Mahābhārata (critical edition) 12.117

भीष्म उवाच अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् निदर्शनकरं लोके सज्जनाचरितं सदा

bhīṣma uvāca atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam nidarśanakaraṃ loke sajjanācaritaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्यैवार्थस्य सदृशं यच् छ्रुतं मे तपोवने जामदग्न्यस्य रामस्य यद् उक्तम् ऋषिसत्तमैः

asyaivārthasya sadṛśaṃ yac chrutaṃ me tapovane jāmadagnyasya rāmasya yad uktam ṛṣisattamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वने महति कस्मिंश् चिद् अमनुष्यनिषेविते ऋषिर् मूलफलाहारो नियतो नियतेन्द्रियः

vane mahati kasmiṃś cid amanuṣyaniṣevite ṛṣir mūlaphalāhāro niyato niyatendriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीक्षादमपरः शान्तः स्वाध्यायपरमः शुचिः उपवासविशुद्धात्मा सततं सत्पथे स्थितः

dīkṣādamaparaḥ śāntaḥ svādhyāyaparamaḥ śuciḥ upavāsaviśuddhātmā satataṃ satpathe sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य संदृश्य सद्भावम् उपविष्टस्य धीमतः सर्वसत्त्वाः समीपस्था भवन्ति वनचारिणः

tasya saṃdṛśya sadbhāvam upaviṣṭasya dhīmataḥ sarvasattvāḥ samīpasthā bhavanti vanacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहव्याघ्राः सशरभा मत्ताश् चैव महागजाः द्वीपिनः खड्गभल्लूका ये चान्ये भीमदर्शनाः

siṃhavyāghrāḥ saśarabhā mattāś caiva mahāgajāḥ dvīpinaḥ khaḍgabhallūkā ye cānye bhīmadarśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते सुखप्रश्नदाः सर्वे भवन्ति क्षतजाशनाः तस्यर्षेः शिष्यवच् चैव न्यग्भूताः प्रियकारिणः

te sukhapraśnadāḥ sarve bhavanti kṣatajāśanāḥ tasyarṣeḥ śiṣyavac caiva nyagbhūtāḥ priyakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा च ते सुखप्रश्नं सर्वे यान्ति यथागतम् ग्राम्यस् त्व् एकः पशुस् तत्र नाजहाच् छ्वा महामुनिम्

dattvā ca te sukhapraśnaṃ sarve yānti yathāgatam grāmyas tv ekaḥ paśus tatra nājahāc chvā mahāmunim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्तो ऽनुरक्तः सततम् उपवासकृशो ऽबलः फलमूलोत्कराहारः शान्तः शिष्टाकृतिर् यथा

bhakto 'nuraktaḥ satatam upavāsakṛśo 'balaḥ phalamūlotkarāhāraḥ śāntaḥ śiṣṭākṛtir yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यर्षेर् उपविष्टस्य पादमूले महामुनेः मनुष्यवद् गतो भावः स्नेहबद्धो ऽभवद् भृशम्

tasyarṣer upaviṣṭasya pādamūle mahāmuneḥ manuṣyavad gato bhāvaḥ snehabaddho 'bhavad bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽभ्ययान् महावीर्यो द्वीपी क्षतजभोजनः श्वार्थम् अत्यन्तसंदुष्टः क्रूरः काल इवान्तकः

tato 'bhyayān mahāvīryo dvīpī kṣatajabhojanaḥ śvārtham atyantasaṃduṣṭaḥ krūraḥ kāla ivāntakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेलिह्यमानस् तृषितः पुच्छास्फोटनतत्परः व्यादितास्यः क्षुधाभग्नः प्रार्थयानस् तदामिषम्

lelihyamānas tṛṣitaḥ pucchāsphoṭanatatparaḥ vyāditāsyaḥ kṣudhābhagnaḥ prārthayānas tadāmiṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा क्रूरम् आयान्तं जीवितार्थी नराधिप प्रोवाच श्वा मुनिं तत्र यत् तच् छृणु महामते

taṃ dṛṣṭvā krūram āyāntaṃ jīvitārthī narādhipa provāca śvā muniṃ tatra yat tac chṛṇu mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वशत्रुर् भगवन्न् अत्र द्वीपी मां हन्तुम् इच्छति त्वत्प्रसादाद् भयं न स्यात् तस्मान् मम महामुने

śvaśatrur bhagavann atra dvīpī māṃ hantum icchati tvatprasādād bhayaṃ na syāt tasmān mama mahāmune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनिर् उवाच न भयं द्वीपिनः कार्यं मृत्युतस् ते कथं चन एष श्वरूपरहितो द्वीपी भवसि पुत्रक

munir uvāca na bhayaṃ dvīpinaḥ kāryaṃ mṛtyutas te kathaṃ cana eṣa śvarūparahito dvīpī bhavasi putraka

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीष्म उवाच ततः श्वा द्वीपितां नीतो जाम्बूनदनिभाकृतिः चित्राङ्गो विस्फुरन् हृष्टो वने वसति निर्भयः

bhīṣma uvāca tataḥ śvā dvīpitāṃ nīto jāmbūnadanibhākṛtiḥ citrāṅgo visphuran hṛṣṭo vane vasati nirbhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽभ्ययान् महारौद्रो व्यादितास्यः क्षुधान्वितः द्वीपिनं लेलिहद् वक्त्रो व्याघ्रो रुधिरलालसः

tato 'bhyayān mahāraudro vyāditāsyaḥ kṣudhānvitaḥ dvīpinaṃ lelihad vaktro vyāghro rudhiralālasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याघ्रं दृष्ट्वा क्षुधाभग्नं दंष्ट्रिणं वनगोचरम् द्वीपी जीवितरक्षार्थम् ऋषिं शरणम् एयिवान्

vyāghraṃ dṛṣṭvā kṣudhābhagnaṃ daṃṣṭriṇaṃ vanagocaram dvīpī jīvitarakṣārtham ṛṣiṃ śaraṇam eyivān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संवासजं स्नेहम् ऋषिणा कुर्वता सदा स द्वीपी व्याघ्रतां नीतो रिपुभिर् बलवत्तरः ततो दृष्ट्वा स शार्दूलो नाभ्यहंस् तं विशां पते

tataḥ saṃvāsajaṃ sneham ṛṣiṇā kurvatā sadā sa dvīpī vyāghratāṃ nīto ripubhir balavattaraḥ tato dṛṣṭvā sa śārdūlo nābhyahaṃs taṃ viśāṃ pate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु श्वा व्याघ्रतां प्राप्य बलवान् पिशिताशनः न मूलफलभोगेषु स्पृहाम् अप्य् अकरोत् तदा

sa tu śvā vyāghratāṃ prāpya balavān piśitāśanaḥ na mūlaphalabhogeṣu spṛhām apy akarot tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा मृगपतिर् नित्यं प्रकाङ्क्षति वनौकसः तथैव स महाराज व्याघ्रः समभवत् तदा

yathā mṛgapatir nityaṃ prakāṅkṣati vanaukasaḥ tathaiva sa mahārāja vyāghraḥ samabhavat tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याघ्रस् तूटजमूलस्थस् तृप्तः सुप्तो हतैर् मृगैः नागश् चागात् तम् उद्देशं मत्तो मेघ इवोत्थितः

vyāghras tūṭajamūlasthas tṛptaḥ supto hatair mṛgaiḥ nāgaś cāgāt tam uddeśaṃ matto megha ivotthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभिन्नकरटः प्रांशुः पद्मी विततमस्तकः सुविषाणो महाकायो मेघगम्भीरनिस्वनः

prabhinnakaraṭaḥ prāṃśuḥ padmī vitatamastakaḥ suviṣāṇo mahākāyo meghagambhīranisvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा कुञ्जरं मत्तम् आयान्तं मदगर्वितम् व्याघ्रो हस्तिभयात् त्रस्तस् तम् ऋषिं शरणं ययौ

taṃ dṛṣṭvā kuñjaraṃ mattam āyāntaṃ madagarvitam vyāghro hastibhayāt trastas tam ṛṣiṃ śaraṇaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽनयत् कुञ्जरतां तं व्याघ्रम् ऋषिसत्तमः महामेघोपमं दृष्ट्वा तं स भीतो ऽभवद् गजः

tato 'nayat kuñjaratāṃ taṃ vyāghram ṛṣisattamaḥ mahāmeghopamaṃ dṛṣṭvā taṃ sa bhīto 'bhavad gajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कमलषण्डानि शल्लकीगहनानि च व्यचरत् स मुदा युक्तः पद्मरेणुविभूषितः

tataḥ kamalaṣaṇḍāni śallakīgahanāni ca vyacarat sa mudā yuktaḥ padmareṇuvibhūṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदा चिद् रममाणस्य हस्तिनः सुमुखं तदा ऋषेस् तस्योटजस्थस्य कालो ऽगच्छन् निशानिशम्

kadā cid ramamāṇasya hastinaḥ sumukhaṃ tadā ṛṣes tasyoṭajasthasya kālo 'gacchan niśāniśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाजगाम तं देशं केसरी केसरारुणः गिरिकन्दरजो भीमः सिंहो नागकुलान्तकः

athājagāma taṃ deśaṃ kesarī kesarāruṇaḥ girikandarajo bhīmaḥ siṃho nāgakulāntakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा सिंहम् आयान्तं नागः सिंहभयाकुलः ऋषिं शरणम् आपेदे वेपमानो भयातुरः

taṃ dṛṣṭvā siṃham āyāntaṃ nāgaḥ siṃhabhayākulaḥ ṛṣiṃ śaraṇam āpede vepamāno bhayāturaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स सिंहतां नीतो नागेन्द्रो मुनिना तदा वन्यं नागणयत् सिंहं तुल्यजातिसमन्वयात्

tataḥ sa siṃhatāṃ nīto nāgendro muninā tadā vanyaṃ nāgaṇayat siṃhaṃ tulyajātisamanvayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा च सो ऽनशत् सिंहो वन्यो भीसन्नवाग्बलः स चाश्रमे ऽवसत् सिंहस् तस्मिन्न् एव वने सुखी

dṛṣṭvā ca so 'naśat siṃho vanyo bhīsannavāgbalaḥ sa cāśrame 'vasat siṃhas tasminn eva vane sukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्व् अन्ये क्षुद्रपशवस् तपोवननिवासिनः व्यदृश्यन्त भयत्रस्ता जीविताकाङ्क्षिणः सदा

na tv anye kṣudrapaśavas tapovananivāsinaḥ vyadṛśyanta bhayatrastā jīvitākāṅkṣiṇaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदा चित् कालयोगेन सर्वप्राणिविहिंसकः बलवान् क्षतजाहारो नानासत्त्वभयंकरः

kadā cit kālayogena sarvaprāṇivihiṃsakaḥ balavān kṣatajāhāro nānāsattvabhayaṃkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टपाद् ऊर्ध्वचरणः शरभो वनगोचरः तं सिंहं हन्तुम् आगच्छन् मुनेस् तस्य निवेशनम्

aṣṭapād ūrdhvacaraṇaḥ śarabho vanagocaraḥ taṃ siṃhaṃ hantum āgacchan munes tasya niveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं मुनिः शरभं चक्रे बलोत्कटम् अरिंदम ततः स शरभो वन्यो मुनेः शरभम् अग्रतः दृष्ट्वा बलिनम् अत्युग्रं द्रुतं संप्राद्रवद् भयात्

taṃ muniḥ śarabhaṃ cakre balotkaṭam ariṃdama tataḥ sa śarabho vanyo muneḥ śarabham agrataḥ dṛṣṭvā balinam atyugraṃ drutaṃ saṃprādravad bhayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एवं शरभस्थाने न्यस्तो वै मुनिना तदा मुनेः पार्श्वगतो नित्यं शारभ्यं सुखम् आप्तवान्

sa evaṃ śarabhasthāne nyasto vai muninā tadā muneḥ pārśvagato nityaṃ śārabhyaṃ sukham āptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शरभसंत्रस्ताः सर्वे मृगगणा वनात् दिशः संप्राद्रवन् राजन् भयाज् जीवितकाङ्क्षिणः

tataḥ śarabhasaṃtrastāḥ sarve mṛgagaṇā vanāt diśaḥ saṃprādravan rājan bhayāj jīvitakāṅkṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरभो ऽप्य् अतिसंदुष्टो नित्यं प्राणिवधे रतः फलमूलाशनं शान्तं नैच्छत् स पिशिताशनः

śarabho 'py atisaṃduṣṭo nityaṃ prāṇivadhe rataḥ phalamūlāśanaṃ śāntaṃ naicchat sa piśitāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो रुधिरतर्षेण बलिना शरभो ऽन्वितः इयेष तं मुनिं हन्तुम् अकृतज्ञः श्वयोनिजः

tato rudhiratarṣeṇa balinā śarabho 'nvitaḥ iyeṣa taṃ muniṃ hantum akṛtajñaḥ śvayonijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तेन तपःशक्त्या विदितो ज्ञानचक्षुषा विज्ञाय च महाप्राज्ञो मुनिः श्वानं तम् उक्तवान्

tatas tena tapaḥśaktyā vidito jñānacakṣuṣā vijñāya ca mahāprājño muniḥ śvānaṃ tam uktavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वा त्वं द्वीपित्वम् आपन्नो द्वीपी व्याघ्रत्वम् आगतः व्याघ्रो नागो मदपटुर् नागः सिंहत्वम् आप्तवान्

śvā tvaṃ dvīpitvam āpanno dvīpī vyāghratvam āgataḥ vyāghro nāgo madapaṭur nāgaḥ siṃhatvam āptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहो ऽतिबलसंयुक्तो भूयः शरभतां गतः मया स्नेहपरीतेन न विमृष्टः कुलान्वयः

siṃho 'tibalasaṃyukto bhūyaḥ śarabhatāṃ gataḥ mayā snehaparītena na vimṛṣṭaḥ kulānvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माद् एवम् अपापं मां पाप हिंसितुम् इच्छसि तस्मात् स्वयोनिम् आपन्नः श्वैव त्वं हि भविष्यसि

yasmād evam apāpaṃ māṃ pāpa hiṃsitum icchasi tasmāt svayonim āpannaḥ śvaiva tvaṃ hi bhaviṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मुनिजनद्वेषाद् दुष्टात्मा श्वाकृतो ऽबुधः ऋषिणा शरभः शप्तः स्वं रूपं पुनर् आप्तवान्

tato munijanadveṣād duṣṭātmā śvākṛto 'budhaḥ ṛṣiṇā śarabhaḥ śaptaḥ svaṃ rūpaṃ punar āptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.