Mahābhārata (critical edition) 11.17

वैशंपायन उवाच ततो दुर्योधनं दृष्ट्वा गान्धारी शोककर्शिता सहसा न्यपतद् भूमौ छिन्नेव कदली वने

vaiśaṃpāyana uvāca tato duryodhanaṃ dṛṣṭvā gāndhārī śokakarśitā sahasā nyapatad bhūmau chinneva kadalī vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तु लब्ध्वा पुनः संज्ञां विक्रुश्य च पुनः पुनः दुर्योधनम् अभिप्रेक्ष्य शयानं रुधिरोक्षितम्

sā tu labdhvā punaḥ saṃjñāṃ vikruśya ca punaḥ punaḥ duryodhanam abhiprekṣya śayānaṃ rudhirokṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिष्वज्य च गान्धारी कृपणं पर्यदेवयत् हा हा पुत्रेति शोकार्ता विललापाकुलेन्द्रिया

pariṣvajya ca gāndhārī kṛpaṇaṃ paryadevayat hā hā putreti śokārtā vilalāpākulendriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगूढजत्रु विपुलं हारनिष्कनिषेवितम् वारिणा नेत्रजेनोरः सिञ्चन्ती शोकतापिता समीपस्थं हृषीकेशम् इदं वचनम् अब्रवीत्

sugūḍhajatru vipulaṃ hāraniṣkaniṣevitam vāriṇā netrajenoraḥ siñcantī śokatāpitā samīpasthaṃ hṛṣīkeśam idaṃ vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपस्थिते ऽस्मिन् संग्रामे ज्ञातीनां संक्षये विभो माम् अयं प्राह वार्ष्णेय प्राञ्जलिर् नृपसत्तमः अस्मिञ् ज्ञातिसमुद्धर्षे जयम् अम्बा ब्रवीतु मे

upasthite 'smin saṃgrāme jñātīnāṃ saṃkṣaye vibho mām ayaṃ prāha vārṣṇeya prāñjalir nṛpasattamaḥ asmiñ jñātisamuddharṣe jayam ambā bravītu me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ते जानती सर्वम् अहं स्वं व्यसनागमम् अब्रुवं पुरुषव्याघ्र यतो धर्मस् ततो जयः

ity ukte jānatī sarvam ahaṃ svaṃ vyasanāgamam abruvaṃ puruṣavyāghra yato dharmas tato jayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा न युध्यमानस् त्वं संप्रमुह्यसि पुत्रक ध्रुवं शस्त्रजितांल् लोकान् प्राप्तास्य् अमरवद् विभो

yathā na yudhyamānas tvaṃ saṃpramuhyasi putraka dhruvaṃ śastrajitāṃl lokān prāptāsy amaravad vibho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवम् अब्रुवं पूर्वं नैनं शोचामि वै प्रभो धृतराष्ट्रं तु शोचामि कृपणं हतबान्धवम्

ity evam abruvaṃ pūrvaṃ nainaṃ śocāmi vai prabho dhṛtarāṣṭraṃ tu śocāmi kṛpaṇaṃ hatabāndhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमर्षणं युधां श्रेष्ठं कृतास्त्रं युद्धदुर्मदम् शयानं वीरशयने पश्य माधव मे सुतम्

amarṣaṇaṃ yudhāṃ śreṣṭhaṃ kṛtāstraṃ yuddhadurmadam śayānaṃ vīraśayane paśya mādhava me sutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽयं मूर्धावसिक्तानाम् अग्रे याति परंतपः सो ऽयं पांसुषु शेते ऽद्य पश्य कालस्य पर्ययम्

yo 'yaṃ mūrdhāvasiktānām agre yāti paraṃtapaḥ so 'yaṃ pāṃsuṣu śete 'dya paśya kālasya paryayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्रुवं दुर्योधनो वीरो गतिं नसुलभां गतः तथा ह्य् अभिमुखः शेते शयने वीरसेविते

dhruvaṃ duryodhano vīro gatiṃ nasulabhāṃ gataḥ tathā hy abhimukhaḥ śete śayane vīrasevite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यं पुरा पर्युपासीना रमयन्ति महीक्षितः महीतलस्थं निहतं गृध्रास् तं पर्युपासते

yaṃ purā paryupāsīnā ramayanti mahīkṣitaḥ mahītalasthaṃ nihataṃ gṛdhrās taṃ paryupāsate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यं पुरा व्यजनैर् अग्र्यैर् उपवीजन्ति योषितः तम् अद्य पक्षव्यजनैर् उपवीजन्ति पक्षिणः

yaṃ purā vyajanair agryair upavījanti yoṣitaḥ tam adya pakṣavyajanair upavījanti pakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष शेते महाबाहुर् बलवान् सत्यविक्रमः सिंहेनेव द्विपः संख्ये भीमसेनेन पातितः

eṣa śete mahābāhur balavān satyavikramaḥ siṃheneva dvipaḥ saṃkhye bhīmasenena pātitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्य दुर्योधनं कृष्ण शयानं रुधिरोक्षितम् निहतं भीमसेनेन गदाम् उद्यम्य भारत

paśya duryodhanaṃ kṛṣṇa śayānaṃ rudhirokṣitam nihataṃ bhīmasenena gadām udyamya bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षौहिणीर् महाबाहुर् दश चैकां च केशव अनयद् यः पुरा संख्ये सो ऽनयान् निधनं गतः

akṣauhiṇīr mahābāhur daśa caikāṃ ca keśava anayad yaḥ purā saṃkhye so 'nayān nidhanaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष दुर्योधनः शेते महेष्वासो महारथः शार्दूल इव सिंहेन भीमसेनेन पातितः

eṣa duryodhanaḥ śete maheṣvāso mahārathaḥ śārdūla iva siṃhena bhīmasenena pātitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदुरं ह्य् अवमन्यैष पितरं चैव मन्दभाक् बालो वृद्धावमानेन मन्दो मृत्युवशं गतः

viduraṃ hy avamanyaiṣa pitaraṃ caiva mandabhāk bālo vṛddhāvamānena mando mṛtyuvaśaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःसपत्ना मही यस्य त्रयोदश समाः स्थिता स शेते निहतो भूमौ पुत्रो मे पृथिवीपतिः

niḥsapatnā mahī yasya trayodaśa samāḥ sthitā sa śete nihato bhūmau putro me pṛthivīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपश्यं कृष्ण पृथिवीं धार्तराष्ट्रानुशासनात् पूर्णां हस्तिगवाश्वस्य वार्ष्णेय न तु तच् चिरम्

apaśyaṃ kṛṣṇa pṛthivīṃ dhārtarāṣṭrānuśāsanāt pūrṇāṃ hastigavāśvasya vārṣṇeya na tu tac ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् एवाद्य महाबाहो पश्याम्य् अन्यानुशासनात् हीनां हस्तिगवाश्वेन किं नु जीवामि माधव

tām evādya mahābāho paśyāmy anyānuśāsanāt hīnāṃ hastigavāśvena kiṃ nu jīvāmi mādhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं कृच्छ्रतरं पश्य पुत्रस्यापि वधान् मम यद् इमाः पर्युपासन्ते हताञ् शूरान् रणे स्त्रियः

idaṃ kṛcchrataraṃ paśya putrasyāpi vadhān mama yad imāḥ paryupāsante hatāñ śūrān raṇe striyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकीर्णकेशां सुश्रोणीं दुर्योधनभुजाङ्कगाम् रुक्मवेदीनिभां पश्य कृष्ण लक्ष्मणमातरम्

prakīrṇakeśāṃ suśroṇīṃ duryodhanabhujāṅkagām rukmavedīnibhāṃ paśya kṛṣṇa lakṣmaṇamātaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनम् एषा पुरा बाला जीवमाने महाभुजे भुजाव् आश्रित्य रमते सुभुजस्य मनस्विनी

nūnam eṣā purā bālā jīvamāne mahābhuje bhujāv āśritya ramate subhujasya manasvinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं तु शतधा नेदं हृदयं मम दीर्यते पश्यन्त्या निहतं पुत्रं पुत्रेण सहितं रणे

kathaṃ tu śatadhā nedaṃ hṛdayaṃ mama dīryate paśyantyā nihataṃ putraṃ putreṇa sahitaṃ raṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रं रुधिरसंसिक्तम् उपजिघ्रत्य् अनिन्दिता दुर्योधनं तु वामोरूः पाणिना परिमार्जति

putraṃ rudhirasaṃsiktam upajighraty aninditā duryodhanaṃ tu vāmorūḥ pāṇinā parimārjati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं नु शोचति भर्तारं पुत्रं चैषा मनस्विनी तथा ह्य् अवस्थिता भाति पुत्रं चाप्य् अभिवीक्ष्य सा

kiṃ nu śocati bhartāraṃ putraṃ caiṣā manasvinī tathā hy avasthitā bhāti putraṃ cāpy abhivīkṣya sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वशिरः पञ्चशाखाभ्याम् अभिहत्यायतेक्षणा पतत्य् उरसि वीरस्य कुरुराजस्य माधव

svaśiraḥ pañcaśākhābhyām abhihatyāyatekṣaṇā pataty urasi vīrasya kururājasya mādhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्डरीकनिभा भाति पुण्डरीकान्तरप्रभा मुखं विमृज्य पुत्रस्य भर्तुश् चैव तपस्विनी

puṇḍarīkanibhā bhāti puṇḍarīkāntaraprabhā mukhaṃ vimṛjya putrasya bhartuś caiva tapasvinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि चाप्य् आगमाः सन्ति यदि वा श्रुतयस् तथा ध्रुवं लोकान् अवाप्तो ऽयं नृपो बाहुबलार्जितान्

yadi cāpy āgamāḥ santi yadi vā śrutayas tathā dhruvaṃ lokān avāpto 'yaṃ nṛpo bāhubalārjitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.