Mahābhārata (critical edition) 11.4

धृतराष्ट्र उवाच कथं संसारगहनं विज्ञेयं वदतां वर एतद् इच्छाम्य् अहं श्रोतुं तत्त्वम् आख्याहि पृच्छतः

dhṛtarāṣṭra uvāca kathaṃ saṃsāragahanaṃ vijñeyaṃ vadatāṃ vara etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ tattvam ākhyāhi pṛcchataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदुर उवाच जन्मप्रभृति भूतानां क्रियाः सर्वाः शृणु प्रभो पूर्वम् एवेह कलले वसते किं चिद् अन्तरम्

vidura uvāca janmaprabhṛti bhūtānāṃ kriyāḥ sarvāḥ śṛṇu prabho pūrvam eveha kalale vasate kiṃ cid antaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स पञ्चमे ऽतीते मासे मांसं प्रकल्पयेत् ततः सर्वाङ्गसंपूर्णो गर्भो मासे प्रजायते

tataḥ sa pañcame 'tīte māse māṃsaṃ prakalpayet tataḥ sarvāṅgasaṃpūrṇo garbho māse prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमेध्यमध्ये वसति मांसशोणितलेपने ततस् तु वायुवेगेन ऊर्ध्वपादो ह्य् अधःशिराः

amedhyamadhye vasati māṃsaśoṇitalepane tatas tu vāyuvegena ūrdhvapādo hy adhaḥśirāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योनिद्वारम् उपागम्य बहून् क्लेशान् समृच्छति योनिसंपीडनाच् चैव पूर्वकर्मभिर् अन्वितः

yonidvāram upāgamya bahūn kleśān samṛcchati yonisaṃpīḍanāc caiva pūrvakarmabhir anvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान् मुक्तः स संसाराद् अन्यान् पश्यत्य् उपद्रवान् ग्रहास् तम् उपसर्पन्ति सारमेया इवामिषम्

tasmān muktaḥ sa saṃsārād anyān paśyaty upadravān grahās tam upasarpanti sārameyā ivāmiṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्राप्तोत्तरे काले व्याधयश् चापि तं तथा उपसर्पन्ति जीवन्तं बध्यमानं स्वकर्मभिः

tataḥ prāptottare kāle vyādhayaś cāpi taṃ tathā upasarpanti jīvantaṃ badhyamānaṃ svakarmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्धम् इन्द्रियपाशैस् तं सङ्गस्वादुभिर् आतुरम् व्यसनान्य् उपवर्तन्ते विविधानि नराधिप बध्यमानश् च तैर् भूयो नैव तृप्तिम् उपैति सः

baddham indriyapāśais taṃ saṅgasvādubhir āturam vyasanāny upavartante vividhāni narādhipa badhyamānaś ca tair bhūyo naiva tṛptim upaiti saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं न बुध्यते तावद् यमलोकम् अथागतम् यमदूतैर् विकृष्यंश् च मृत्युं कालेन गच्छति

ayaṃ na budhyate tāvad yamalokam athāgatam yamadūtair vikṛṣyaṃś ca mṛtyuṃ kālena gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाग्घीनस्य च यन्मात्रम् इष्टानिष्टं कृतं मुखे भूय एवात्मनात्मानं बध्यमानम् उपेक्षते

vāgghīnasya ca yanmātram iṣṭāniṣṭaṃ kṛtaṃ mukhe bhūya evātmanātmānaṃ badhyamānam upekṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो विनिकृतो लोको लोभेन च वशीकृतः लोभक्रोधमदोन्मत्तो नात्मानम् अवबुध्यते

aho vinikṛto loko lobhena ca vaśīkṛtaḥ lobhakrodhamadonmatto nātmānam avabudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलीनत्वेन रमते दुष्कुलीनान् विकुत्सयन् धनदर्पेण दृप्तश् च दरिद्रान् परिकुत्सयन्

kulīnatvena ramate duṣkulīnān vikutsayan dhanadarpeṇa dṛptaś ca daridrān parikutsayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्खान् इति परान् आह नात्मानं समवेक्षते शिक्षां क्षिपति चान्येषां नात्मानं शास्तुम् इच्छति

mūrkhān iti parān āha nātmānaṃ samavekṣate śikṣāṃ kṣipati cānyeṣāṃ nātmānaṃ śāstum icchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्रुवे जीवलोके ऽस्मिन् यो धर्मम् अनुपालयन् जन्मप्रभृति वर्तेत प्राप्नुयात् परमां गतिम्

adhruve jīvaloke 'smin yo dharmam anupālayan janmaprabhṛti varteta prāpnuyāt paramāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सर्वं विदित्वा वै यस् तत्त्वम् अनुवर्तते स प्रमोक्षाय लभते पन्थानं मनुजाधिप

evaṃ sarvaṃ viditvā vai yas tattvam anuvartate sa pramokṣāya labhate panthānaṃ manujādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.