Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.206
गुरुर् उवाच रजसा साध्यते मोहस् तमसा च नरर्षभ क्रोधलोभौ भयं दर्प एतेषां साधनाच् छुचिः
gurur uvāca rajasā sādhyate mohas tamasā ca nararṣabha krodhalobhau bhayaṃ darpa eteṣāṃ sādhanāc chuciḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमं परमात्मानं देवम् अक्षयम् अव्ययम् विष्णुम् अव्यक्तसंस्थानं विशन्ते देवसत्तमम्
paramaṃ paramātmānaṃ devam akṣayam avyayam viṣṇum avyaktasaṃsthānaṃ viśante devasattamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य मायाविदग्धाङ्गा ज्ञानभ्रष्टा निराशिषः मानवा ज्ञानसंमोहात् ततः कामं प्रयान्ति वै
tasya māyāvidagdhāṅgā jñānabhraṣṭā nirāśiṣaḥ mānavā jñānasaṃmohāt tataḥ kāmaṃ prayānti vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामात् क्रोधम् अवाप्याथ लोभमोहौ च मानवाः मानदर्पाद् अहंकारम् अहंकारात् ततः क्रियाः
kāmāt krodham avāpyātha lobhamohau ca mānavāḥ mānadarpād ahaṃkāram ahaṃkārāt tataḥ kriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियाभिः स्नेहसंबन्धः स्नेहाच् छोकम् अनन्तरम् सुखदुःखसमारम्भाज् जन्माजन्मकृतक्षणाः
kriyābhiḥ snehasaṃbandhaḥ snehāc chokam anantaram sukhaduḥkhasamārambhāj janmājanmakṛtakṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्मतो गर्भवासं तु शुक्रशोणितसंभवम् पुरीषमूत्रविक्लेदशोणितप्रभवाविलम्
janmato garbhavāsaṃ tu śukraśoṇitasaṃbhavam purīṣamūtravikledaśoṇitaprabhavāvilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाभिभूतस् तैर् बद्धस् तान् एवाभिपरिप्लवन् संसारतन्त्रवाहिन्यस् तत्र बुध्येत योषितः
tṛṣṇābhibhūtas tair baddhas tān evābhipariplavan saṃsāratantravāhinyas tatra budhyeta yoṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृत्या क्षेत्रभूतास् ता नराः क्षेत्रज्ञलक्षणाः तस्माद् एता विशेषेण नरो ऽतीयुर् विपश्चितः
prakṛtyā kṣetrabhūtās tā narāḥ kṣetrajñalakṣaṇāḥ tasmād etā viśeṣeṇa naro 'tīyur vipaścitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्या ह्य् एता घोररूपा मोहयन्त्य् अविचक्षणान् रजस्य् अन्तर्हिता मूर्तिर् इन्द्रियाणां सनातनी
kṛtyā hy etā ghorarūpā mohayanty avicakṣaṇān rajasy antarhitā mūrtir indriyāṇāṃ sanātanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् तर्षात्मकाद् रागाद् बीजाज् जायन्ति जन्तवः स्वदेहजान् अस्वसंज्ञान् यद्वद् अङ्गात् कृमींस् त्यजेत् स्वसंज्ञान् अस्वजांस् तद्वत् सुतसंज्ञान् कृमींस् त्यजेत्
tasmāt tarṣātmakād rāgād bījāj jāyanti jantavaḥ svadehajān asvasaṃjñān yadvad aṅgāt kṛmīṃs tyajet svasaṃjñān asvajāṃs tadvat sutasaṃjñān kṛmīṃs tyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रतो रसतश् चैव स्नेहाज् जायन्ति जन्तवः स्वभावात् कर्मयोगाद् वा तान् उपेक्षेत बुद्धिमान्
śukrato rasataś caiva snehāj jāyanti jantavaḥ svabhāvāt karmayogād vā tān upekṣeta buddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजस् तमसि पर्यस्तं सत्त्वं तमसि संस्थितम् ज्ञानाधिष्ठानम् अज्ञानं बुद्ध्यहंकारलक्षणम्
rajas tamasi paryastaṃ sattvaṃ tamasi saṃsthitam jñānādhiṣṭhānam ajñānaṃ buddhyahaṃkāralakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् बीजं देहिनाम् आहुस् तद् बीजं जीवसंज्ञितम् कर्मणा कालयुक्तेन संसारपरिवर्तकम्
tad bījaṃ dehinām āhus tad bījaṃ jīvasaṃjñitam karmaṇā kālayuktena saṃsāraparivartakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रमत्य् अयं यथा स्वप्ने मनसा देहवान् इव कर्मगर्भैर् गुणैर् देही गर्भे तद् उपपद्यते
ramaty ayaṃ yathā svapne manasā dehavān iva karmagarbhair guṇair dehī garbhe tad upapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा बीजभूतेन चोद्यते यद् यद् इन्द्रियम् जायते तद् अहंकाराद् रागयुक्तेन चेतसा
karmaṇā bījabhūtena codyate yad yad indriyam jāyate tad ahaṃkārād rāgayuktena cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दरागाच् छ्रोत्रम् अस्य जायते भावितात्मनः रूपरागात् तथा चक्षुर् घ्राणं गन्धचिकीर्षया
śabdarāgāc chrotram asya jāyate bhāvitātmanaḥ rūparāgāt tathā cakṣur ghrāṇaṃ gandhacikīrṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पर्शनेभ्यस् तथा वायुः प्राणापानव्यपाश्रयः व्यानोदानौ समानश् च पञ्चधा देहयापना
sparśanebhyas tathā vāyuḥ prāṇāpānavyapāśrayaḥ vyānodānau samānaś ca pañcadhā dehayāpanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजातैर् जायते गात्रैः कर्मजैर् ब्रह्मणा वृतः दुःखाद्यन्तैर् दुःखमध्यैर् नरः शारीरमानसैः
saṃjātair jāyate gātraiḥ karmajair brahmaṇā vṛtaḥ duḥkhādyantair duḥkhamadhyair naraḥ śārīramānasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखं विद्याद् उपादानाद् अभिमानाच् च वर्धते त्यागात् तेभ्यो निरोधः स्यान् निरोधज्ञो विमुच्यते
duḥkhaṃ vidyād upādānād abhimānāc ca vardhate tyāgāt tebhyo nirodhaḥ syān nirodhajño vimucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रियाणां रजस्य् एव प्रभवप्रलयाव् उभौ परीक्ष्य संचरेद् विद्वान् यथावच् छास्त्रचक्षुषा
indriyāṇāṃ rajasy eva prabhavapralayāv ubhau parīkṣya saṃcared vidvān yathāvac chāstracakṣuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानेन्द्रियाणीन्द्रियार्थान् नोपसर्पन्त्य् अतर्षुलम् ज्ञातैश् च कारणैर् देही न देहं पुनर् अर्हति
jñānendriyāṇīndriyārthān nopasarpanty atarṣulam jñātaiś ca kāraṇair dehī na dehaṃ punar arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.