Mahābhārata (critical edition) 11.2

वैशंपायन उवाच ततो ऽमृतसमैर् वाक्यैर् ह्लादयन् पुरुषर्षभम् वैचित्रवीर्यं विदुरो यद् उवाच निबोध तत्

vaiśaṃpāyana uvāca tato 'mṛtasamair vākyair hlādayan puruṣarṣabham vaicitravīryaṃ viduro yad uvāca nibodha tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदुर उवाच उत्तिष्ठ राजन् किं शेषे धारयात्मानम् आत्मना स्थिरजङ्गममर्त्यानां सर्वेषाम् एष निर्णयः

vidura uvāca uttiṣṭha rājan kiṃ śeṣe dhārayātmānam ātmanā sthirajaṅgamamartyānāṃ sarveṣām eṣa nirṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम्

sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा शूरं च भीरुं च यमः कर्षति भारत तत् किं न योत्स्यन्ति हि ते क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ

yadā śūraṃ ca bhīruṃ ca yamaḥ karṣati bhārata tat kiṃ na yotsyanti hi te kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयुध्यमानो म्रियते युध्यमानश् च जीवति कालं प्राप्य महाराज न कश् चिद् अतिवर्तते

ayudhyamāno mriyate yudhyamānaś ca jīvati kālaṃ prāpya mahārāja na kaś cid ativartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चाप्य् एतान् हतान् युद्धे राजञ् शोचितुम् अर्हसि प्रमाणं यदि शास्त्राणि गतास् ते परमां गतिम्

na cāpy etān hatān yuddhe rājañ śocitum arhasi pramāṇaṃ yadi śāstrāṇi gatās te paramāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे स्वाध्यायवन्तो हि सर्वे च चरितव्रताः सर्वे चाभिमुखाः क्षीणास् तत्र का परिदेवना

sarve svādhyāyavanto hi sarve ca caritavratāḥ sarve cābhimukhāḥ kṣīṇās tatra kā paridevanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदर्शनाद् आपतिताः पुनश् चादर्शनं गताः न ते तव न तेषां त्वं तत्र का परिदेवना

adarśanād āpatitāḥ punaś cādarśanaṃ gatāḥ na te tava na teṣāṃ tvaṃ tatra kā paridevanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हतो ऽपि लभते स्वर्गं हत्वा च लभते यशः उभयं नो बहुगुणं नास्ति निष्फलता रणे

hato 'pi labhate svargaṃ hatvā ca labhate yaśaḥ ubhayaṃ no bahuguṇaṃ nāsti niṣphalatā raṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां कामदुघांल् लोकान् इन्द्रः संकल्पयिष्यति इन्द्रस्यातिथयो ह्य् एते भवन्ति पुरुषर्षभ

teṣāṃ kāmadughāṃl lokān indraḥ saṃkalpayiṣyati indrasyātithayo hy ete bhavanti puruṣarṣabha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न यज्ञैर् दक्षिणावद्भिर् न तपोभिर् न विद्यया स्वर्गं यान्ति तथा मर्त्या यथा शूरा रणे हताः

na yajñair dakṣiṇāvadbhir na tapobhir na vidyayā svargaṃ yānti tathā martyā yathā śūrā raṇe hatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च संसारेष्व् अनुभूतानि कस्य ते कस्य वा वयम्

mātāpitṛsahasrāṇi putradāraśatāni ca saṃsāreṣv anubhūtāni kasya te kasya vā vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च दिवसे दिवसे मूढम् आविशन्ति न पण्डितम्

śokasthānasahasrāṇi bhayasthānaśatāni ca divase divase mūḍham āviśanti na paṇḍitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कालस्य प्रियः कश् चिन् न द्वेष्यः कुरुसत्तम न मध्यस्थः क्व चित् कालः सर्वं कालः प्रकर्षति

na kālasya priyaḥ kaś cin na dveṣyaḥ kurusattama na madhyasthaḥ kva cit kālaḥ sarvaṃ kālaḥ prakarṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनित्यं जीवितं रूपं यौवनं द्रव्यसंचयः आरोग्यं प्रियसंवासो गृध्येद् एषु न पण्डितः

anityaṃ jīvitaṃ rūpaṃ yauvanaṃ dravyasaṃcayaḥ ārogyaṃ priyasaṃvāso gṛdhyed eṣu na paṇḍitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जानपदिकं दुःखम् एकः शोचितुम् अर्हसि अप्य् अभावेन युज्येत तच् चास्य न निवर्तते

na jānapadikaṃ duḥkham ekaḥ śocitum arhasi apy abhāvena yujyeta tac cāsya na nivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशोचन् प्रतिकुर्वीत यदि पश्येत् पराक्रमम् भैषज्यम् एतद् दुःखस्य यद् एतन् नानुचिन्तयेत् चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश् चापि विवर्धते

aśocan pratikurvīta yadi paśyet parākramam bhaiṣajyam etad duḥkhasya yad etan nānucintayet cintyamānaṃ hi na vyeti bhūyaś cāpi vivardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिष्टसंप्रयोगाच् च विप्रयोगात् प्रियस्य च मनुष्या मानसैर् दुःखैर् युज्यन्ते ये ऽल्पबुद्धयः

aniṣṭasaṃprayogāc ca viprayogāt priyasya ca manuṣyā mānasair duḥkhair yujyante ye 'lpabuddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नार्थो न धर्मो न सुखं यद् एतद् अनुशोचसि न च नापैति कार्यार्थात् त्रिवर्गाच् चैव भ्रश्यते

nārtho na dharmo na sukhaṃ yad etad anuśocasi na ca nāpaiti kāryārthāt trivargāc caiva bhraśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्याम् अन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिकीं नराः असंतुष्टाः प्रमुह्यन्ति संतोषं यान्ति पण्डिताः

anyām anyāṃ dhanāvasthāṃ prāpya vaiśeṣikīṃ narāḥ asaṃtuṣṭāḥ pramuhyanti saṃtoṣaṃ yānti paṇḍitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच् छारीरम् औषधैः एतज् ज्ञानस्य सामर्थ्यं न बालैः समताम् इयात्

prajñayā mānasaṃ duḥkhaṃ hanyāc chārīram auṣadhaiḥ etaj jñānasya sāmarthyaṃ na bālaiḥ samatām iyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शयानं चानुशयति तिष्ठन्तं चानुतिष्ठति अनुधावति धावन्तं कर्म पूर्वकृतं नरम्

śayānaṃ cānuśayati tiṣṭhantaṃ cānutiṣṭhati anudhāvati dhāvantaṃ karma pūrvakṛtaṃ naram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यां यस्याम् अवस्थायां यत् करोति शुभाशुभम् तस्यां तस्याम् अवस्थायां तत् तत् फलम् उपाश्नुते

yasyāṃ yasyām avasthāyāṃ yat karoti śubhāśubham tasyāṃ tasyām avasthāyāṃ tat tat phalam upāśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.