Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.209
गुरुर् उवाच निष्कल्मषं ब्रह्मचर्यम् इच्छता चरितुं सदा निद्रा सर्वात्मना त्याज्या स्वप्नदोषान् अवेक्षता
gurur uvāca niṣkalmaṣaṃ brahmacaryam icchatā carituṃ sadā nidrā sarvātmanā tyājyā svapnadoṣān avekṣatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्ने हि रजसा देही तमसा चाभिभूयते देहान्तरम् इवापन्नश् चरत्य् अपगतस्मृतिः
svapne hi rajasā dehī tamasā cābhibhūyate dehāntaram ivāpannaś caraty apagatasmṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानाभ्यासाज् जागरतो जिज्ञासार्थम् अनन्तरम् विज्ञानाभिनिवेशात् तु जागरत्य् अनिशं सदा
jñānābhyāsāj jāgarato jijñāsārtham anantaram vijñānābhiniveśāt tu jāgaraty aniśaṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्राह को न्व् अयं भावः स्वप्ने विषयवान् इव प्रलीनैर् इन्द्रियैर् देही वर्तते देहवान् इव
atrāha ko nv ayaṃ bhāvaḥ svapne viṣayavān iva pralīnair indriyair dehī vartate dehavān iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रोच्यते यथा ह्य् एतद् वेद योगेश्वरो हरिः तथैतद् उपपन्नार्थं वर्णयन्ति महर्षयः
atrocyate yathā hy etad veda yogeśvaro hariḥ tathaitad upapannārthaṃ varṇayanti maharṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रियाणां श्रमात् स्वप्नम् आहुः सर्वगतं बुधाः मनसस् तु प्रलीनत्वात् तत् तद् आहुर् निदर्शनम्
indriyāṇāṃ śramāt svapnam āhuḥ sarvagataṃ budhāḥ manasas tu pralīnatvāt tat tad āhur nidarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यव्यासक्तमनसः संकल्पो जाग्रतो ह्य् अपि यद्वन् मनोरथैश्वर्यं स्वप्ने तद्वन् मनोगतम्
kāryavyāsaktamanasaḥ saṃkalpo jāgrato hy api yadvan manorathaiśvaryaṃ svapne tadvan manogatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसाराणाम् असंख्यानां कामात्मा तद् अवाप्नुयात् मनस्य् अन्तर्हितं सर्वं वेद सोत्तमपूरुषः
saṃsārāṇām asaṃkhyānāṃ kāmātmā tad avāpnuyāt manasy antarhitaṃ sarvaṃ veda sottamapūruṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणानाम् अपि यद् यत् तत् कर्म जानात्य् उपस्थितम् तत् तच् छंसन्ति भूतानि मनो यद् भावितं यथा
guṇānām api yad yat tat karma jānāty upasthitam tat tac chaṃsanti bhūtāni mano yad bhāvitaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तम् उपवर्तन्ते गुणा राजसतामसाः सात्त्विको वा यथायोगम् आनन्तर्यफलोदयः
tatas tam upavartante guṇā rājasatāmasāḥ sāttviko vā yathāyogam ānantaryaphalodayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पश्यत्य् असंबद्धान् वातपित्तकफोत्तरान् रजस्तमोभवैर् भावैस् तद् अप्य् आहुर् दुरन्वयम्
tataḥ paśyaty asaṃbaddhān vātapittakaphottarān rajastamobhavair bhāvais tad apy āhur duranvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसन्नैर् इन्द्रियैर् यद् यत् संकल्पयति मानसम् तत् तत् स्वप्ने ऽप्य् उपरते मनोदृष्टिर् निरीक्षते
prasannair indriyair yad yat saṃkalpayati mānasam tat tat svapne 'py uparate manodṛṣṭir nirīkṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यापकं सर्वभूतेषु वर्तते ऽप्रतिघं मनः मनस्य् अन्तर्हितं द्वारं देहम् आस्थाय मानसम्
vyāpakaṃ sarvabhūteṣu vartate 'pratighaṃ manaḥ manasy antarhitaṃ dvāraṃ deham āsthāya mānasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् तत् सदसद् अव्यक्तं स्वपित्य् अस्मिन् निदर्शनम् सर्वभूतात्मभूतस्थं तद् अध्यात्मगुणं विदुः
yat tat sadasad avyaktaṃ svapity asmin nidarśanam sarvabhūtātmabhūtasthaṃ tad adhyātmaguṇaṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिप्सेत मनसा यश् च संकल्पाद् ऐश्वरं गुणम् आत्मप्रभावात् तं विद्यात् सर्वा ह्य् आत्मनि देवताः
lipseta manasā yaś ca saṃkalpād aiśvaraṃ guṇam ātmaprabhāvāt taṃ vidyāt sarvā hy ātmani devatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं हि तपसा युक्तम् अर्कवत् तमसः परम् त्रैलोक्यप्रकृतिर् देही तपसा तं महेश्वरम्
evaṃ hi tapasā yuktam arkavat tamasaḥ param trailokyaprakṛtir dehī tapasā taṃ maheśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपो ह्य् अधिष्ठितं देवैस् तपोघ्नम् असुरैस् तमः एतद् देवासुरैर् गुप्तं तद् आहुर् ज्ञानलक्षणम्
tapo hy adhiṣṭhitaṃ devais tapoghnam asurais tamaḥ etad devāsurair guptaṃ tad āhur jñānalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वं रजस् तमश् चेति देवासुरगुणान् विदुः सत्त्वं देवगुणं विद्याद् इतराव् आसुरौ गुणौ
sattvaṃ rajas tamaś ceti devāsuraguṇān viduḥ sattvaṃ devaguṇaṃ vidyād itarāv āsurau guṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्म तत् परमं वेद्यम् अमृतं ज्योतिर् अक्षरम् ये विदुर् भावितात्मानस् ते यान्ति परमां गतिम्
brahma tat paramaṃ vedyam amṛtaṃ jyotir akṣaram ye vidur bhāvitātmānas te yānti paramāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेतुमच् छक्यम् आख्यातुम् एतावज् ज्ञानचक्षुषा प्रत्याहारेण वा शक्यम् अव्यक्तं ब्रह्म वेदितुम्
hetumac chakyam ākhyātum etāvaj jñānacakṣuṣā pratyāhāreṇa vā śakyam avyaktaṃ brahma veditum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.