भृगुर् उवाच वानप्रस्थाः खलु ऋषिधर्मम् अनुसरन्तः पुण्यानि तीर्थानि नदीप्रस्रवणानि सुविविक्तेष्व् अरण्येषु मृगमहिषवराहसृमरगजाकीर्णेषु तपस्यन्तो ऽनुसंचरन्ति त्यक्तग्राम्यवस्त्राहारोपभोगा वन्यौषधिमूलफलपर्णपरिमितविचित्रनियताहाराः स्थानासनिनो भूमिपाषाणसिकताशर्करावालुकाभस्मशायिनः काशकुशचर्मवल्कलसंवृताङ्गाः केशश्मश्रुनखरोमधारिणो नियतकालोपस्पर्शना अस्कन्नहोमबलिकालानुष्ठायिनः समित्कुशकुसुमोपहारहोमार्जनलब्धविश्रामाः शीतोष्णपवननिष्टप्तविभिन्नसर्वत्वचो विविधनियमयोगचर्याविहितधर्मानुष्ठानहृतमांसशोणितास् त्वगस्थिभूता धृतिपराः सत्त्वयोगाच् छरीराण्य् उद्वहन्ति
bhṛgur uvāca vānaprasthāḥ khalu ṛṣidharmam anusarantaḥ puṇyāni tīrthāni nadīprasravaṇāni suvivikteṣv araṇyeṣu mṛgamahiṣavarāhasṛmaragajākīrṇeṣu tapasyanto 'nusaṃcaranti tyaktagrāmyavastrāhāropabhogā vanyauṣadhimūlaphalaparṇaparimitavicitraniyatāhārāḥ sthānāsanino bhūmipāṣāṇasikatāśarkarāvālukābhasmaśāyinaḥ kāśakuśacarmavalkalasaṃvṛtāṅgāḥ keśaśmaśrunakharomadhāriṇo niyatakālopasparśanā askannahomabalikālānuṣṭhāyinaḥ samitkuśakusumopahārahomārjanalabdhaviśrāmāḥ śītoṣṇapavananiṣṭaptavibhinnasarvatvaco vividhaniyamayogacaryāvihitadharmānuṣṭhānahṛtamāṃsaśoṇitās tvagasthibhūtā dhṛtiparāḥ sattvayogāc charīrāṇy udvahanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्व् एतां नियतश् चर्यां ब्रह्मर्षिविहितां चरेत् स दहेद् अग्निवद् दोषाञ् जयेल् लोकांश् च दुर्जयान्
yas tv etāṃ niyataś caryāṃ brahmarṣivihitāṃ caret sa dahed agnivad doṣāñ jayel lokāṃś ca durjayān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिव्राजकानां पुनर् आचारस् तद् यथा विमुच्याग्निधनकलत्रपरिबर्हसङ्गान् आत्मनः स्नेहपाशान् अवधूय परिव्रजन्ति समलोष्टाश्मकाञ्चनास् त्रिवर्गप्रवृत्तेष्व् आरम्भेष्व् असक्तबुद्धयो ऽरिमित्रोदासीनेषु तुल्यवृत्तयः स्थावरजरायुजाण्डजस्वेदजोद्भिज्जानां भूतानां वाङ्मनःकर्मभिर् अनभिद्रोहिणो ऽनिकेताः पर्वतपुलिनवृक्षमूलदेवतायतनान्य् अनुचरन्तो वासार्थम् उपेयुर् नगरं ग्रामं वा नगरे पञ्चरात्रिका ग्रामैकरात्रिकाः प्रविश्य च प्राणधारणमात्रार्थं द्विजातीनां भवनान्य् असंकीर्णकर्मणाम् उपतिष्ठेयुः पात्रपतितायाचितभैक्षाः कामक्रोधदर्पमोहलोभकार्पण्यदम्भपरिवादाभिमानहिंसानिवृत्ता इति
parivrājakānāṃ punar ācāras tad yathā vimucyāgnidhanakalatraparibarhasaṅgān ātmanaḥ snehapāśān avadhūya parivrajanti samaloṣṭāśmakāñcanās trivargapravṛtteṣv ārambheṣv asaktabuddhayo 'rimitrodāsīneṣu tulyavṛttayaḥ sthāvarajarāyujāṇḍajasvedajodbhijjānāṃ bhūtānāṃ vāṅmanaḥkarmabhir anabhidrohiṇo 'niketāḥ parvatapulinavṛkṣamūladevatāyatanāny anucaranto vāsārtham upeyur nagaraṃ grāmaṃ vā nagare pañcarātrikā grāmaikarātrikāḥ praviśya ca prāṇadhāraṇamātrārthaṃ dvijātīnāṃ bhavanāny asaṃkīrṇakarmaṇām upatiṣṭheyuḥ pātrapatitāyācitabhaikṣāḥ kāmakrodhadarpamohalobhakārpaṇyadambhaparivādābhimānahiṃsānivṛttā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा चरति यो मुनिः भवति चात्र श्लोकः न तस्य सर्वभूतेभ्यो भयम् उत्पद्यते क्व चित्
abhayaṃ sarvabhūtebhyo dattvā carati yo muniḥ bhavati cātra ślokaḥ na tasya sarvabhūtebhyo bhayam utpadyate kva cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वाग्निहोत्रं स्वशरीरसंस्थं; शारीरम् अग्निं स्वमुखे जुहोति यो भैक्षचर्योपगतैर् हविर्भिश्; चिताग्निनां स व्यतियाति लोकान्
kṛtvāgnihotraṃ svaśarīrasaṃsthaṃ; śārīram agniṃ svamukhe juhoti yo bhaikṣacaryopagatair havirbhiś; citāgnināṃ sa vyatiyāti lokān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोक्षाश्रमं यः कुरुते यथोक्तं; शुचिः सुसंकल्पितबुद्धियुक्तः अनिन्धनं ज्योतिर् इव प्रशान्तं; स ब्रह्मलोकं श्रयते द्विजातिः
mokṣāśramaṃ yaḥ kurute yathoktaṃ; śuciḥ susaṃkalpitabuddhiyuktaḥ anindhanaṃ jyotir iva praśāntaṃ; sa brahmalokaṃ śrayate dvijātiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरद्वाज उवाच अस्माल् लोकात् परो लोकः श्रूयते नोपलभ्यते तम् अहं ज्ञातुम् इच्छामि तद् भवान् वक्तुम् अर्हति
bharadvāja uvāca asmāl lokāt paro lokaḥ śrūyate nopalabhyate tam ahaṃ jñātum icchāmi tad bhavān vaktum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुर् उवाच उत्तरे हिमवत्पार्श्वे पुण्ये सर्वगुणान्विते पुण्यः क्षेम्यश् च काम्यश् च स वरो लोक उच्यते
bhṛgur uvāca uttare himavatpārśve puṇye sarvaguṇānvite puṇyaḥ kṣemyaś ca kāmyaś ca sa varo loka ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ह्य् अपापकर्माणः शुचयो ऽत्यन्तनिर्मलाः लोभमोहपरित्यक्ता मानवा निरुपद्रवाः
tatra hy apāpakarmāṇaḥ śucayo 'tyantanirmalāḥ lobhamohaparityaktā mānavā nirupadravāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स स्वर्गसदृशो देशस् तत्र ह्य् उक्ताः शुभा गुणाः काले मृत्युः प्रभवति स्पृशन्ति व्याधयो न च
sa svargasadṛśo deśas tatra hy uktāḥ śubhā guṇāḥ kāle mṛtyuḥ prabhavati spṛśanti vyādhayo na ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न लोभः परदारेषु स्वदारनिरतो जनः न चान्योन्यवधस् तत्र द्रव्येषु न च विस्मयः परोक्षधर्मो नैवास्ति संदेहो नापि जायते
na lobhaḥ paradāreṣu svadāranirato janaḥ na cānyonyavadhas tatra dravyeṣu na ca vismayaḥ parokṣadharmo naivāsti saṃdeho nāpi jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतस्य तु फलं तत्र प्रत्यक्षम् उपलभ्यते शय्यायानासनोपेताः प्रासादभवनाश्रयाः सर्वकामैर् वृताः के चिद् धेमाभरणभूषिताः
kṛtasya tu phalaṃ tatra pratyakṣam upalabhyate śayyāyānāsanopetāḥ prāsādabhavanāśrayāḥ sarvakāmair vṛtāḥ ke cid dhemābharaṇabhūṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणधारणमात्रं तु केषां चिद् उपपद्यते श्रमेण महता के चित् कुर्वन्ति प्राणधारणम्
prāṇadhāraṇamātraṃ tu keṣāṃ cid upapadyate śrameṇa mahatā ke cit kurvanti prāṇadhāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह धर्मपराः के चित् के चिन् नैकृतिका नराः सुखिता दुःखिताः के चिन् निर्धना धनिनो ऽपरे
iha dharmaparāḥ ke cit ke cin naikṛtikā narāḥ sukhitā duḥkhitāḥ ke cin nirdhanā dhanino 'pare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह श्रमो भयं मोहः क्षुधा तीव्रा च जायते लोभश् चार्थकृतो नॄणां येन मुह्यन्ति पण्डिताः
iha śramo bhayaṃ mohaḥ kṣudhā tīvrā ca jāyate lobhaś cārthakṛto nṝṇāṃ yena muhyanti paṇḍitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह चिन्ता बहुविधा धर्माधर्मस्य कर्मणः यस् तद् वेदोभयं प्राज्ञः पाप्मना न स लिप्यते
iha cintā bahuvidhā dharmādharmasya karmaṇaḥ yas tad vedobhayaṃ prājñaḥ pāpmanā na sa lipyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोपधं निकृतिः स्तेयं परिवादो ऽभ्यसूयता परोपघातो हिंसा च पैशुन्यम् अनृतं तथा
sopadhaṃ nikṛtiḥ steyaṃ parivādo 'bhyasūyatā paropaghāto hiṃsā ca paiśunyam anṛtaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान् आसेवते यस् तु तपस् तस्य प्रहीयते यस् त्व् एतान् नाचरेद् विद्वांस् तपस् तस्याभिवर्धते
etān āsevate yas tu tapas tasya prahīyate yas tv etān nācared vidvāṃs tapas tasyābhivardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मभूमिर् इयं लोक इह कृत्वा शुभाशुभम् शुभैः शुभम् अवाप्नोति कृत्वाशुभम् अतो ऽन्यथा
karmabhūmir iyaṃ loka iha kṛtvā śubhāśubham śubhaiḥ śubham avāpnoti kṛtvāśubham ato 'nyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह प्रजापतिः पूर्वं देवाः सर्षिगणास् तथा इष्ट्वेष्टतपसः पूता ब्रह्मलोकम् उपाश्रिताः
iha prajāpatiḥ pūrvaṃ devāḥ sarṣigaṇās tathā iṣṭveṣṭatapasaḥ pūtā brahmalokam upāśritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरः पृथिवीभागः सर्वपुण्यतमः शुभः इहत्यास् तत्र जायन्ते ये वै पुण्यकृतो जनाः
uttaraḥ pṛthivībhāgaḥ sarvapuṇyatamaḥ śubhaḥ ihatyās tatra jāyante ye vai puṇyakṛto janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असत्कर्माणि कुर्वन्तस् तिर्यग्योनिषु चापरे क्षीणायुषस् तथैवान्ये नश्यन्ति पृथिवीतले
asatkarmāṇi kurvantas tiryagyoniṣu cāpare kṣīṇāyuṣas tathaivānye naśyanti pṛthivītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यभक्षणे सक्ता लोभमोहसमन्विताः इहैव परिवर्तन्ते न ते यान्त्य् उत्तरां दिशम्
anyonyabhakṣaṇe saktā lobhamohasamanvitāḥ ihaiva parivartante na te yānty uttarāṃ diśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये गुरून् उपसेवन्ते नियता ब्रह्मचारिणः पन्थानं सर्वलोकानां ते जानन्ति मनीषिणः
ye gurūn upasevante niyatā brahmacāriṇaḥ panthānaṃ sarvalokānāṃ te jānanti manīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तो ऽयं मया धर्मः संक्षेपाद् ब्रह्मनिर्मितः धर्माधर्मौ हि लोकस्य यो वै वेत्ति स बुद्धिमान्
ity ukto 'yaṃ mayā dharmaḥ saṃkṣepād brahmanirmitaḥ dharmādharmau hi lokasya yo vai vetti sa buddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच इत्य् उक्तो भृगुणा राजन् भरद्वाजः प्रतापवान् भृगुं परमधर्मात्मा विस्मितः प्रत्यपूजयत्
bhīṣma uvāca ity ukto bhṛguṇā rājan bharadvājaḥ pratāpavān bhṛguṃ paramadharmātmā vismitaḥ pratyapūjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष ते प्रभवो राजञ् जगतः संप्रकीर्तितः निखिलेन महाप्राज्ञ किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि
eṣa te prabhavo rājañ jagataḥ saṃprakīrtitaḥ nikhilena mahāprājña kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.