Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.1
वैशंपायन उवाच कृतोदकास् ते सुहृदां सर्वेषां पाण्डुनन्दनाः विदुरो धृतराष्ट्रश् च सर्वाश् च भरतस्त्रियः
vaiśaṃpāyana uvāca kṛtodakās te suhṛdāṃ sarveṣāṃ pāṇḍunandanāḥ viduro dhṛtarāṣṭraś ca sarvāś ca bharatastriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ते सुमहात्मानो न्यवसन् कुरुनन्दनाः शौचं निवर्तयिष्यन्तो मासम् एकं बहिः पुरात्
tatra te sumahātmāno nyavasan kurunandanāḥ śaucaṃ nivartayiṣyanto māsam ekaṃ bahiḥ purāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतोदकं तु राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् अभिजग्मुर् महात्मानः सिद्धा ब्रह्मर्षिसत्तमाः
kṛtodakaṃ tu rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram abhijagmur mahātmānaḥ siddhā brahmarṣisattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वैपायनो नारदश् च देवलश् च महान् ऋषिः देवस्थानश् च कण्वश् च तेषां शिष्याश् च सत्तमाः
dvaipāyano nāradaś ca devalaś ca mahān ṛṣiḥ devasthānaś ca kaṇvaś ca teṣāṃ śiṣyāś ca sattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये च वेदविद्वांसः कृतप्रज्ञा द्विजातयः गृहस्थाः स्नातकाः सर्वे ददृशुः कुरुसत्तमम्
anye ca vedavidvāṃsaḥ kṛtaprajñā dvijātayaḥ gṛhasthāḥ snātakāḥ sarve dadṛśuḥ kurusattamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिगम्य महात्मानः पूजिताश् च यथाविधि आसनेषु महार्हेषु विविशुस् ते महर्षयः
abhigamya mahātmānaḥ pūjitāś ca yathāvidhi āsaneṣu mahārheṣu viviśus te maharṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिगृह्य ततः पूजां तत्कालसदृशीं तदा पर्युपासन् यथान्यायं परिवार्य युधिष्ठिरम्
pratigṛhya tataḥ pūjāṃ tatkālasadṛśīṃ tadā paryupāsan yathānyāyaṃ parivārya yudhiṣṭhiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्ये भागीरथीतीरे शोकव्याकुलचेतसम् आश्वासयन्तो राजानं विप्राः शतसहस्रशः
puṇye bhāgīrathītīre śokavyākulacetasam āśvāsayanto rājānaṃ viprāḥ śatasahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदस् त्व् अब्रवीत् काले धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् विचार्य मुनिभिः सार्धं तत्कालसदृशं वचः
nāradas tv abravīt kāle dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram vicārya munibhiḥ sārdhaṃ tatkālasadṛśaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवतो बाहुवीर्येण प्रसादान् माधवस्य च जितेयम् अवनिः कृत्स्ना धर्मेण च युधिष्ठिर
bhavato bāhuvīryeṇa prasādān mādhavasya ca jiteyam avaniḥ kṛtsnā dharmeṇa ca yudhiṣṭhira
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिष्ट्या मुक्ताः स्थ संग्रामाद् अस्माल् लोकभयंकरात् क्षत्रधर्मरतश् चापि कच्चिन् मोदसि पाण्डव
diṣṭyā muktāḥ stha saṃgrāmād asmāl lokabhayaṃkarāt kṣatradharmarataś cāpi kaccin modasi pāṇḍava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कच्चिच् च निहतामित्रः प्रीणासि सुहृदो नृप कच्चिच् छ्रियम् इमां प्राप्य न त्वां शोकः प्रबाधते
kaccic ca nihatāmitraḥ prīṇāsi suhṛdo nṛpa kaccic chriyam imāṃ prāpya na tvāṃ śokaḥ prabādhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच विजितेयं मही कृत्स्ना कृष्णबाहुबलाश्रयात् ब्राह्मणानां प्रसादेन भीमार्जुनबलेन च
yudhiṣṭhira uvāca vijiteyaṃ mahī kṛtsnā kṛṣṇabāhubalāśrayāt brāhmaṇānāṃ prasādena bhīmārjunabalena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं तु मे महद् दुःखं वर्तते हृदि नित्यदा कृत्वा ज्ञातिक्षयम् इमं महान्तं लोभकारितम्
idaṃ tu me mahad duḥkhaṃ vartate hṛdi nityadā kṛtvā jñātikṣayam imaṃ mahāntaṃ lobhakāritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौभद्रं द्रौपदेयांश् च घातयित्वा प्रियान् सुतान् जयो ऽयम् अजयाकारो भगवन् प्रतिभाति मे
saubhadraṃ draupadeyāṃś ca ghātayitvā priyān sutān jayo 'yam ajayākāro bhagavan pratibhāti me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं नु वक्ष्यति वार्ष्णेयी वधूर् मे मधुसूदनम् द्वारकावासिनी कृष्णम् इतः प्रतिगतं हरिम्
kiṃ nu vakṣyati vārṣṇeyī vadhūr me madhusūdanam dvārakāvāsinī kṛṣṇam itaḥ pratigataṃ harim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रौपदी हतपुत्रेयं कृपणा हतबान्धवा अस्मत्प्रियहिते युक्ता भूयः पीडयतीव माम्
draupadī hataputreyaṃ kṛpaṇā hatabāndhavā asmatpriyahite yuktā bhūyaḥ pīḍayatīva mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम् अन्यच् च भगवन् यत् त्वां वक्ष्यामि नारद मन्त्रसंवरणेनास्मि कुन्त्या दुःखेन योजितः
idam anyac ca bhagavan yat tvāṃ vakṣyāmi nārada mantrasaṃvaraṇenāsmi kuntyā duḥkhena yojitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽसौ नागायुतबलो लोके ऽप्रतिरथो रणे सिंहखेलगतिर् धीमान् घृणी दान्तो यतव्रतः
yo 'sau nāgāyutabalo loke 'pratiratho raṇe siṃhakhelagatir dhīmān ghṛṇī dānto yatavrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्रयो धार्तराष्ट्राणां मानी तीक्ष्णपराक्रमः अमर्षी नित्यसंरम्भी क्षेप्तास्माकं रणे रणे
āśrayo dhārtarāṣṭrāṇāṃ mānī tīkṣṇaparākramaḥ amarṣī nityasaṃrambhī kṣeptāsmākaṃ raṇe raṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीघ्रास्त्रश् चित्रयोधी च कृती चाद्भुतविक्रमः गूढोत्पन्नः सुतः कुन्त्या भ्रातास्माकं च सोदरः
śīghrāstraś citrayodhī ca kṛtī cādbhutavikramaḥ gūḍhotpannaḥ sutaḥ kuntyā bhrātāsmākaṃ ca sodaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तोयकर्मणि यं कुन्ती कथयाम् आस सूर्यजम् पुत्रं सर्वगुणोपेतम् अवकीर्णं जले पुरा
toyakarmaṇi yaṃ kuntī kathayām āsa sūryajam putraṃ sarvaguṇopetam avakīrṇaṃ jale purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं सूतपुत्रं लोको ऽयं राधेयं चाप्य् अमन्यत स ज्येष्ठपुत्रः कुन्त्या वै भ्रातास्माकं च मातृजः
yaṃ sūtaputraṃ loko 'yaṃ rādheyaṃ cāpy amanyata sa jyeṣṭhaputraḥ kuntyā vai bhrātāsmākaṃ ca mātṛjaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजानता मया संख्ये राज्यलुब्धेन घातितः तन् मे दहति गात्राणि तूलराशिम् इवानलः
ajānatā mayā saṃkhye rājyalubdhena ghātitaḥ tan me dahati gātrāṇi tūlarāśim ivānalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि तं वेद पार्थो ऽपि भ्रातरं श्वेतवाहनः नाहं न भीमो न यमौ स त्व् अस्मान् वेद सुव्रतः
na hi taṃ veda pārtho 'pi bhrātaraṃ śvetavāhanaḥ nāhaṃ na bhīmo na yamau sa tv asmān veda suvrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गता किल पृथा तस्य सकाशम् इति नः श्रुतम् अस्माकं शमकामा वै त्वं च पुत्रो ममेत्य् अथ
gatā kila pṛthā tasya sakāśam iti naḥ śrutam asmākaṃ śamakāmā vai tvaṃ ca putro mamety atha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथाया न कृतः कामस् तेन चापि महात्मना अतिपश्चाद् इदं मातर्य् अवोचद् इति नः श्रुतम्
pṛthāyā na kṛtaḥ kāmas tena cāpi mahātmanā atipaścād idaṃ mātary avocad iti naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि शक्ष्याम्य् अहं त्यक्तुं नृपं दुर्योधनं रणे अनार्यं च नृशंसं च कृतघ्नं च हि मे भवेत्
na hi śakṣyāmy ahaṃ tyaktuṃ nṛpaṃ duryodhanaṃ raṇe anāryaṃ ca nṛśaṃsaṃ ca kṛtaghnaṃ ca hi me bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिरेण संधिं च यदि कुर्यां मते तव भीतो रणे श्वेतवाहाद् इति मां मंस्यते जनः
yudhiṣṭhireṇa saṃdhiṃ ca yadi kuryāṃ mate tava bhīto raṇe śvetavāhād iti māṃ maṃsyate janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं निर्जित्य समरे विजयं सहकेशवम् संधास्ये धर्मपुत्रेण पश्चाद् इति च सो ऽब्रवीत्
so 'haṃ nirjitya samare vijayaṃ sahakeśavam saṃdhāsye dharmaputreṇa paścād iti ca so 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अवोचत् किल पृथा पुनः पृथुलवक्षसम् चतुर्णाम् अभयं देहि कामं युध्यस्व फल्गुनम्
tam avocat kila pṛthā punaḥ pṛthulavakṣasam caturṇām abhayaṃ dehi kāmaṃ yudhyasva phalgunam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽब्रवीन् मातरं धीमान् वेपमानः कृताञ्जलिः प्राप्तान् विषह्यांश् चतुरो न हनिष्यामि ते सुतान्
so 'bravīn mātaraṃ dhīmān vepamānaḥ kṛtāñjaliḥ prāptān viṣahyāṃś caturo na haniṣyāmi te sutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चैव हि सुता मातर् भविष्यन्ति हि ते ध्रुवम् सकर्णा वा हते पार्थे सार्जुना वा हते मयि
pañcaiva hi sutā mātar bhaviṣyanti hi te dhruvam sakarṇā vā hate pārthe sārjunā vā hate mayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं पुत्रगृद्धिनी भूयो माता पुत्रम् अथाब्रवीत् भ्रातॄणां स्वस्ति कुर्वीथा येषां स्वस्ति चिकीर्षसि
taṃ putragṛddhinī bhūyo mātā putram athābravīt bhrātṝṇāṃ svasti kurvīthā yeṣāṃ svasti cikīrṣasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् एवम् उक्त्वा तु पृथा विसृज्योपययौ गृहान् सो ऽर्जुनेन हतो वीरो भ्राता भ्रात्रा सहोदरः
tam evam uktvā tu pṛthā visṛjyopayayau gṛhān so 'rjunena hato vīro bhrātā bhrātrā sahodaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चैव विवृतो मन्त्रः पृथायास् तस्य वा मुने अथ शूरो महेष्वासः पार्थेनासौ निपातितः
na caiva vivṛto mantraḥ pṛthāyās tasya vā mune atha śūro maheṣvāsaḥ pārthenāsau nipātitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं त्व् अज्ञासिषं पश्चात् स्वसोदर्यं द्विजोत्तम पूर्वजं भ्रातरं कर्णं पृथाया वचनात् प्रभो
ahaṃ tv ajñāsiṣaṃ paścāt svasodaryaṃ dvijottama pūrvajaṃ bhrātaraṃ karṇaṃ pṛthāyā vacanāt prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन मे दूयते ऽतीव हृदयं भ्रातृघातिनः कर्णार्जुनसहायो ऽहं जयेयम् अपि वासवम्
tena me dūyate 'tīva hṛdayaṃ bhrātṛghātinaḥ karṇārjunasahāyo 'haṃ jayeyam api vāsavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सभायां क्लिश्यमानस्य धार्तराष्ट्रैर् दुरात्मभिः सहसोत्पतितः क्रोधः कर्णं दृष्ट्वा प्रशाम्यति
sabhāyāṃ kliśyamānasya dhārtarāṣṭrair durātmabhiḥ sahasotpatitaḥ krodhaḥ karṇaṃ dṛṣṭvā praśāmyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा ह्य् अस्य गिरो रूक्षाः शृणोमि कटुकोदयाः सभायां गदतो द्यूते दुर्योधनहितैषिणः
yadā hy asya giro rūkṣāḥ śṛṇomi kaṭukodayāḥ sabhāyāṃ gadato dyūte duryodhanahitaiṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा नश्यति मे क्रोधः पादौ तस्य निरीक्ष्य ह कुन्त्या हि सदृशौ पादौ कर्णस्येति मतिर् मम
tadā naśyati me krodhaḥ pādau tasya nirīkṣya ha kuntyā hi sadṛśau pādau karṇasyeti matir mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सादृश्यहेतुम् अन्विच्छन् पृथायास् तव चैव ह कारणं नाधिगच्छामि कथं चिद् अपि चिन्तयन्
sādṛśyahetum anvicchan pṛthāyās tava caiva ha kāraṇaṃ nādhigacchāmi kathaṃ cid api cintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं नु तस्य संग्रामे पृथिवी चक्रम् अग्रसत् कथं च शप्तो भ्राता मे तत् त्वं वक्तुम् इहार्हसि
kathaṃ nu tasya saṃgrāme pṛthivī cakram agrasat kathaṃ ca śapto bhrātā me tat tvaṃ vaktum ihārhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोतुम् इच्छामि भगवंस् त्वत्तः सर्वं यथातथम् भवान् हि सर्वविद् विद्वांल् लोके वेद कृताकृतम्
śrotum icchāmi bhagavaṃs tvattaḥ sarvaṃ yathātatham bhavān hi sarvavid vidvāṃl loke veda kṛtākṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.