Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.110
युधिष्ठिर उवाच कथं धर्मे स्थातुम् इच्छन् नरो वर्तेत भारत विद्वञ् जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ
yudhiṣṭhira uvāca kathaṃ dharme sthātum icchan naro varteta bhārata vidvañ jijñāsamānāya prabrūhi bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यं चैवानृतं चोभे लोकान् आवृत्य तिष्ठतः तयोः किम् आचरेद् राजन् पुरुषो धर्मनिश्चितः
satyaṃ caivānṛtaṃ cobhe lokān āvṛtya tiṣṭhataḥ tayoḥ kim ācared rājan puruṣo dharmaniścitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं स्वित् सत्यं किम् अनृतं किं स्विद् धर्म्यं सनातनम् कस्मिन् काले वदेत् सत्यं कस्मिन् काले ऽनृतं वदेत्
kiṃ svit satyaṃ kim anṛtaṃ kiṃ svid dharmyaṃ sanātanam kasmin kāle vadet satyaṃ kasmin kāle 'nṛtaṃ vadet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच सत्यस्य वचनं साधु न सत्याद् विद्यते परम् यद् भूलोके सुदुर्ज्ञातं तत् ते वक्ष्यामि भारत
bhīṣma uvāca satyasya vacanaṃ sādhu na satyād vidyate param yad bhūloke sudurjñātaṃ tat te vakṣyāmi bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेत् सत्यं न वक्तव्यं वक्तव्यम् अनृतं भवेत् यत्रानृतं भवेत् सत्यं सत्यं वाप्य् अनृतं भवेत्
bhavet satyaṃ na vaktavyaṃ vaktavyam anṛtaṃ bhavet yatrānṛtaṃ bhavet satyaṃ satyaṃ vāpy anṛtaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृशे मुह्यते बालो यत्र सत्यम् अनिष्ठितम् सत्यानृते विनिश्चित्य ततो भवति धर्मवित्
tādṛśe muhyate bālo yatra satyam aniṣṭhitam satyānṛte viniścitya tato bhavati dharmavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्य् अनार्यो ऽकृतप्रज्ञः पुरुषो ऽपि सुदारुणः सुमहत् प्राप्नुयात् पुण्यं बलाको ऽन्धवधाद् इव
apy anāryo 'kṛtaprajñaḥ puruṣo 'pi sudāruṇaḥ sumahat prāpnuyāt puṇyaṃ balāko 'ndhavadhād iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् आश्चर्यं च यन् मूढो धर्मकामो ऽप्य् अधर्मवित् सुमहत् प्राप्नुयात् पापं गङ्गायाम् इव कौशिकः
kim āścaryaṃ ca yan mūḍho dharmakāmo 'py adharmavit sumahat prāpnuyāt pāpaṃ gaṅgāyām iva kauśikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृशो ऽयम् अनुप्रश्नो यत्र धर्मः सुदुर्वचः दुष्करः प्रतिसंख्यातुं तर्केणात्र व्यवस्यति
tādṛśo 'yam anupraśno yatra dharmaḥ sudurvacaḥ duṣkaraḥ pratisaṃkhyātuṃ tarkeṇātra vyavasyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभावार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् यत् स्याद् अहिंसासंयुक्तं स धर्म इति निश्चयः
prabhāvārthāya bhūtānāṃ dharmapravacanaṃ kṛtam yat syād ahiṃsāsaṃyuktaṃ sa dharma iti niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारणाद् धर्म इत्य् आहुर् धर्मेण विधृताः प्रजाः यत् स्याद् धारणसंयुक्तं स धर्म इति निश्चयः
dhāraṇād dharma ity āhur dharmeṇa vidhṛtāḥ prajāḥ yat syād dhāraṇasaṃyuktaṃ sa dharma iti niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतिधर्म इति ह्य् एके नेत्य् आहुर् अपरे जनाः न तु तत् प्रत्यसूयामो न हि सर्वं विधीयते
śrutidharma iti hy eke nety āhur apare janāḥ na tu tat pratyasūyāmo na hi sarvaṃ vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये ऽन्यायेन जिहीर्षन्तो धनम् इच्छन्ति कर्हि चित् तेभ्यस् तन् न तद् आख्येयं स धर्म इति निश्चयः
ye 'nyāyena jihīrṣanto dhanam icchanti karhi cit tebhyas tan na tad ākhyeyaṃ sa dharma iti niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकूजनेन चेन् मोक्षो नात्र कूजेत् कथं चन अवश्यं कूजितव्यं वा शङ्केरन् वाप्य् अकूजनात्
akūjanena cen mokṣo nātra kūjet kathaṃ cana avaśyaṃ kūjitavyaṃ vā śaṅkeran vāpy akūjanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रेयस् तत्रानृतं वक्तुं सत्याद् इति विचारितम् यः पापैः सह संबन्धान् मुच्यते शपथाद् इति
śreyas tatrānṛtaṃ vaktuṃ satyād iti vicāritam yaḥ pāpaiḥ saha saṃbandhān mucyate śapathād iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च तेभ्यो धनं देयं शक्ये सति कथं चन पापेभ्यो हि धनं दत्तं दातारम् अपि पीडयेत्
na ca tebhyo dhanaṃ deyaṃ śakye sati kathaṃ cana pāpebhyo hi dhanaṃ dattaṃ dātāram api pīḍayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वशरीरोपरोधेन वरम् आदातुम् इच्छतः सत्यसंप्रतिपत्त्यर्थं ये ब्रूयुः साक्षिणः क्व चित् अनुक्त्वा तत्र तद् वाच्यं सर्वे ते ऽनृतवादिनः
svaśarīroparodhena varam ādātum icchataḥ satyasaṃpratipattyarthaṃ ye brūyuḥ sākṣiṇaḥ kva cit anuktvā tatra tad vācyaṃ sarve te 'nṛtavādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणात्यये विवाहे च वक्तव्यम् अनृतं भवेत् अर्थस्य रक्षणार्थाय परेषां धर्मकारणात् परेषां धर्मम् आकाङ्क्षन् नीचः स्याद् धर्मभिक्षुकः
prāṇātyaye vivāhe ca vaktavyam anṛtaṃ bhavet arthasya rakṣaṇārthāya pareṣāṃ dharmakāraṇāt pareṣāṃ dharmam ākāṅkṣan nīcaḥ syād dharmabhikṣukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिश्रुत्य तु दातव्यं श्वःकार्यस् तु बलात्कृतः यः कश् चिद् धर्मसमयात् प्रच्युतो ऽधर्मम् आस्थितः
pratiśrutya tu dātavyaṃ śvaḥkāryas tu balātkṛtaḥ yaḥ kaś cid dharmasamayāt pracyuto 'dharmam āsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शठः स्वधर्मम् उत्सृज्य तम् इच्छेद् उपजीवितुम् सर्वोपायैर् निहन्तव्यः पापो निकृतिजीवनः
śaṭhaḥ svadharmam utsṛjya tam icched upajīvitum sarvopāyair nihantavyaḥ pāpo nikṛtijīvanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनम् इत्य् एव पापानां सर्वेषाम् इह निश्चयः ये ऽविषह्या ह्य् असंभोज्या निकृत्या पतनं गताः
dhanam ity eva pāpānāṃ sarveṣām iha niścayaḥ ye 'viṣahyā hy asaṃbhojyā nikṛtyā patanaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
च्युता देवमनुष्येभ्यो यथा प्रेतास् तथैव ते धनादानाद् दुःखतरं जीविताद् विप्रयोजनम्
cyutā devamanuṣyebhyo yathā pretās tathaiva te dhanādānād duḥkhataraṃ jīvitād viprayojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं वो रोचतां धर्म इति वाच्यः प्रयत्नतः न कश् चिद् अस्ति पापानां धर्म इत्य् एष निश्चयः
ayaṃ vo rocatāṃ dharma iti vācyaḥ prayatnataḥ na kaś cid asti pāpānāṃ dharma ity eṣa niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथागतं च यो हन्यान् नासौ पापेन लिप्यते स्वकर्मणा हतं हन्ति हत एव स हन्यते तेषु यः समयं कश् चित् कुर्वीत हतबुद्धिषु
tathāgataṃ ca yo hanyān nāsau pāpena lipyate svakarmaṇā hataṃ hanti hata eva sa hanyate teṣu yaḥ samayaṃ kaś cit kurvīta hatabuddhiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा काकश् च गृध्रश् च तथैवोपधिजीविनः ऊर्ध्वं देहविमोक्षान्ते भवन्त्य् एतासु योनिषु
yathā kākaś ca gṛdhraś ca tathaivopadhijīvinaḥ ūrdhvaṃ dehavimokṣānte bhavanty etāsu yoniṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन् यथा वर्तते यो मनुष्यस्; तस्मिंस् तथा वर्तितव्यं स धर्मः मायाचारो मायया वर्तितव्यः; साध्वाचारः साधुना प्रत्युदेयः
yasmin yathā vartate yo manuṣyas; tasmiṃs tathā vartitavyaṃ sa dharmaḥ māyācāro māyayā vartitavyaḥ; sādhvācāraḥ sādhunā pratyudeyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.