Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.207
गुरुर् उवाच अत्रोपायं प्रवक्ष्यामि यथावच् छास्त्रचक्षुषा तद् विज्ञानाच् चरन् प्राज्ञः प्राप्नुयात् परमां गतिम्
gurur uvāca atropāyaṃ pravakṣyāmi yathāvac chāstracakṣuṣā tad vijñānāc caran prājñaḥ prāpnuyāt paramāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषाम् एव भूतानां पुरुषः श्रेष्ठ उच्यते पुरुषेभ्यो द्विजान् आहुर् द्विजेभ्यो मन्त्रवादिनः
sarveṣām eva bhūtānāṃ puruṣaḥ śreṣṭha ucyate puruṣebhyo dvijān āhur dvijebhyo mantravādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वभूतविशिष्टास् ते सर्वज्ञाः सर्वदर्शिनः ब्राह्मणा वेदतत्त्वज्ञास् तत्त्वार्थगतिनिश्चयाः
sarvabhūtaviśiṣṭās te sarvajñāḥ sarvadarśinaḥ brāhmaṇā vedatattvajñās tattvārthagatiniścayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेत्रहीनो यथा ह्य् एकः कृच्छ्राणि लभते ऽध्वनि ज्ञानहीनस् तथा लोके तस्माज् ज्ञानविदो ऽधिकाः
netrahīno yathā hy ekaḥ kṛcchrāṇi labhate 'dhvani jñānahīnas tathā loke tasmāj jñānavido 'dhikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तांस् तान् उपासते धर्मान् धर्मकामा यथागमम् न त्व् एषाम् अर्थसामान्यम् अन्तरेण गुणान् इमान्
tāṃs tān upāsate dharmān dharmakāmā yathāgamam na tv eṣām arthasāmānyam antareṇa guṇān imān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाग्देहमनसां शौचं क्षमा सत्यं धृतिः स्मृतिः सर्वधर्मेषु धर्मज्ञा ज्ञापयन्ति गुणान् इमान्
vāgdehamanasāṃ śaucaṃ kṣamā satyaṃ dhṛtiḥ smṛtiḥ sarvadharmeṣu dharmajñā jñāpayanti guṇān imān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् इदं ब्रह्मणो रूपं ब्रह्मचर्यम् इति स्मृतम् परं तत् सर्वभूतेभ्यस् तेन यान्ति परां गतिम्
yad idaṃ brahmaṇo rūpaṃ brahmacaryam iti smṛtam paraṃ tat sarvabhūtebhyas tena yānti parāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिङ्गसंयोगहीनं यच् छरीरस्पर्शवर्जितम् श्रोत्रेण श्रवणं चैव चक्षुषा चैव दर्शनम्
liṅgasaṃyogahīnaṃ yac charīrasparśavarjitam śrotreṇa śravaṇaṃ caiva cakṣuṣā caiva darśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिह्वया रसनं यच् च तद् एव परिवर्जितम् बुद्ध्या च व्यवसायेन ब्रह्मचर्यम् अकल्मषम्
jihvayā rasanaṃ yac ca tad eva parivarjitam buddhyā ca vyavasāyena brahmacaryam akalmaṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यग्वृत्तिर् ब्रह्मलोकं प्राप्नुयान् मध्यमः सुरान् द्विजाग्र्यो जायते विद्वान् कन्यसीं वृत्तिम् आस्थितः
samyagvṛttir brahmalokaṃ prāpnuyān madhyamaḥ surān dvijāgryo jāyate vidvān kanyasīṃ vṛttim āsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदुष्करं ब्रह्मचर्यम् उपायं तत्र मे शृणु संप्रवृत्तम् उदीर्णं च निगृह्णीयाद् द्विजो मनः
suduṣkaraṃ brahmacaryam upāyaṃ tatra me śṛṇu saṃpravṛttam udīrṇaṃ ca nigṛhṇīyād dvijo manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योषितां न कथाः श्राव्या न निरीक्ष्या निरम्बराः कदा चिद् दर्शनाद् आसां दुर्बलान् आविशेद् रजः
yoṣitāṃ na kathāḥ śrāvyā na nirīkṣyā nirambarāḥ kadā cid darśanād āsāṃ durbalān āviśed rajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रागोत्पत्तौ चरेत् कृच्छ्रम् अह्नस् त्रिः प्रविशेद् अपः मग्नः स्वप्ने च मनसा त्रिर् जपेद् अघमर्षणम्
rāgotpattau caret kṛcchram ahnas triḥ praviśed apaḥ magnaḥ svapne ca manasā trir japed aghamarṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाप्मानं निर्दहेद् एवम् अन्तर्भूतं रजोमयम् ज्ञानयुक्तेन मनसा संततेन विचक्षणः
pāpmānaṃ nirdahed evam antarbhūtaṃ rajomayam jñānayuktena manasā saṃtatena vicakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुणपामेध्यसंयुक्तं यद्वद् अच्छिद्रबन्धनम् तद्वद् देहगतं विद्याद् आत्मानं देहबन्धनम्
kuṇapāmedhyasaṃyuktaṃ yadvad acchidrabandhanam tadvad dehagataṃ vidyād ātmānaṃ dehabandhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातपित्तकफान् रक्तं त्वङ्मांसं स्नायुम् अस्थि च मज्जां चैव सिराजालैस् तर्पयन्ति रसा नृणाम्
vātapittakaphān raktaṃ tvaṅmāṃsaṃ snāyum asthi ca majjāṃ caiva sirājālais tarpayanti rasā nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश विद्याद् धमन्यो ऽत्र पञ्चेन्द्रियगुणावहाः याभिः सूक्ष्माः प्रतायन्ते धमन्यो ऽन्याः सहस्रशः
daśa vidyād dhamanyo 'tra pañcendriyaguṇāvahāḥ yābhiḥ sūkṣmāḥ pratāyante dhamanyo 'nyāḥ sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एताः सिरानद्यो रसोदा देहसागरम् तर्पयन्ति यथाकालम् आपगा इव सागरम्
evam etāḥ sirānadyo rasodā dehasāgaram tarpayanti yathākālam āpagā iva sāgaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्ये च हृदयस्यैका सिरा त्व् अत्र मनोवहा शुक्रं संकल्पजं नॄणां सर्वगात्रैर् विमुञ्चति
madhye ca hṛdayasyaikā sirā tv atra manovahā śukraṃ saṃkalpajaṃ nṝṇāṃ sarvagātrair vimuñcati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वगात्रप्रतायिन्यस् तस्या ह्य् अनुगताः सिराः नेत्रयोः प्रतिपद्यन्ते वहन्त्यस् तैजसं गुणम्
sarvagātrapratāyinyas tasyā hy anugatāḥ sirāḥ netrayoḥ pratipadyante vahantyas taijasaṃ guṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पयस्य् अन्तर्हितं सर्पिर् यद्वन् निर्मथ्यते खजैः शुक्रं निर्मथ्यते तद्वद् देहसंकल्पजैः खजैः
payasy antarhitaṃ sarpir yadvan nirmathyate khajaiḥ śukraṃ nirmathyate tadvad dehasaṃkalpajaiḥ khajaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्ने ऽप्य् एवं यथाभ्येति मनःसंकल्पजं रजः शुक्रम् अस्पर्शजं देहात् सृजन्त्य् अस्य मनोवहा
svapne 'py evaṃ yathābhyeti manaḥsaṃkalpajaṃ rajaḥ śukram asparśajaṃ dehāt sṛjanty asya manovahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महर्षिर् भगवान् अत्रिर् वेद तच् छुक्रसंभवम् त्रिबीजम् इन्द्रदैवत्यं तस्माद् इन्द्रियम् उच्यते
maharṣir bhagavān atrir veda tac chukrasaṃbhavam tribījam indradaivatyaṃ tasmād indriyam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये वै शुक्रगतिं विद्युर् भूतसंकरकारिकाम् विरागा दग्धदोषास् ते नाप्नुयुर् देहसंभवम्
ye vai śukragatiṃ vidyur bhūtasaṃkarakārikām virāgā dagdhadoṣās te nāpnuyur dehasaṃbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणानां साम्यम् आगम्य मनसैव मनोवहम् देहकर्म नुदन् प्राणान् अन्तकाले विमुच्यते
guṇānāṃ sāmyam āgamya manasaiva manovaham dehakarma nudan prāṇān antakāle vimucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भविता मनसो ज्ञानं मन एव प्रतायते ज्योतिष्मद् विरजो दिव्यम् अत्र सिद्धं महात्मनाम्
bhavitā manaso jñānaṃ mana eva pratāyate jyotiṣmad virajo divyam atra siddhaṃ mahātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् तद् अविघाताय कर्म कुर्याद् अकल्मषम् रजस् तमश् च हित्वेह न तिर्यग्गतिम् आप्नुयात्
tasmāt tad avighātāya karma kuryād akalmaṣam rajas tamaś ca hitveha na tiryaggatim āpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तरुणाधिगतं ज्ञानं जरादुर्बलतां गतम् परिपक्वबुद्धिः कालेन आदत्ते मानसं बलम्
taruṇādhigataṃ jñānaṃ jarādurbalatāṃ gatam paripakvabuddhiḥ kālena ādatte mānasaṃ balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदुर्गम् इव पन्थानम् अतीत्य गुणबन्धनम् यदा पश्येत् तदा दोषान् अतीत्यामृतम् अश्नुते
sudurgam iva panthānam atītya guṇabandhanam yadā paśyet tadā doṣān atītyāmṛtam aśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.