Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.198
मनुर् उवाच ज्ञानं ज्ञेयाभिनिर्वृत्तं विद्धि ज्ञानगुणं मनः प्रज्ञाकरणसंयुक्तं ततो बुद्धिः प्रवर्तते
manur uvāca jñānaṃ jñeyābhinirvṛttaṃ viddhi jñānaguṇaṃ manaḥ prajñākaraṇasaṃyuktaṃ tato buddhiḥ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा कर्मगुणोपेता बुद्धिर् मनसि वर्तते तदा प्रज्ञायते ब्रह्म ध्यानयोगसमाधिना
yadā karmaguṇopetā buddhir manasi vartate tadā prajñāyate brahma dhyānayogasamādhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेयं गुणवती बुद्धिर् गुणेष्व् एवाभिवर्तते अवताराभिनिःस्रोतं गिरेः शृङ्गाद् इवोदकम्
seyaṃ guṇavatī buddhir guṇeṣv evābhivartate avatārābhiniḥsrotaṃ gireḥ śṛṅgād ivodakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा निर्गुणम् आप्नोति ध्यानं मनसि पूर्वजम् तदा प्रज्ञायते ब्रह्म निकष्यं निकषे यथा
yadā nirguṇam āpnoti dhyānaṃ manasi pūrvajam tadā prajñāyate brahma nikaṣyaṃ nikaṣe yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनस् त्व् अपहृतं बुद्धिम् इन्द्रियार्थनिदर्शनम् न समक्षं गुणावेक्षि निर्गुणस्य निदर्शनम्
manas tv apahṛtaṃ buddhim indriyārthanidarśanam na samakṣaṃ guṇāvekṣi nirguṇasya nidarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाण्य् एतानि संवार्य द्वाराणि मनसि स्थितः मनस्य् एकाग्रतां कृत्वा तत् परं प्रतिपद्यते
sarvāṇy etāni saṃvārya dvārāṇi manasi sthitaḥ manasy ekāgratāṃ kṛtvā tat paraṃ pratipadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा महान्ति भूतानि निवर्तन्ते गुणक्षये तथेन्द्रियाण्य् उपादाय बुद्धिर् मनसि वर्तते
yathā mahānti bhūtāni nivartante guṇakṣaye tathendriyāṇy upādāya buddhir manasi vartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा मनसि सा बुद्धिर् वर्तते ऽन्तरचारिणी व्यवसायगुणोपेता तदा संपद्यते मनः
yadā manasi sā buddhir vartate 'ntaracāriṇī vyavasāyaguṇopetā tadā saṃpadyate manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणवद्भिर् गुणोपेतं यदा ध्यानगुणं मनः तदा सर्वगुणान् हित्वा निर्गुणं प्रतिपद्यते
guṇavadbhir guṇopetaṃ yadā dhyānaguṇaṃ manaḥ tadā sarvaguṇān hitvā nirguṇaṃ pratipadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यक्तस्येह विज्ञाने नास्ति तुल्यं निदर्शनम् यत्र नास्ति पदन्यासः कस् तं विषयम् आप्नुयात्
avyaktasyeha vijñāne nāsti tulyaṃ nidarśanam yatra nāsti padanyāsaḥ kas taṃ viṣayam āpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपसा चानुमानेन गुणैर् जात्या श्रुतेन च निनीषेत् तत् परं ब्रह्म विशुद्धेनान्तरात्मना
tapasā cānumānena guṇair jātyā śrutena ca ninīṣet tat paraṃ brahma viśuddhenāntarātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणहीनो हि तं मार्गं बहिः समनुवर्तते गुणाभावात् प्रकृत्या च निस्तर्क्यं ज्ञेयसंमितम्
guṇahīno hi taṃ mārgaṃ bahiḥ samanuvartate guṇābhāvāt prakṛtyā ca nistarkyaṃ jñeyasaṃmitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैर्गुण्याद् ब्रह्म चाप्नोति सगुणत्वान् निवर्तते गुणप्रसारिणी बुद्धिर् हुताशन इवेन्धने
nairguṇyād brahma cāpnoti saguṇatvān nivartate guṇaprasāriṇī buddhir hutāśana ivendhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा पञ्च विमुक्तानि इन्द्रियाणि स्वकर्मभिः तथा तत् परमं ब्रह्म विमुक्तं प्रकृतेः परम्
yathā pañca vimuktāni indriyāṇi svakarmabhiḥ tathā tat paramaṃ brahma vimuktaṃ prakṛteḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं प्रकृतितः सर्वे प्रभवन्ति शरीरिणः निवर्तन्ते निवृत्तौ च सर्गं नैवोपयान्ति च
evaṃ prakṛtitaḥ sarve prabhavanti śarīriṇaḥ nivartante nivṛttau ca sargaṃ naivopayānti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषः प्रकृतिर् बुद्धिर् विशेषाश् चेन्द्रियाणि च अहंकारो ऽभिमानश् च संभूतो भूतसंज्ञकः
puruṣaḥ prakṛtir buddhir viśeṣāś cendriyāṇi ca ahaṃkāro 'bhimānaś ca saṃbhūto bhūtasaṃjñakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्याद्या प्रवृत्तिस् तु प्रधानात् संप्रवर्तते द्वितीया मिथुनव्यक्तिम् अविशेषान् नियच्छति
ekasyādyā pravṛttis tu pradhānāt saṃpravartate dvitīyā mithunavyaktim aviśeṣān niyacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्माद् उत्कृष्यते श्रेयस् तथाश्रेयो ऽप्य् अधर्मतः रागवान् प्रकृतिं ह्य् एति विरक्तो ज्ञानवान् भवेत्
dharmād utkṛṣyate śreyas tathāśreyo 'py adharmataḥ rāgavān prakṛtiṃ hy eti virakto jñānavān bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.