Library·Mahābhārata (critical edition)·11·11.7
धृतराष्ट्र उवाच अहो ऽभिहितम् आख्यानं भवता तत्त्वदर्शिना भूय एव तु मे हर्षः श्रोतुं वागमृतं तव
dhṛtarāṣṭra uvāca aho 'bhihitam ākhyānaṃ bhavatā tattvadarśinā bhūya eva tu me harṣaḥ śrotuṃ vāgamṛtaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुर उवाच शृणु भूयः प्रवक्ष्यामि मार्गस्यैतस्य विस्तरम् यच् छ्रुत्वा विप्रमुच्यन्ते संसारेभ्यो विचक्षणाः
vidura uvāca śṛṇu bhūyaḥ pravakṣyāmi mārgasyaitasya vistaram yac chrutvā vipramucyante saṃsārebhyo vicakṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा तु पुरुषो राजन् दीर्घम् अध्वानम् आस्थितः क्व चित् क्व चिच् छ्रमात् स्थाता कुरुते वासम् एव वा
yathā tu puruṣo rājan dīrgham adhvānam āsthitaḥ kva cit kva cic chramāt sthātā kurute vāsam eva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संसारपर्याये गर्भवासेषु भारत कुर्वन्ति दुर्बुधा वासं मुच्यन्ते तत्र पण्डिताः
evaṃ saṃsāraparyāye garbhavāseṣu bhārata kurvanti durbudhā vāsaṃ mucyante tatra paṇḍitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् अध्वानम् एवैतम् आहुः शास्त्रविदो जनाः यत् तु संसारगहनं वनम् आहुर् मनीषिणः
tasmād adhvānam evaitam āhuḥ śāstravido janāḥ yat tu saṃsāragahanaṃ vanam āhur manīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽयं लोकसमावर्तो मर्त्यानां भरतर्षभ चराणां स्थावराणां च गृध्येत् तत्र न पण्डितः
so 'yaṃ lokasamāvarto martyānāṃ bharatarṣabha carāṇāṃ sthāvarāṇāṃ ca gṛdhyet tatra na paṇḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शारीरा मानसाश् चैव मर्त्यानां ये तु व्याधयः प्रत्यक्षाश् च परोक्षाश् च ते व्यालाः कथिता बुधैः
śārīrā mānasāś caiva martyānāṃ ye tu vyādhayaḥ pratyakṣāś ca parokṣāś ca te vyālāḥ kathitā budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लिश्यमानाश् च तैर् नित्यं हन्यमानाश् च भारत स्वकर्मभिर् महाव्यालैर् नोद्विजन्त्य् अल्पबुद्धयः
kliśyamānāś ca tair nityaṃ hanyamānāś ca bhārata svakarmabhir mahāvyālair nodvijanty alpabuddhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापि तैर् विमुच्येत व्याधिभिः पुरुषो नृप आवृणोत्य् एव तं पश्चाज् जरा रूपविनाशिनी
athāpi tair vimucyeta vyādhibhiḥ puruṣo nṛpa āvṛṇoty eva taṃ paścāj jarā rūpavināśinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दरूपरसस्पर्शैर् गन्धैश् च विविधैर् अपि मज्जमानं महापङ्के निरालम्बे समन्ततः
śabdarūparasasparśair gandhaiś ca vividhair api majjamānaṃ mahāpaṅke nirālambe samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवत्सरर्तवो मासाः पक्षाहोरात्रसंधयः क्रमेणास्य प्रलुम्पन्ति रूपम् आयुस् तथैव च
saṃvatsarartavo māsāḥ pakṣāhorātrasaṃdhayaḥ krameṇāsya pralumpanti rūpam āyus tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते कालस्य निधयो नैताञ् जानन्ति दुर्बुधाः अत्राभिलिखितान्य् आहुः सर्वभूतानि कर्मणा
ete kālasya nidhayo naitāñ jānanti durbudhāḥ atrābhilikhitāny āhuḥ sarvabhūtāni karmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथं शरीरं भूतानां सत्त्वम् आहुस् तु सारथिम् इन्द्रियाणि हयान् आहुः कर्म बुद्धिश् च रश्मयः
rathaṃ śarīraṃ bhūtānāṃ sattvam āhus tu sārathim indriyāṇi hayān āhuḥ karma buddhiś ca raśmayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां हयानां यो वेगं धावताम् अनुधावति स तु संसारचक्रे ऽस्मिंश् चक्रवत् परिवर्तते
teṣāṃ hayānāṃ yo vegaṃ dhāvatām anudhāvati sa tu saṃsāracakre 'smiṃś cakravat parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तान् यमयते बुद्ध्या स यन्ता न निवर्तते याम्यम् आहू रथं ह्य् एनं मुह्यन्ते येन दुर्बुधाः
yas tān yamayate buddhyā sa yantā na nivartate yāmyam āhū rathaṃ hy enaṃ muhyante yena durbudhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चैतत् प्राप्नुते राजन् यत् त्वं प्राप्तो नराधिप राज्यनाशं सुहृन्नाशं सुतनाशं च भारत
sa caitat prāpnute rājan yat tvaṃ prāpto narādhipa rājyanāśaṃ suhṛnnāśaṃ sutanāśaṃ ca bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुतर्षुलम् एवैतद् दुःखं भवति भारत साधुः परमदुःखानां दुःखभैषज्यम् आचरेत्
anutarṣulam evaitad duḥkhaṃ bhavati bhārata sādhuḥ paramaduḥkhānāṃ duḥkhabhaiṣajyam ācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न विक्रमो न चाप्य् अर्थो न मित्रं न सुहृज्जनः तथोन्मोचयते दुःखाद् यथात्मा स्थिरसंयमः
na vikramo na cāpy artho na mitraṃ na suhṛjjanaḥ tathonmocayate duḥkhād yathātmā sthirasaṃyamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान् मैत्रं समास्थाय शीलम् आपद्य भारत दमस् त्यागो ऽप्रमादश् च ते त्रयो ब्रह्मणो हयाः
tasmān maitraṃ samāsthāya śīlam āpadya bhārata damas tyāgo 'pramādaś ca te trayo brahmaṇo hayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीलरश्मिसमायुक्ते स्थितो यो मानसे रथे त्यक्त्वा मृत्युभयं राजन् ब्रह्मलोकं स गच्छति
śīlaraśmisamāyukte sthito yo mānase rathe tyaktvā mṛtyubhayaṃ rājan brahmalokaṃ sa gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.