Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.183
भृगुर् उवाच सत्यं ब्रह्म तपः सत्यं सत्यं सृजति च प्रजाः सत्येन धार्यते लोकः स्वर्गं सत्येन गच्छति
bhṛgur uvāca satyaṃ brahma tapaḥ satyaṃ satyaṃ sṛjati ca prajāḥ satyena dhāryate lokaḥ svargaṃ satyena gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनृतं तमसो रूपं तमसा नीयते ह्य् अधः तमोग्रस्ता न पश्यन्ति प्रकाशं तमसावृतम्
anṛtaṃ tamaso rūpaṃ tamasā nīyate hy adhaḥ tamograstā na paśyanti prakāśaṃ tamasāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्गः प्रकाश इत्य् आहुर् नरकं तम एव च सत्यानृतात् तद् उभयं प्राप्यते जगतीचरैः
svargaḥ prakāśa ity āhur narakaṃ tama eva ca satyānṛtāt tad ubhayaṃ prāpyate jagatīcaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र त्व् एवंविधा वृत्तिर् लोके सत्यानृता भवेत् धर्माधर्मौ प्रकाशश् च तमो दुःखं सुखं तथा
tatra tv evaṃvidhā vṛttir loke satyānṛtā bhavet dharmādharmau prakāśaś ca tamo duḥkhaṃ sukhaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र यत् सत्यं स धर्मो यो धर्मः स प्रकाशो यः प्रकाशस् तत् सुखम् इति तत्र यद् अनृतं सो ऽधर्मो यो ऽधर्मस् तत् तमो यत् तमस् तद् दुःखम् इति
tatra yat satyaṃ sa dharmo yo dharmaḥ sa prakāśo yaḥ prakāśas tat sukham iti tatra yad anṛtaṃ so 'dharmo yo 'dharmas tat tamo yat tamas tad duḥkham iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शारीरैर् मानसैर् दुःखैः सुखैश् चाप्य् असुखोदयैः अत्रोच्यते लोकसृष्टिं प्रपश्यन्तो न मुह्यन्ति विचक्षणाः
śārīrair mānasair duḥkhaiḥ sukhaiś cāpy asukhodayaiḥ atrocyate lokasṛṣṭiṃ prapaśyanto na muhyanti vicakṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दुःखविमोक्षार्थं प्रयतेत विचक्षणः सुखं ह्य् अनित्यं भूतानाम् इह लोके परत्र च
tatra duḥkhavimokṣārthaṃ prayateta vicakṣaṇaḥ sukhaṃ hy anityaṃ bhūtānām iha loke paratra ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राहुग्रस्तस्य सोमस्य यथा ज्योत्स्ना न भासते तथा तमोभिभूतानां भूतानां भ्रश्यते सुखम्
rāhugrastasya somasya yathā jyotsnā na bhāsate tathā tamobhibhūtānāṃ bhūtānāṃ bhraśyate sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् खलु द्विविधं सुखम् उच्यते शारीरं मानसं च इह खल्व् अमुष्मिंश् च लोके सर्वारम्भप्रवृत्तयः सुखार्था अभिधीयन्ते न ह्य् अतस् त्रिवर्गफलं विशिष्टतरम् अस्ति स एष काम्यो गुणविशेषो धर्मार्थयोर् आरम्भस् तद्धेतुर् अस्योत्पत्तिः सुखप्रयोजना
tat khalu dvividhaṃ sukham ucyate śārīraṃ mānasaṃ ca iha khalv amuṣmiṃś ca loke sarvārambhapravṛttayaḥ sukhārthā abhidhīyante na hy atas trivargaphalaṃ viśiṣṭataram asti sa eṣa kāmyo guṇaviśeṣo dharmārthayor ārambhas taddhetur asyotpattiḥ sukhaprayojanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरद्वाज उवाच यद् एतद् भवताभिहितं सुखानां परमाः स्त्रिय इति तन् न गृह्णीमः न ह्य् एषाम् ऋषीणां महति स्थितानाम् अप्राप्य एष गुणविशेषो न चैनम् अभिलषन्ति श्रूयते च भगवांस् त्रिलोककृद् ब्रह्मा प्रभुर् एकाकी तिष्ठति ब्रह्मचारी न कामसुखेष्व् आत्मानम् अवदधाति अपि च भगवान् विश्वेश्वर उमापतिः कामम् अभिवर्तमानम् अनङ्गत्वेन शमम् अनयत् तस्माद् ब्रूमो न महात्मभिर् अयं प्रतिगृहीतो न त्व् एष तावद् विशिष्टो गुण इति नैतद् भगवतः प्रत्येमि भगवता तूक्तं सुखानां परमाः स्त्रिय इति लोकप्रवादो ऽपि च भवति द्विविधः फलोदयः सुकृतात् सुखम् अवाप्यते दुष्कृताद् दुःखम् इति अत्रोच्यताम्
bharadvāja uvāca yad etad bhavatābhihitaṃ sukhānāṃ paramāḥ striya iti tan na gṛhṇīmaḥ na hy eṣām ṛṣīṇāṃ mahati sthitānām aprāpya eṣa guṇaviśeṣo na cainam abhilaṣanti śrūyate ca bhagavāṃs trilokakṛd brahmā prabhur ekākī tiṣṭhati brahmacārī na kāmasukheṣv ātmānam avadadhāti api ca bhagavān viśveśvara umāpatiḥ kāmam abhivartamānam anaṅgatvena śamam anayat tasmād brūmo na mahātmabhir ayaṃ pratigṛhīto na tv eṣa tāvad viśiṣṭo guṇa iti naitad bhagavataḥ pratyemi bhagavatā tūktaṃ sukhānāṃ paramāḥ striya iti lokapravādo 'pi ca bhavati dvividhaḥ phalodayaḥ sukṛtāt sukham avāpyate duṣkṛtād duḥkham iti atrocyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुर् उवाच अनृतात् खलु तमः प्रादुर्भूतं तमोग्रस्ता अधर्मम् एवानुवर्तन्ते न धर्मम् क्रोधलोभमोहमानानृतादिभिर् अवच्छन्ना न खल्व् अस्मिंल् लोके न चामुत्र सुखम् आप्नुवन्ति विविधव्याधिगणोपतापैर् अवकीर्यन्ते वधबन्धरोगपरिक्लेशादिभिश् च क्षुत्पिपासाश्रमकृतैर् उपतापैर् उपतप्यन्ते चण्डवातात्युष्णातिशीतकृतैश् च प्रतिभयैः शारीरैर् दुःखैर् उपतप्यन्ते बन्धुधनविनाशविप्रयोगकृतैश् च मानसैः शोकैर् अभिभूयन्ते जरामृत्युकृतैश् चान्यैर् इति
bhṛgur uvāca anṛtāt khalu tamaḥ prādurbhūtaṃ tamograstā adharmam evānuvartante na dharmam krodhalobhamohamānānṛtādibhir avacchannā na khalv asmiṃl loke na cāmutra sukham āpnuvanti vividhavyādhigaṇopatāpair avakīryante vadhabandharogaparikleśādibhiś ca kṣutpipāsāśramakṛtair upatāpair upatapyante caṇḍavātātyuṣṇātiśītakṛtaiś ca pratibhayaiḥ śārīrair duḥkhair upatapyante bandhudhanavināśaviprayogakṛtaiś ca mānasaiḥ śokair abhibhūyante jarāmṛtyukṛtaiś cānyair iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्व् एतैः शारीरैर् मानसैर् दुःखैर् न स्पृश्यते स सुखं वेद न चैते दोषाः स्वर्गे प्रादुर्भवन्ति तत्र भवति खलु
yas tv etaiḥ śārīrair mānasair duḥkhair na spṛśyate sa sukhaṃ veda na caite doṣāḥ svarge prādurbhavanti tatra bhavati khalu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुसुखः पवनः स्वर्गे गन्धश् च सुरभिस् तथा क्षुत्पिपासाश्रमो नास्ति न जरा न च पापकम्
susukhaḥ pavanaḥ svarge gandhaś ca surabhis tathā kṣutpipāsāśramo nāsti na jarā na ca pāpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यम् एव सुखं स्वर्गे सुखं दुःखम् इहोभयम् नरके दुःखम् एवाहुः समं तु परमं पदम्
nityam eva sukhaṃ svarge sukhaṃ duḥkham ihobhayam narake duḥkham evāhuḥ samaṃ tu paramaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथिवी सर्वभूतानां जनित्री तद्विधाः स्त्रियः पुमान् प्रजापतिस् तत्र शुक्रं तेजोमयं विदुः
pṛthivī sarvabhūtānāṃ janitrī tadvidhāḥ striyaḥ pumān prajāpatis tatra śukraṃ tejomayaṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एतल् लोकनिर्माणं ब्रह्मणा विहितं पुरा प्रजा विपरिवर्तन्ते स्वैः स्वैः कर्मभिर् आवृताः
ity etal lokanirmāṇaṃ brahmaṇā vihitaṃ purā prajā viparivartante svaiḥ svaiḥ karmabhir āvṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.