Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.12
वैशंपायन उवाच अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा नकुलो वाक्यम् अब्रवीत् राजानम् अभिसंप्रेक्ष्य सर्वधर्मभृतां वरम्
vaiśaṃpāyana uvāca arjunasya vacaḥ śrutvā nakulo vākyam abravīt rājānam abhisaṃprekṣya sarvadharmabhṛtāṃ varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुरुध्य महाप्राज्ञो भ्रातुश् चित्तम् अरिंदमः व्यूढोरस्को महाबाहुस् ताम्रास्यो मितभाषिता
anurudhya mahāprājño bhrātuś cittam ariṃdamaḥ vyūḍhorasko mahābāhus tāmrāsyo mitabhāṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशाखयूपे देवानां सर्वेषाम् अग्नयश् चिताः तस्माद् विद्धि महाराज देवान् कर्मपथि स्थितान्
viśākhayūpe devānāṃ sarveṣām agnayaś citāḥ tasmād viddhi mahārāja devān karmapathi sthitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनास्तिकान् आस्तिकानां प्राणदाः पितरश् च ये ते ऽपि कर्मैव कुर्वन्ति विधिं पश्यस्व पार्थिव वेदवादापविद्धांस् तु तान् विद्धि भृशनास्तिकान्
anāstikān āstikānāṃ prāṇadāḥ pitaraś ca ye te 'pi karmaiva kurvanti vidhiṃ paśyasva pārthiva vedavādāpaviddhāṃs tu tān viddhi bhṛśanāstikān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि वेदोक्तम् उत्सृज्य विप्रः सर्वेषु कर्मसु देवयानेन नाकस्य पृष्ठम् आप्नोति भारत
na hi vedoktam utsṛjya vipraḥ sarveṣu karmasu devayānena nākasya pṛṣṭham āpnoti bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्याश्रमान् अयं सर्वान् इत्य् आहुर् वेदनिश्चयाः ब्राह्मणाः श्रुतिसंपन्नास् तान् निबोध जनाधिप
atyāśramān ayaṃ sarvān ity āhur vedaniścayāḥ brāhmaṇāḥ śrutisaṃpannās tān nibodha janādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वित्तानि धर्मलब्धानि क्रतुमुख्येष्व् अवासृजन् कृतात्मसु महाराज स वै त्यागी स्मृतो नरः
vittāni dharmalabdhāni kratumukhyeṣv avāsṛjan kṛtātmasu mahārāja sa vai tyāgī smṛto naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनवेक्ष्य सुखादानं तथैवोर्ध्वं प्रतिष्ठितः आत्मत्यागी महाराज स त्यागी तामसः प्रभो
anavekṣya sukhādānaṃ tathaivordhvaṃ pratiṣṭhitaḥ ātmatyāgī mahārāja sa tyāgī tāmasaḥ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिकेतः परिपतन् वृक्षमूलाश्रयो मुनिः अपाचकः सदा योगी स त्यागी पार्थ भिक्षुकः
aniketaḥ paripatan vṛkṣamūlāśrayo muniḥ apācakaḥ sadā yogī sa tyāgī pārtha bhikṣukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधहर्षाव् अनादृत्य पैशुन्यं च विशां पते विप्रो वेदान् अधीते यः स त्यागी गुरुपूजकः
krodhaharṣāv anādṛtya paiśunyaṃ ca viśāṃ pate vipro vedān adhīte yaḥ sa tyāgī gurupūjakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्रमांस् तुलया सर्वान् धृतान् आहुर् मनीषिणः एकतस् ते त्रयो राजन् गृहस्थाश्रम एकतः
āśramāṃs tulayā sarvān dhṛtān āhur manīṣiṇaḥ ekatas te trayo rājan gṛhasthāśrama ekataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समीक्षते तु यो ऽर्थं वै कामं स्वर्गं च भारत अयं पन्था महर्षीणाम् इयं लोकविदां गतिः
samīkṣate tu yo 'rthaṃ vai kāmaṃ svargaṃ ca bhārata ayaṃ panthā maharṣīṇām iyaṃ lokavidāṃ gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति यः कुरुते भावं स त्यागी भरतर्षभ न यः परित्यज्य गृहान् वनम् एति विमूढवत्
iti yaḥ kurute bhāvaṃ sa tyāgī bharatarṣabha na yaḥ parityajya gṛhān vanam eti vimūḍhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा कामान् समीक्षेत धर्मवैतंसिको ऽनृजुः अथैनं मृत्युपाशेन कण्ठे बध्नाति मृत्युराट्
yadā kāmān samīkṣeta dharmavaitaṃsiko 'nṛjuḥ athainaṃ mṛtyupāśena kaṇṭhe badhnāti mṛtyurāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिमानकृतं कर्म नैतत् फलवद् उच्यते त्यागयुक्तं महाराज सर्वम् एव महाफलम्
abhimānakṛtaṃ karma naitat phalavad ucyate tyāgayuktaṃ mahārāja sarvam eva mahāphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शमो दमस् तपो दानं सत्यं शौचम् अथार्जवम् यज्ञो धृतिश् च धर्मश् च नित्यम् आर्षो विधिः स्मृतः
śamo damas tapo dānaṃ satyaṃ śaucam athārjavam yajño dhṛtiś ca dharmaś ca nityam ārṣo vidhiḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृदेवातिथिकृते समारम्भो ऽत्र शस्यते अत्रैव हि महाराज त्रिवर्गः केवलं फलम्
pitṛdevātithikṛte samārambho 'tra śasyate atraiva hi mahārāja trivargaḥ kevalaṃ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन् वर्तमानस्य विधौ विप्रनिषेविते त्यागिनः प्रसृतस्येह नोच्छित्तिर् विद्यते क्व चित्
etasmin vartamānasya vidhau vipraniṣevite tyāginaḥ prasṛtasyeha nocchittir vidyate kva cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असृजद् धि प्रजा राजन् प्रजापतिर् अकल्मषः मां यक्ष्यन्तीति शान्तात्मा यज्ञैर् विविधदक्षिणैः
asṛjad dhi prajā rājan prajāpatir akalmaṣaḥ māṃ yakṣyantīti śāntātmā yajñair vividhadakṣiṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीरुधश् चैव वृक्षांश् च यज्ञार्थं च तथौषधीः पशूंश् चैव तथा मेध्यान् यज्ञार्थानि हवींषि च
vīrudhaś caiva vṛkṣāṃś ca yajñārthaṃ ca tathauṣadhīḥ paśūṃś caiva tathā medhyān yajñārthāni havīṃṣi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहस्थाश्रमिणस् तच् च यज्ञकर्म विरोधकम् तस्माद् गार्हस्थ्यम् एवेह दुष्करं दुर्लभं तथा
gṛhasthāśramiṇas tac ca yajñakarma virodhakam tasmād gārhasthyam eveha duṣkaraṃ durlabhaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् संप्राप्य गृहस्था ये पशुधान्यसमन्विताः न यजन्ते महाराज शाश्वतं तेषु किल्बिषम्
tat saṃprāpya gṛhasthā ye paśudhānyasamanvitāḥ na yajante mahārāja śāśvataṃ teṣu kilbiṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाध्याययज्ञा ऋषयो ज्ञानयज्ञास् तथापरे अथापरे महायज्ञान् मनसैव वितन्वते
svādhyāyayajñā ṛṣayo jñānayajñās tathāpare athāpare mahāyajñān manasaiva vitanvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दानसमाधानं मार्गम् आतिष्ठतो नृप द्विजातेर् ब्रह्मभूतस्य स्पृहयन्ति दिवौकसः
evaṃ dānasamādhānaṃ mārgam ātiṣṭhato nṛpa dvijāter brahmabhūtasya spṛhayanti divaukasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स रत्नानि विचित्राणि संभृतानि ततस् ततः मखेष्व् अनभिसंत्यज्य नास्तिक्यम् अभिजल्पसि कुटुम्बम् आस्थिते त्यागं न पश्यामि नराधिप
sa ratnāni vicitrāṇi saṃbhṛtāni tatas tataḥ makheṣv anabhisaṃtyajya nāstikyam abhijalpasi kuṭumbam āsthite tyāgaṃ na paśyāmi narādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजसूयाश्वमेधेषु सर्वमेधेषु वा पुनः य चान्ये क्रतवस् तात ब्राह्मणैर् अभिपूजिताः तैर् यजस्व महाराज शक्रो देवपतिर् यथा
rājasūyāśvamedheṣu sarvamedheṣu vā punaḥ ya cānye kratavas tāta brāhmaṇair abhipūjitāḥ tair yajasva mahārāja śakro devapatir yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञः प्रमाददोषेण दस्युभिः परिमुष्यताम् अशरण्यः प्रजानां यः स राजा कलिर् उच्यते
rājñaḥ pramādadoṣeṇa dasyubhiḥ parimuṣyatām aśaraṇyaḥ prajānāṃ yaḥ sa rājā kalir ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वान् गाश् चैव दासीश् च करेणूश् च स्वलंकृताः ग्रामाञ् जनपदांश् चैव क्षेत्राणि च गृहाणि च
aśvān gāś caiva dāsīś ca kareṇūś ca svalaṃkṛtāḥ grāmāñ janapadāṃś caiva kṣetrāṇi ca gṛhāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रदाय द्विजातिभ्यो मात्सर्याविष्टचेतसः वयं ते राजकलयो भविष्यामो विशां पते
apradāya dvijātibhyo mātsaryāviṣṭacetasaḥ vayaṃ te rājakalayo bhaviṣyāmo viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदातारो ऽशरण्याश् च राजकिल्बिषभागिनः दुःखानाम् एव भोक्तारो न सुखानां कदा चन
adātāro 'śaraṇyāś ca rājakilbiṣabhāginaḥ duḥkhānām eva bhoktāro na sukhānāṃ kadā cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिष्ट्वा च महायज्ञैर् अकृत्वा च पितृस्वधाम् तीर्थेष्व् अनभिसंत्यज्य प्रव्रजिष्यसि चेद् अथ
aniṣṭvā ca mahāyajñair akṛtvā ca pitṛsvadhām tīrtheṣv anabhisaṃtyajya pravrajiṣyasi ced atha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्नाभ्रम् इव गन्तासि विलयं मारुतेरितम् लोकयोर् उभयोर् भ्रष्टो ह्य् अन्तराले व्यवस्थितः
chinnābhram iva gantāsi vilayaṃ māruteritam lokayor ubhayor bhraṣṭo hy antarāle vyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर् बहिश् च यत् किं चिन् मनोव्यासङ्गकारकम् परित्यज्य भवेत् त्यागी न यो हित्वा प्रतिष्ठते
antar bahiś ca yat kiṃ cin manovyāsaṅgakārakam parityajya bhavet tyāgī na yo hitvā pratiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन् वर्तमानस्य विधौ विप्रनिषेविते ब्राह्मणस्य महाराज नोच्छित्तिर् विद्यते क्व चित्
etasmin vartamānasya vidhau vipraniṣevite brāhmaṇasya mahārāja nocchittir vidyate kva cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निहत्य शत्रूंस् तरसा समृद्धान्; शक्रो यथा दैत्यबलानि संख्ये कः पार्थ शोचेन् निरतः स्वधर्मे; पूर्वैः स्मृते पार्थिव शिष्टजुष्टे
nihatya śatrūṃs tarasā samṛddhān; śakro yathā daityabalāni saṃkhye kaḥ pārtha śocen nirataḥ svadharme; pūrvaiḥ smṛte pārthiva śiṣṭajuṣṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षात्रेण धर्मेण पराक्रमेण; जित्वा महीं मन्त्रविद्भ्यः प्रदाय नाकस्य पृष्ठे ऽसि नरेन्द्र गन्ता; न शोचितव्यं भवताद्य पार्थ
kṣātreṇa dharmeṇa parākrameṇa; jitvā mahīṃ mantravidbhyaḥ pradāya nākasya pṛṣṭhe 'si narendra gantā; na śocitavyaṃ bhavatādya pārtha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.