Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.197
मनुर् उवाच यथा व्यक्तम् इदं शेते स्वप्ने चरति चेतनम् ज्ञानम् इन्द्रियसंयुक्तं तद्वत् प्रेत्य भवाभवौ
manur uvāca yathā vyaktam idaṃ śete svapne carati cetanam jñānam indriyasaṃyuktaṃ tadvat pretya bhavābhavau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाम्भसि प्रसन्ने तु रूपं पश्यति चक्षुषा तद्वत् प्रसन्नेन्द्रियवाञ् ज्ञेयं ज्ञानेन पश्यति
yathāmbhasi prasanne tu rūpaṃ paśyati cakṣuṣā tadvat prasannendriyavāñ jñeyaṃ jñānena paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एव लुलिते तस्मिन् यथा रूपं न पश्यति तथेन्द्रियाकुलीभावे ज्ञेयं ज्ञाने न पश्यति
sa eva lulite tasmin yathā rūpaṃ na paśyati tathendriyākulībhāve jñeyaṃ jñāne na paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबुद्धिर् अज्ञानकृता अबुद्ध्या दुष्यते मनः दुष्टस्य मनसः पञ्च संप्रदुष्यन्ति मानसाः
abuddhir ajñānakṛtā abuddhyā duṣyate manaḥ duṣṭasya manasaḥ pañca saṃpraduṣyanti mānasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानतृप्तो विषयेष्व् अवगाढो न दृश्यते अदृष्ट्वैव तु पूतात्मा विषयेभ्यो निवर्तते
ajñānatṛpto viṣayeṣv avagāḍho na dṛśyate adṛṣṭvaiva tu pūtātmā viṣayebhyo nivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तर्षच्छेदो न भवति पुरुषस्येह कल्मषात् निवर्तते तथा तर्षः पापम् अन्तं गतं यथा
tarṣacchedo na bhavati puruṣasyeha kalmaṣāt nivartate tathā tarṣaḥ pāpam antaṃ gataṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयेषु च संसर्गाच् छाश्वतस्य नसंश्रयात् मनसा चान्यद् आकाङ्क्षन् परं न प्रतिपद्यते
viṣayeṣu ca saṃsargāc chāśvatasya nasaṃśrayāt manasā cānyad ākāṅkṣan paraṃ na pratipadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानम् उत्पद्यते पुंसां क्षयात् पापस्य कर्मणः अथादर्शतलप्रख्ये पश्यत्य् आत्मानम् आत्मनि
jñānam utpadyate puṃsāṃ kṣayāt pāpasya karmaṇaḥ athādarśatalaprakhye paśyaty ātmānam ātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसृतैर् इन्द्रियैर् दुःखी तैर् एव नियतैः सुखी तस्माद् इन्द्रियरूपेभ्यो यच्छेद् आत्मानम् आत्मना
prasṛtair indriyair duḥkhī tair eva niyataiḥ sukhī tasmād indriyarūpebhyo yacched ātmānam ātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रियेभ्यो मनः पूर्वं बुद्धिः परतरा ततः बुद्धेः परतरं ज्ञानं ज्ञानात् परतरं परम्
indriyebhyo manaḥ pūrvaṃ buddhiḥ paratarā tataḥ buddheḥ parataraṃ jñānaṃ jñānāt parataraṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यक्तात् प्रसृतं ज्ञानं ततो बुद्धिस् ततो मनः मनः श्रोत्रादिभिर् युक्तं शब्दादीन् साधु पश्यति
avyaktāt prasṛtaṃ jñānaṃ tato buddhis tato manaḥ manaḥ śrotrādibhir yuktaṃ śabdādīn sādhu paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तांस् त्यजति शब्दादीन् सर्वाश् च व्यक्तयस् तथा विमुञ्चत्य् आकृतिग्रामांस् तान् मुक्त्वामृतम् अश्नुते
yas tāṃs tyajati śabdādīn sarvāś ca vyaktayas tathā vimuñcaty ākṛtigrāmāṃs tān muktvāmṛtam aśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्यन् हि सविता यद्वत् सृजते रश्मिमण्डलम् स एवास्तम् उपागच्छंस् तद् एवात्मनि यच्छति
udyan hi savitā yadvat sṛjate raśmimaṇḍalam sa evāstam upāgacchaṃs tad evātmani yacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तरात्मा तथा देहम् आविश्येन्द्रियरश्मिभिः प्राप्येन्द्रियगुणान् पञ्च सो ऽस्तम् आवृत्य गच्छति
antarātmā tathā deham āviśyendriyaraśmibhiḥ prāpyendriyaguṇān pañca so 'stam āvṛtya gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणीतं कर्मणा मार्गं नीयमानः पुनः पुनः प्राप्नोत्य् अयं कर्मफलं प्रवृद्धं धर्मम् आत्मवान्
praṇītaṃ karmaṇā mārgaṃ nīyamānaḥ punaḥ punaḥ prāpnoty ayaṃ karmaphalaṃ pravṛddhaṃ dharmam ātmavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः रसवर्जं रसो ऽप्य् अस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते
viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ rasavarjaṃ raso 'py asya paraṃ dṛṣṭvā nivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धिः कर्मगुणैर् हीना यदा मनसि वर्तते तदा संपद्यते ब्रह्म तत्रैव प्रलयं गतम्
buddhiḥ karmaguṇair hīnā yadā manasi vartate tadā saṃpadyate brahma tatraiva pralayaṃ gatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्पर्शनम् अशृण्वानम् अनास्वादम् अदर्शनम् अघ्राणम् अवितर्कं च सत्त्वं प्रविशते परम्
asparśanam aśṛṇvānam anāsvādam adarśanam aghrāṇam avitarkaṃ ca sattvaṃ praviśate param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनस्य् आकृतयो मग्ना मनस् त्व् अतिगतं मतिम् मतिस् त्व् अतिगता ज्ञानं ज्ञानं त्व् अभिगतं परम्
manasy ākṛtayo magnā manas tv atigataṃ matim matis tv atigatā jñānaṃ jñānaṃ tv abhigataṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रियैर् मनसः सिद्धिर् न बुद्धिं बुध्यते मनः न बुद्धिर् बुध्यते ऽव्यक्तं सूक्ष्मस् त्व् एतानि पश्यति
indriyair manasaḥ siddhir na buddhiṃ budhyate manaḥ na buddhir budhyate 'vyaktaṃ sūkṣmas tv etāni paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.