Mahābhārata (critical edition) 12.136

कृत्वा हि पूर्वं मित्राणि यः पश्चान् नानुतिष्ठति न स मित्राणि लभते कृच्छ्रास्व् आपत्सु दुर्मतिः

kṛtvā hi pūrvaṃ mitrāṇi yaḥ paścān nānutiṣṭhati na sa mitrāṇi labhate kṛcchrāsv āpatsu durmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् कृतो ऽहं त्वया मित्रं सामर्थ्याद् आत्मनः सखे स मां मित्रत्वम् आपन्नम् उपभोक्तुं त्वम् अर्हसि

tat kṛto 'haṃ tvayā mitraṃ sāmarthyād ātmanaḥ sakhe sa māṃ mitratvam āpannam upabhoktuṃ tvam arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानि मे सन्ति मित्राणि ये च मे सन्ति बान्धवाः सर्वे त्वां पूजयिष्यन्ति शिष्या गुरुम् इव प्रियम्

yāni me santi mitrāṇi ye ca me santi bāndhavāḥ sarve tvāṃ pūjayiṣyanti śiṣyā gurum iva priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं च पूजयिष्ये त्वां समित्रगणबान्धवम् जीवितस्य प्रदातारं कृतज्ञः को न पूजयेत्

ahaṃ ca pūjayiṣye tvāṃ samitragaṇabāndhavam jīvitasya pradātāraṃ kṛtajñaḥ ko na pūjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वरो मे भवान् अस्तु शरीरस्य गृहस्य च अर्थानां चैव सर्वेषाम् अनुशास्ता च मे भव

īśvaro me bhavān astu śarīrasya gṛhasya ca arthānāṃ caiva sarveṣām anuśāstā ca me bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमात्यो मे भव प्राज्ञ पितेव हि प्रशाधि माम् न ते ऽस्ति भयम् अस्मत्तो जीवितेनात्मनः शपे

amātyo me bhava prājña piteva hi praśādhi mām na te 'sti bhayam asmatto jīvitenātmanaḥ śape

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्या त्वम् उशनाः साक्षाद् बले त्व् अधिकृता वयम् त्वन्मन्त्रबलयुक्तो हि विन्देत जयम् एव ह

buddhyā tvam uśanāḥ sākṣād bale tv adhikṛtā vayam tvanmantrabalayukto hi vindeta jayam eva ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तः परं सान्त्वं मार्जारेण स मूषकः उवाच परमार्थज्ञः श्लक्ष्णम् आत्महितं वचः

evam uktaḥ paraṃ sāntvaṃ mārjāreṇa sa mūṣakaḥ uvāca paramārthajñaḥ ślakṣṇam ātmahitaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् भवान् आह तत् सर्वं मया ते लोमश श्रुतम् ममापि तावद् ब्रुवतः शृणु यत् प्रतिभाति माम्

yad bhavān āha tat sarvaṃ mayā te lomaśa śrutam mamāpi tāvad bruvataḥ śṛṇu yat pratibhāti mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदितव्यानि मित्राणि बोद्धव्याश् चापि शत्रवः एतत् सुसूक्ष्मं लोके ऽस्मिन् दृश्यते प्राज्ञसंमतम्

veditavyāni mitrāṇi boddhavyāś cāpi śatravaḥ etat susūkṣmaṃ loke 'smin dṛśyate prājñasaṃmatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रुरूपाश् च सुहृदो मित्ररूपाश् च शत्रवः सान्त्वितास् ते न बुध्यन्ते रागलोभवशं गताः

śatrurūpāś ca suhṛdo mitrarūpāś ca śatravaḥ sāntvitās te na budhyante rāgalobhavaśaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति जात्या रिपुर् नाम मित्रं नाम न विद्यते सामर्थ्ययोगाज् जायन्ते मित्राणि रिपवस् तथा

nāsti jātyā ripur nāma mitraṃ nāma na vidyate sāmarthyayogāj jāyante mitrāṇi ripavas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो यस्मिञ् जीवति स्वार्थं पश्येत् तावत् स जीवति स तस्य तावन् मित्रं स्याद् यावन् न स्याद् विपर्ययः

yo yasmiñ jīvati svārthaṃ paśyet tāvat sa jīvati sa tasya tāvan mitraṃ syād yāvan na syād viparyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति मैत्री स्थिरा नाम न च ध्रुवम् असौहृदम् अर्थयुक्त्या हि जायन्ते मित्राणि रिपवस् तथा

nāsti maitrī sthirā nāma na ca dhruvam asauhṛdam arthayuktyā hi jāyante mitrāṇi ripavas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रं च शत्रुताम् एति कस्मिंश् चित् कालपर्यये शत्रुश् च मित्रताम् एति स्वार्थो हि बलवत्तरः

mitraṃ ca śatrutām eti kasmiṃś cit kālaparyaye śatruś ca mitratām eti svārtho hi balavattaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो विश्वसति मित्रेषु न चाश्वसति शत्रुषु अर्थयुक्तिम् अविज्ञाय चलितं तस्य जीवितम्

yo viśvasati mitreṣu na cāśvasati śatruṣu arthayuktim avijñāya calitaṃ tasya jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थयुक्तिम् अविज्ञाय यः शुभे कुरुते मतिम् मित्रे वा यदि वा शत्रौ तस्यापि चलिता मतिः

arthayuktim avijñāya yaḥ śubhe kurute matim mitre vā yadi vā śatrau tasyāpi calitā matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विश्वसेद् अविश्वस्ते विश्वस्ते ऽपि न विश्वसेत् विश्वासाद् भयम् उत्पन्नं मूलान्य् अपि निकृन्तति

na viśvased aviśvaste viśvaste 'pi na viśvaset viśvāsād bhayam utpannaṃ mūlāny api nikṛntati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थयुक्त्या हि दृश्यन्ते पिता माता सुतास् तथा मातुला भागिनेयाश् च तथा संबन्धिबान्धवाः

arthayuktyā hi dṛśyante pitā mātā sutās tathā mātulā bhāgineyāś ca tathā saṃbandhibāndhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रं हि मातापितरु त्यजतः पतितं प्रियम् लोको रक्षति चात्मानं पश्य स्वार्थस्य सारताम्

putraṃ hi mātāpitaru tyajataḥ patitaṃ priyam loko rakṣati cātmānaṃ paśya svārthasya sāratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं मन्ये निकृतिप्रज्ञं यो मोक्षं प्रत्यनन्तरम् कृत्यं मृगयसे कर्तुं सुखोपायम् असंशयम्

taṃ manye nikṛtiprajñaṃ yo mokṣaṃ pratyanantaram kṛtyaṃ mṛgayase kartuṃ sukhopāyam asaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन् निलय एव त्वं न्यग्रोधाद् अवतारितः पूर्वं निविष्टम् उन्माथं चपलत्वान् न बुद्धवान्

asmin nilaya eva tvaṃ nyagrodhād avatāritaḥ pūrvaṃ niviṣṭam unmāthaṃ capalatvān na buddhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मनश् चपलो नास्ति कुतो ऽन्येषां भविष्यति तस्मात् सर्वाणि कार्याणि चपलो हन्त्य् असंशयम्

ātmanaś capalo nāsti kuto 'nyeṣāṃ bhaviṣyati tasmāt sarvāṇi kāryāṇi capalo hanty asaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रवीति मधुरं कं चित् प्रियो मे ह भवान् इति तन् मिथ्याकरणं सर्वं विस्तरेणापि मे शृणु

bravīti madhuraṃ kaṃ cit priyo me ha bhavān iti tan mithyākaraṇaṃ sarvaṃ vistareṇāpi me śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारणात् प्रियताम् एति द्वेष्यो भवति कारणात् अर्थार्थी जीवलोको ऽयं न कश् चित् कस्य चित् प्रियः

kāraṇāt priyatām eti dveṣyo bhavati kāraṇāt arthārthī jīvaloko 'yaṃ na kaś cit kasya cit priyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सख्यं सोदरयोर् भ्रात्रोर् दंपत्योर् वा परस्परम् कस्य चिन् नाभिजानामि प्रीतिं निष्कारणाम् इह

sakhyaṃ sodarayor bhrātror daṃpatyor vā parasparam kasya cin nābhijānāmi prītiṃ niṣkāraṇām iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्य् अपि भ्रातरः क्रुद्धा भार्या वा कारणान्तरे स्वभावतस् ते प्रीयन्ते नेतरः प्रीयते जनः

yady api bhrātaraḥ kruddhā bhāryā vā kāraṇāntare svabhāvatas te prīyante netaraḥ prīyate janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापरः मन्त्रहोमजपैर् अन्यः कार्यार्थं प्रीयते जनः

priyo bhavati dānena priyavādena cāparaḥ mantrahomajapair anyaḥ kāryārthaṃ prīyate janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पन्ने कारणे प्रीतिर् नास्ति नौ कारणान्तरे प्रध्वस्ते कारणस्थाने सा प्रीतिर् विनिवर्तते

utpanne kāraṇe prītir nāsti nau kāraṇāntare pradhvaste kāraṇasthāne sā prītir vinivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं नु तत् कारणं मन्ये येनाहं भवतः प्रियः अन्यत्राभ्यवहारार्थात् तत्रापि च बुधा वयम्

kiṃ nu tat kāraṇaṃ manye yenāhaṃ bhavataḥ priyaḥ anyatrābhyavahārārthāt tatrāpi ca budhā vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालो हेतुं विकुरुते स्वार्थस् तम् अनुवर्तते स्वार्थं प्राज्ञो ऽभिजानाति प्राज्ञं लोको ऽनुवर्तते

kālo hetuṃ vikurute svārthas tam anuvartate svārthaṃ prājño 'bhijānāti prājñaṃ loko 'nuvartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्व् ईदृशं त्वया वाच्यं विदुषि स्वार्थपण्डिते अकाले ऽविषमस्थस्य स्वार्थहेतुर् अयं तव

na tv īdṛśaṃ tvayā vācyaṃ viduṣi svārthapaṇḍite akāle 'viṣamasthasya svārthahetur ayaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान् नाहं चले स्वार्थात् सुस्थितः संधिविग्रहे अभ्राणाम् इव रूपाणि विकुर्वन्ति क्षणे क्षणे

tasmān nāhaṃ cale svārthāt susthitaḥ saṃdhivigrahe abhrāṇām iva rūpāṇi vikurvanti kṣaṇe kṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यैव हि रिपुर् भूत्वा पुनर् अद्यैव सौहृदम् पुनश् च रिपुर् अद्यैव युक्तीनां पश्य चापलम्

adyaiva hi ripur bhūtvā punar adyaiva sauhṛdam punaś ca ripur adyaiva yuktīnāṃ paśya cāpalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीत् तावत् तु मैत्री नौ यावद् धेतुर् अभूत् पुरा सा गता सह तेनैव कालयुक्तेन हेतुना

āsīt tāvat tu maitrī nau yāvad dhetur abhūt purā sā gatā saha tenaiva kālayuktena hetunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं हि मे ऽत्यन्ततः शत्रुः सामर्थ्यान् मित्रतां गतः तत् कृत्यम् अभिनिर्वृत्तं प्रकृतिः शत्रुतां गता

tvaṃ hi me 'tyantataḥ śatruḥ sāmarthyān mitratāṃ gataḥ tat kṛtyam abhinirvṛttaṃ prakṛtiḥ śatrutāṃ gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहम् एवं प्रणीतानि ज्ञात्वा शास्त्राणि तत्त्वतः प्रविशेयं कथं पाशं त्वत्कृतं तद् वदस्व मे

so 'ham evaṃ praṇītāni jñātvā śāstrāṇi tattvataḥ praviśeyaṃ kathaṃ pāśaṃ tvatkṛtaṃ tad vadasva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वद्वीर्येण विमुक्तो ऽहं मद्वीर्येण तथा भवान् अन्योन्यानुग्रहे वृत्ते नास्ति भूयः समागमः

tvadvīryeṇa vimukto 'haṃ madvīryeṇa tathā bhavān anyonyānugrahe vṛtte nāsti bhūyaḥ samāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं हि सौम्य कृतार्थो ऽद्य निर्वृत्तार्थास् तथा वयम् न ते ऽस्त्य् अन्यन् मया कृत्यं किं चिद् अन्यत्र भक्षणात्

tvaṃ hi saumya kṛtārtho 'dya nirvṛttārthās tathā vayam na te 'sty anyan mayā kṛtyaṃ kiṃ cid anyatra bhakṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहम् अन्नं भवान् भोक्ता दुर्बलो ऽहं भवान् बली नावयोर् विद्यते संधिर् नियुक्ते विषमे बले

aham annaṃ bhavān bhoktā durbalo 'haṃ bhavān balī nāvayor vidyate saṃdhir niyukte viṣame bale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संमन्ये ऽहं तव प्रज्ञां यन् मोक्षात् प्रत्यनन्तरम् भक्ष्यं मृगयसे नूनं सुखोपायम् असंशयम्

saṃmanye 'haṃ tava prajñāṃ yan mokṣāt pratyanantaram bhakṣyaṃ mṛgayase nūnaṃ sukhopāyam asaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्ष्यार्थम् एव बद्धस् त्वं स मुक्तः प्रसृतः क्षुधा शास्त्रज्ञम् अभिसंधाय नूनं भक्षयिताद्य माम्

bhakṣyārtham eva baddhas tvaṃ sa muktaḥ prasṛtaḥ kṣudhā śāstrajñam abhisaṃdhāya nūnaṃ bhakṣayitādya mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानामि क्षुधितं हि त्वाम् आहारसमयश् च ते स त्वं माम् अभिसंधाय भक्ष्यं मृगयसे पुनः

jānāmi kṣudhitaṃ hi tvām āhārasamayaś ca te sa tvaṃ mām abhisaṃdhāya bhakṣyaṃ mṛgayase punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच् चापि पुत्रदारं स्वं तत् संनिसृजसे मयि शुश्रूषां नाम मे कर्तुं सखे मम न तत्क्षमम्

yac cāpi putradāraṃ svaṃ tat saṃnisṛjase mayi śuśrūṣāṃ nāma me kartuṃ sakhe mama na tatkṣamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया मां सहितं दृष्ट्वा प्रिया भार्या सुताश् च ये कस्मान् मां ते न खादेयुर् हृष्टाः प्रणयिनस् त्वयि

tvayā māṃ sahitaṃ dṛṣṭvā priyā bhāryā sutāś ca ye kasmān māṃ te na khādeyur hṛṣṭāḥ praṇayinas tvayi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहं त्वया समेष्यामि वृत्तो हेतुः समागमे शिवं ध्यायस्व मे ऽत्रस्थः सुकृतं स्मर्यते यदि

nāhaṃ tvayā sameṣyāmi vṛtto hetuḥ samāgame śivaṃ dhyāyasva me 'trasthaḥ sukṛtaṃ smaryate yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रोर् अन्नाद्यभूतः सन् क्लिष्टस्य क्षुधितस्य च भक्ष्यं मृगयमाणस्य कः प्राज्ञो विषयं व्रजेत्

śatror annādyabhūtaḥ san kliṣṭasya kṣudhitasya ca bhakṣyaṃ mṛgayamāṇasya kaḥ prājño viṣayaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्ति ते ऽस्तु गमिष्यामि दूराद् अपि तवोद्विजे नाहं त्वया समेष्यामि निर्वृतो भव लोमश

svasti te 'stu gamiṣyāmi dūrād api tavodvije nāhaṃ tvayā sameṣyāmi nirvṛto bhava lomaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलवत् संनिकर्षो हि न कदा चित् प्रशस्यते प्रशान्ताद् अपि मे प्राज्ञ भेतव्यं बलिनः सदा

balavat saṃnikarṣo hi na kadā cit praśasyate praśāntād api me prājña bhetavyaṃ balinaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि त्व् अर्थेन मे कार्यं ब्रूहि किं करवाणि ते कामं सर्वं प्रदास्यामि न त्व् आत्मानं कदा चन

yadi tv arthena me kāryaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te kāmaṃ sarvaṃ pradāsyāmi na tv ātmānaṃ kadā cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मार्थे संततिस् त्याज्या राज्यं रत्नं धनं तथा अपि सर्वस्वम् उत्सृज्य रक्षेद् आत्मानम् आत्मना

ātmārthe saṃtatis tyājyā rājyaṃ ratnaṃ dhanaṃ tathā api sarvasvam utsṛjya rakṣed ātmānam ātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐश्वर्यधनरत्नानां प्रत्यमित्रे ऽपि तिष्ठताम् दृष्टा हि पुनर् आवृत्तिर् जीवताम् इति नः श्रुतम्

aiśvaryadhanaratnānāṃ pratyamitre 'pi tiṣṭhatām dṛṣṭā hi punar āvṛttir jīvatām iti naḥ śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्व् आत्मनः संप्रदानं धनरत्नवद् इष्यते आत्मा तु सर्वतो रक्ष्यो दारैर् अपि धनैर् अपि

na tv ātmanaḥ saṃpradānaṃ dhanaratnavad iṣyate ātmā tu sarvato rakṣyo dārair api dhanair api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मरक्षिततन्त्राणां सुपरीक्षितकारिणाम् आपदो नोपपद्यन्ते पुरुषाणां स्वदोषजाः

ātmarakṣitatantrāṇāṃ suparīkṣitakāriṇām āpado nopapadyante puruṣāṇāṃ svadoṣajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रून् सम्यग् विजानन्ति दुर्बला ये बलीयसः तेषां न चाल्यते बुद्धिर् आत्मार्थं कृतनिश्चया

śatrūn samyag vijānanti durbalā ye balīyasaḥ teṣāṃ na cālyate buddhir ātmārthaṃ kṛtaniścayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अभिव्यक्तम् एवासौ पलितेनावभर्त्सितः मार्जारो व्रीडितो भूत्वा मूषकं वाक्यम् अब्रवीत्

ity abhivyaktam evāsau palitenāvabhartsitaḥ mārjāro vrīḍito bhūtvā mūṣakaṃ vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संमन्ये ऽहं तव प्रज्ञां यस् त्वं मम हिते रतः उक्तवान् अर्थतत्त्वेन मया संभिन्नदर्शनः

saṃmanye 'haṃ tava prajñāṃ yas tvaṃ mama hite rataḥ uktavān arthatattvena mayā saṃbhinnadarśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तु माम् अन्यथा साधो त्वं विज्ञातुम् इहार्हसि प्राणप्रदानजं त्वत्तो मम सौहृदम् आगतम्

na tu mām anyathā sādho tvaṃ vijñātum ihārhasi prāṇapradānajaṃ tvatto mama sauhṛdam āgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मज्ञो ऽस्मि गुणज्ञो ऽस्मि कृतज्ञो ऽस्मि विशेषतः मित्रेषु वत्सलश् चास्मि त्वद्विधेषु विशेषतः

dharmajño 'smi guṇajño 'smi kṛtajño 'smi viśeṣataḥ mitreṣu vatsalaś cāsmi tvadvidheṣu viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन् माम् एवंगते साधो न यावयितुम् अर्हसि त्वया हि याव्यमानो ऽहं प्राणाञ् जह्यां सबान्धवः

tan mām evaṃgate sādho na yāvayitum arhasi tvayā hi yāvyamāno 'haṃ prāṇāñ jahyāṃ sabāndhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिक् शब्दो हि बुधैर् दृष्टो मद्विधेषु मनस्विषु मरणं धर्मतत्त्वज्ञ न मां शङ्कितुम् अर्हसि

dhik śabdo hi budhair dṛṣṭo madvidheṣu manasviṣu maraṇaṃ dharmatattvajña na māṃ śaṅkitum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संस्तूयमानो हि मार्जारेण स मूषकः मनसा भावगम्भीरं मार्जारं वाक्यम् अब्रवीत्

iti saṃstūyamāno hi mārjāreṇa sa mūṣakaḥ manasā bhāvagambhīraṃ mārjāraṃ vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधुर् भवाञ् श्रुतार्थो ऽस्मि प्रीयते न च विश्वसे संस्तवैर् वा धनौघैर् वा नाहं शक्यः पुनस् त्वया

sādhur bhavāñ śrutārtho 'smi prīyate na ca viśvase saṃstavair vā dhanaughair vā nāhaṃ śakyaḥ punas tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ह्य् अमित्रवशं यान्ति प्राज्ञा निष्कारणं सखे अस्मिन्न् अर्थे च गाथे द्वे निबोधोशनसा कृते

na hy amitravaśaṃ yānti prājñā niṣkāraṇaṃ sakhe asminn arthe ca gāthe dve nibodhośanasā kṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा संधिं बलीयसा समाहितश् चरेद् युक्त्या कृतार्थश् च न विश्वसेत्

śatrusādhāraṇe kṛtye kṛtvā saṃdhiṃ balīyasā samāhitaś cared yuktyā kṛtārthaś ca na viśvaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् सर्वास्व् अवस्थासु रक्षेज् जीवितम् आत्मनः द्रव्याणि संततिश् चैव सर्वं भवति जीवतः

tasmāt sarvāsv avasthāsu rakṣej jīvitam ātmanaḥ dravyāṇi saṃtatiś caiva sarvaṃ bhavati jīvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संक्षेपो नीतिशास्त्राणाम् अविश्वासः परो मतः नृषु तस्माद् अविश्वासः पुष्कलं हितम् आत्मनः

saṃkṣepo nītiśāstrāṇām aviśvāsaḥ paro mataḥ nṛṣu tasmād aviśvāsaḥ puṣkalaṃ hitam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वध्यन्ते न ह्य् अविश्वस्ताः शत्रुभिर् दुर्बला अपि विश्वस्तास् त्व् आशु वध्यन्ते बलवन्तो ऽपि दुर्बलैः

vadhyante na hy aviśvastāḥ śatrubhir durbalā api viśvastās tv āśu vadhyante balavanto 'pi durbalaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वद्विधेभ्यो मया ह्य् आत्मा रक्ष्यो मार्जार सर्वदा रक्ष त्वम् अपि चात्मानं चण्डालाज् जातिकिल्बिषात्

tvadvidhebhyo mayā hy ātmā rakṣyo mārjāra sarvadā rakṣa tvam api cātmānaṃ caṇḍālāj jātikilbiṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तस्य ब्रुवतस् त्व् एवं संत्रासाज् जातसाध्वसः स्वबिलं हि जवेनाशु मार्जारः प्रययौ ततः

sa tasya bruvatas tv evaṃ saṃtrāsāj jātasādhvasaḥ svabilaṃ hi javenāśu mārjāraḥ prayayau tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शास्त्रार्थतत्त्वज्ञो बुद्धिसामर्थ्यम् आत्मनः विश्राव्य पलितः प्राज्ञो बिलम् अन्यज् जगाम ह

tataḥ śāstrārthatattvajño buddhisāmarthyam ātmanaḥ viśrāvya palitaḥ prājño bilam anyaj jagāma ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं प्रज्ञावता बुद्ध्या दुर्बलेन महाबलाः एकेन बहवो ऽमित्राः पलितेनाभिसंधिताः

evaṃ prajñāvatā buddhyā durbalena mahābalāḥ ekena bahavo 'mitrāḥ palitenābhisaṃdhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरिणापि समर्थेन संधिं कुर्वीत पण्डितः मूषकश् च बिडालश् च मुक्ताव् अन्योन्यसंश्रयात्

ariṇāpi samarthena saṃdhiṃ kurvīta paṇḍitaḥ mūṣakaś ca biḍālaś ca muktāv anyonyasaṃśrayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एष क्षत्रधर्मस्य मया मार्गो ऽनुदर्शितः विस्तरेण महीपाल संक्षेपेण पुनः शृणु

ity eṣa kṣatradharmasya mayā mārgo 'nudarśitaḥ vistareṇa mahīpāla saṃkṣepeṇa punaḥ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योन्यकृतवैरौ तु चक्रतुः प्रीतिम् उत्तमाम् अन्योन्यम् अभिसंधातुम् अभूच् चैव तयोर् मतिः

anyonyakṛtavairau tu cakratuḥ prītim uttamām anyonyam abhisaṃdhātum abhūc caiva tayor matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्राज्ञो ऽभिसंधत्ते सम्यग् बुद्धिबलाश्रयात् अभिसंधीयते प्राज्ञः प्रमादाद् अपि चाबुधैः

tatra prājño 'bhisaṃdhatte samyag buddhibalāśrayāt abhisaṃdhīyate prājñaḥ pramādād api cābudhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् अभीतवद् भीतो विश्वस्तवद् अविश्वसन् न ह्य् अप्रमत्तश् चलति चलितो वा विनश्यति

tasmād abhītavad bhīto viśvastavad aviśvasan na hy apramattaś calati calito vā vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेन रिपुणा संधिः काले मित्रेण विग्रहः कार्य इत्य् एव तत्त्वज्ञाः प्राहुर् नित्यं युधिष्ठिर

kālena ripuṇā saṃdhiḥ kāle mitreṇa vigrahaḥ kārya ity eva tattvajñāḥ prāhur nityaṃ yudhiṣṭhira

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं मत्वा महाराज शास्त्रार्थम् अभिगम्य च अभियुक्तो ऽप्रमत्तश् च प्राग् भयाद् भीतवच् चरेत्

evaṃ matvā mahārāja śāstrārtham abhigamya ca abhiyukto 'pramattaś ca prāg bhayād bhītavac caret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीतवत् संविधिः कार्यः प्रतिसंधिस् तथैव च भयाद् उत्पद्यते बुद्धिर् अप्रमत्ताभियोगजा

bhītavat saṃvidhiḥ kāryaḥ pratisaṃdhis tathaiva ca bhayād utpadyate buddhir apramattābhiyogajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भयं विद्यते राजन् भीतस्यानागते भये अभीतस्य तु विस्रम्भात् सुमहज् जायते भयम्

na bhayaṃ vidyate rājan bhītasyānāgate bhaye abhītasya tu visrambhāt sumahaj jāyate bhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भीरुर् इति चात्यन्तं मन्त्रो ऽदेयः कथं चन अविज्ञानाद् धि विज्ञाते गच्छेद् आस्पददर्शिषु

na bhīrur iti cātyantaṃ mantro 'deyaḥ kathaṃ cana avijñānād dhi vijñāte gacched āspadadarśiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् अभीतवद् भीतो विश्वस्तवद् अविश्वसन् कार्याणां गुरुतां बुद्ध्वा नानृतं किं चिद् आचरेत्

tasmād abhītavad bhīto viśvastavad aviśvasan kāryāṇāṃ gurutāṃ buddhvā nānṛtaṃ kiṃ cid ācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् एतन् मया प्रोक्तम् इतिहासं युधिष्ठिर श्रुत्वा त्वं सुहृदां मध्ये यथावत् समुपाचर

evam etan mayā proktam itihāsaṃ yudhiṣṭhira śrutvā tvaṃ suhṛdāṃ madhye yathāvat samupācara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपलभ्य मतिं चाग्र्याम् अरिमित्रान्तरं तथा संधिविग्रहकालं च मोक्षोपायं तथापदि

upalabhya matiṃ cāgryām arimitrāntaraṃ tathā saṃdhivigrahakālaṃ ca mokṣopāyaṃ tathāpadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा संधिं बलीयसा समागमं चरेद् युक्त्या कृतार्थो न च विश्वसेत्

śatrusādhāraṇe kṛtye kṛtvā saṃdhiṃ balīyasā samāgamaṃ cared yuktyā kṛtārtho na ca viśvaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविरुद्धां त्रिवर्गेण नीतिम् एतां युधिष्ठिर अभ्युत्तिष्ठ श्रुताद् अस्माद् भूयस् त्वं रञ्जयन् प्रजाः

aviruddhāṃ trivargeṇa nītim etāṃ yudhiṣṭhira abhyuttiṣṭha śrutād asmād bhūyas tvaṃ rañjayan prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणैश् चापि ते सार्धं यात्रा भवतु पाण्डव ब्राह्मणा हि परं श्रेयो दिवि चेह च भारत

brāhmaṇaiś cāpi te sārdhaṃ yātrā bhavatu pāṇḍava brāhmaṇā hi paraṃ śreyo divi ceha ca bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते धर्मस्य वेत्तारः कृतज्ञाः सततं प्रभो पूजिताः शुभकर्माणः पूर्वजित्या नराधिप

ete dharmasya vettāraḥ kṛtajñāḥ satataṃ prabho pūjitāḥ śubhakarmāṇaḥ pūrvajityā narādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यं श्रेयः परं राजन् यशः कीर्तिं च लप्स्यसे कुलस्य संततिं चैव यथान्यायं यथाक्रमम्

rājyaṃ śreyaḥ paraṃ rājan yaśaḥ kīrtiṃ ca lapsyase kulasya saṃtatiṃ caiva yathānyāyaṃ yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयोर् इमं भारत संधिविग्रहं; सुभाषितं बुद्धिविशेषकारितम् तथान्ववेक्ष्य क्षितिपेन सर्वदा; निषेवितव्यं नृप शत्रुमण्डले

dvayor imaṃ bhārata saṃdhivigrahaṃ; subhāṣitaṃ buddhiviśeṣakāritam tathānvavekṣya kṣitipena sarvadā; niṣevitavyaṃ nṛpa śatrumaṇḍale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.