Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.118
भीष्म उवाच स श्वा प्रकृतिम् आपन्नः परं दैन्यम् उपागमत् ऋषिणा हुंकृतः पापस् तपोवनबहिष्कृतः
bhīṣma uvāca sa śvā prakṛtim āpannaḥ paraṃ dainyam upāgamat ṛṣiṇā huṃkṛtaḥ pāpas tapovanabahiṣkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं राज्ञा मतिमता विदित्वा शीलशौचताम् आर्जवं प्रकृतिं सत्त्वं कुलं वृत्तं श्रुतं दमम्
evaṃ rājñā matimatā viditvā śīlaśaucatām ārjavaṃ prakṛtiṃ sattvaṃ kulaṃ vṛttaṃ śrutaṃ damam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुक्रोशं बलं वीर्यं भावं संप्रशमं क्षमाम् भृत्या ये यत्र योग्याः स्युस् तत्र स्थाप्याः सुशिक्षिताः
anukrośaṃ balaṃ vīryaṃ bhāvaṃ saṃpraśamaṃ kṣamām bhṛtyā ye yatra yogyāḥ syus tatra sthāpyāḥ suśikṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नापरीक्ष्य महीपालः प्रकर्तुं भृत्यम् अर्हति अकुलीननराकीर्णो न राजा सुखम् एधते
nāparīkṣya mahīpālaḥ prakartuṃ bhṛtyam arhati akulīnanarākīrṇo na rājā sukham edhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलजः प्रकृतो राज्ञा तत्कुलीनतया सदा न पापे कुरुते बुद्धिं निन्द्यमानो ऽप्य् अनागसि
kulajaḥ prakṛto rājñā tatkulīnatayā sadā na pāpe kurute buddhiṃ nindyamāno 'py anāgasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकुलीनस् तु पुरुषः प्रकृतः साधुसंक्षयात् दुर्लभैश्वर्यतां प्राप्तो निन्दितः शत्रुतां व्रजेत्
akulīnas tu puruṣaḥ prakṛtaḥ sādhusaṃkṣayāt durlabhaiśvaryatāṃ prāpto ninditaḥ śatrutāṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलीनं शिक्षितं प्राज्ञं ज्ञानविज्ञानकोविदम् सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञं सहिष्णुं देशजं तथा
kulīnaṃ śikṣitaṃ prājñaṃ jñānavijñānakovidam sarvaśāstrārthatattvajñaṃ sahiṣṇuṃ deśajaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतज्ञं बलवन्तं च क्षान्तं दान्तं जितेन्द्रियम् अलुब्धं लब्धसंतुष्टं स्वामिमित्रबुभूषकम्
kṛtajñaṃ balavantaṃ ca kṣāntaṃ dāntaṃ jitendriyam alubdhaṃ labdhasaṃtuṣṭaṃ svāmimitrabubhūṣakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सचिवं देशकालज्ञं सर्वसंग्रहणे रतम् सत्कृतं युक्तमनसं हितैषिणम् अतन्द्रितम्
sacivaṃ deśakālajñaṃ sarvasaṃgrahaṇe ratam satkṛtaṃ yuktamanasaṃ hitaiṣiṇam atandritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्ताचारं स्वविषये संधिविग्रहकोविदम् राज्ञस् त्रिवर्गवेत्तारं पौरजानपदप्रियम्
yuktācāraṃ svaviṣaye saṃdhivigrahakovidam rājñas trivargavettāraṃ paurajānapadapriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खातकव्यूहतत्त्वज्ञं बलहर्षणकोविदम् इङ्गिताकारतत्त्वज्ञं यात्रायानविशारदम्
khātakavyūhatattvajñaṃ balaharṣaṇakovidam iṅgitākāratattvajñaṃ yātrāyānaviśāradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तिशिक्षासु तत्त्वज्ञम् अहंकारविवर्जितम् प्रगल्भं दक्षिणं दान्तं बलिनं युक्तकारिणम्
hastiśikṣāsu tattvajñam ahaṃkāravivarjitam pragalbhaṃ dakṣiṇaṃ dāntaṃ balinaṃ yuktakāriṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चोक्षं चोक्षजनाकीर्णं सुवेषं सुखदर्शनम् नायकं नीतिकुशलं गुणषष्ट्या समन्वितम्
cokṣaṃ cokṣajanākīrṇaṃ suveṣaṃ sukhadarśanam nāyakaṃ nītikuśalaṃ guṇaṣaṣṭyā samanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्तब्धं प्रश्रितं शक्तं मृदुवादिनम् एव च धीरं श्लक्ष्णं महर्द्धिं च देशकालोपपादकम्
astabdhaṃ praśritaṃ śaktaṃ mṛduvādinam eva ca dhīraṃ ślakṣṇaṃ maharddhiṃ ca deśakālopapādakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सचिवं यः प्रकुरुते न चैनम् अवमन्यते तस्य विस्तीर्यते राज्यं ज्योत्स्ना ग्रहपतेर् इव
sacivaṃ yaḥ prakurute na cainam avamanyate tasya vistīryate rājyaṃ jyotsnā grahapater iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतैर् एव गुणैर् युक्तो राजा शास्त्रविशारदः एष्टव्यो धर्मपरमः प्रजापालनतत्परः
etair eva guṇair yukto rājā śāstraviśāradaḥ eṣṭavyo dharmaparamaḥ prajāpālanatatparaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीरो मर्षी शुचिः शीघ्रः काले पुरुषकारवित् शुश्रूषुः श्रुतवाञ् श्रोता ऊहापोहविशारदः
dhīro marṣī śuciḥ śīghraḥ kāle puruṣakāravit śuśrūṣuḥ śrutavāñ śrotā ūhāpohaviśāradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेधावी धारणायुक्तो यथान्यायोपपादकः दान्तः सदा प्रियाभाषी क्षमावांश् च विपर्यये
medhāvī dhāraṇāyukto yathānyāyopapādakaḥ dāntaḥ sadā priyābhāṣī kṣamāvāṃś ca viparyaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानाच्छेदे स्वयंकारी सुद्वारः सुखदर्शनः आर्तहस्तप्रदो नित्यम् आप्तंमन्यो नये रतः
dānācchede svayaṃkārī sudvāraḥ sukhadarśanaḥ ārtahastaprado nityam āptaṃmanyo naye rataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहंवादी न निर्द्वंद्वो न यत्किंचनकारकः कृते कर्मण्य् अमोघानां कर्ता भृत्यजनप्रियः
nāhaṃvādī na nirdvaṃdvo na yatkiṃcanakārakaḥ kṛte karmaṇy amoghānāṃ kartā bhṛtyajanapriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संगृहीतजनो ऽस्तब्धः प्रसन्नवदनः सदा दाता भृत्यजनावेक्षी न क्रोधी सुमहामनाः
saṃgṛhītajano 'stabdhaḥ prasannavadanaḥ sadā dātā bhṛtyajanāvekṣī na krodhī sumahāmanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तदण्डो न निर्दण्डो धर्मकार्यानुशासकः चारनेत्रः परावेक्षी धर्मार्थकुशलः सदा
yuktadaṇḍo na nirdaṇḍo dharmakāryānuśāsakaḥ cāranetraḥ parāvekṣī dharmārthakuśalaḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा गुणशताकीर्ण एष्टव्यस् तादृशो भवेत् योधाश् चैव मनुष्येन्द्र सर्वैर् गुणगुणैर् वृताः
rājā guṇaśatākīrṇa eṣṭavyas tādṛśo bhavet yodhāś caiva manuṣyendra sarvair guṇaguṇair vṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्वेष्टव्याः सुपुरुषाः सहाया राज्यधारणाः न विमानयितव्याश् च राज्ञा वृद्धिम् अभीप्सता
anveṣṭavyāḥ supuruṣāḥ sahāyā rājyadhāraṇāḥ na vimānayitavyāś ca rājñā vṛddhim abhīpsatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योधाः समरशौटीराः कृतज्ञाः शस्त्रकोविदाः धर्मशास्त्रसमायुक्ताः पदातिजनसंयुताः
yodhāḥ samaraśauṭīrāḥ kṛtajñāḥ śastrakovidāḥ dharmaśāstrasamāyuktāḥ padātijanasaṃyutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थमानविवृद्धाश् च रथचर्याविशारदाः इष्वस्त्रकुशला यस्य तस्येयं नृपतेर् मही
arthamānavivṛddhāś ca rathacaryāviśāradāḥ iṣvastrakuśalā yasya tasyeyaṃ nṛpater mahī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वसंग्रहणे युक्तो नृपो भवति यः सदा उत्थानशीलो मित्राढ्यः स राजा राजसत्तमः
sarvasaṃgrahaṇe yukto nṛpo bhavati yaḥ sadā utthānaśīlo mitrāḍhyaḥ sa rājā rājasattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्या अश्वसहस्रेण वीरारोहेण भारत संगृहीतमनुष्येण कृत्स्ना जेतुं वसुंधरा
śakyā aśvasahasreṇa vīrāroheṇa bhārata saṃgṛhītamanuṣyeṇa kṛtsnā jetuṃ vasuṃdharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.