Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.215
युधिष्ठिर उवाच यद् इदं कर्म लोके ऽस्मिञ् शुभं वा यदि वाशुभम् पुरुषं योजयत्य् एव फलयोगेन भारत
yudhiṣṭhira uvāca yad idaṃ karma loke 'smiñ śubhaṃ vā yadi vāśubham puruṣaṃ yojayaty eva phalayogena bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्ता स्वित् तस्य पुरुष उताहो नेति संशयः एतद् इच्छामि तत्त्वेन त्वत्तः श्रोतुं पितामह
kartā svit tasya puruṣa utāho neti saṃśayaḥ etad icchāmi tattvena tvattaḥ śrotuṃ pitāmaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् प्रह्रादस्य च संवादम् इन्द्रस्य च युधिष्ठिर
bhīṣma uvāca atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam prahrādasya ca saṃvādam indrasya ca yudhiṣṭhira
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असक्तं धूतपाप्मानं कुले जातं बहुश्रुतम् अस्तम्भम् अनहंकारं सत्त्वस्थं समये रतम्
asaktaṃ dhūtapāpmānaṃ kule jātaṃ bahuśrutam astambham anahaṃkāraṃ sattvasthaṃ samaye ratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यनिन्दास्तुतिं दान्तं शून्यागारनिवेशनम् चराचराणां भूतानां विदितप्रभवाप्ययम्
tulyanindāstutiṃ dāntaṃ śūnyāgāraniveśanam carācarāṇāṃ bhūtānāṃ viditaprabhavāpyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्रुध्यन्तम् अहृष्यन्तम् अप्रियेषु प्रियेषु च काञ्चने वाथ लोष्टे वा उभयोः समदर्शनम्
akrudhyantam ahṛṣyantam apriyeṣu priyeṣu ca kāñcane vātha loṣṭe vā ubhayoḥ samadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मनिःश्रेयसज्ञाने धीरं निश्चितनिश्चयम् परावरज्ञं भूतानां सर्वज्ञं समदर्शनम्
ātmaniḥśreyasajñāne dhīraṃ niścitaniścayam parāvarajñaṃ bhūtānāṃ sarvajñaṃ samadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्रः प्रह्रादम् आसीनम् एकान्ते संयतेन्द्रियम् बुभुत्समानस् तत् प्रज्ञाम् अभिगम्येदम् अब्रवीत्
śakraḥ prahrādam āsīnam ekānte saṃyatendriyam bubhutsamānas tat prajñām abhigamyedam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यैः कैश् चित् संमतो लोके गुणैः स्यात् पुरुषो नृषु भवत्य् अनपगान् सर्वांस् तान् गुणांल् लक्षयामहे
yaiḥ kaiś cit saṃmato loke guṇaiḥ syāt puruṣo nṛṣu bhavaty anapagān sarvāṃs tān guṇāṃl lakṣayāmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ते लक्ष्यते बुद्धिः समा बालजनैर् इह आत्मानं मन्यमानः सञ् श्रेयः किम् इह मन्यसे
atha te lakṣyate buddhiḥ samā bālajanair iha ātmānaṃ manyamānaḥ sañ śreyaḥ kim iha manyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बद्धः पाशैश् च्युतः स्थानाद् द्विषतां वशम् आगतः श्रिया विहीनः प्रह्राद शोचितव्ये न शोचसि
baddhaḥ pāśaiś cyutaḥ sthānād dviṣatāṃ vaśam āgataḥ śriyā vihīnaḥ prahrāda śocitavye na śocasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्ञालाभात् तु दैतेय उताहो धृतिमत्तया प्रह्राद स्वस्थरूपो ऽसि पश्यन् व्यसनम् आत्मनः
prajñālābhāt tu daiteya utāho dhṛtimattayā prahrāda svastharūpo 'si paśyan vyasanam ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संचोदितस् तेन धीरो निश्चितनिश्चयः उवाच श्लक्ष्णया वाचा स्वां प्रज्ञाम् अनुवर्णयन्
iti saṃcoditas tena dhīro niścitaniścayaḥ uvāca ślakṣṇayā vācā svāṃ prajñām anuvarṇayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च भूतानां यो न बुध्यते तस्य स्तम्भो भवेद् बाल्यान् नास्ति स्तम्भो ऽनुपश्यतः
pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca bhūtānāṃ yo na budhyate tasya stambho bhaved bālyān nāsti stambho 'nupaśyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावात् संप्रवर्तन्ते निवर्तन्ते तथैव च सर्वे भावास् तथाभावाः पुरुषार्थो न विद्यते
svabhāvāt saṃpravartante nivartante tathaiva ca sarve bhāvās tathābhāvāḥ puruṣārtho na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषार्थस्य चाभावे नास्ति कश् चित् स्वकारकः स्वयं तु कुर्वतस् तस्य जातु मानो भवेद् इह
puruṣārthasya cābhāve nāsti kaś cit svakārakaḥ svayaṃ tu kurvatas tasya jātu māno bhaved iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तु कर्तारम् आत्मानं मन्यते साध्वसाधुनोः तस्य दोषवती प्रज्ञा स्वमूर्त्यज्ञेति मे मतिः
yas tu kartāram ātmānaṃ manyate sādhvasādhunoḥ tasya doṣavatī prajñā svamūrtyajñeti me matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि स्यात् पुरुषः कर्ता शक्रात्मश्रेयसे ध्रुवम् आरम्भास् तस्य सिध्येरन् न च जातु पराभवेत्
yadi syāt puruṣaḥ kartā śakrātmaśreyase dhruvam ārambhās tasya sidhyeran na ca jātu parābhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिष्टस्य हि निर्वृत्तिर् अनिवृत्तिः प्रियस्य च लक्ष्यते यतमानानां पुरुषार्थस् ततः कुतः
aniṣṭasya hi nirvṛttir anivṛttiḥ priyasya ca lakṣyate yatamānānāṃ puruṣārthas tataḥ kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिष्टस्याभिनिर्वृत्तिम् इष्टसंवृत्तिम् एव च अप्रयत्नेन पश्यामः केषां चित् तत् स्वभावतः
aniṣṭasyābhinirvṛttim iṣṭasaṃvṛttim eva ca aprayatnena paśyāmaḥ keṣāṃ cit tat svabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिरूपधराः के चिद् दृश्यन्ते बुद्धिसत्तमाः विरूपेभ्यो ऽल्पबुद्धिभ्यो लिप्समाना धनागमम्
pratirūpadharāḥ ke cid dṛśyante buddhisattamāḥ virūpebhyo 'lpabuddhibhyo lipsamānā dhanāgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावप्रेरिताः सर्वे निविशन्ते गुणा यदा शुभाशुभास् तदा तत्र तस्य किं मानकारणम्
svabhāvapreritāḥ sarve niviśante guṇā yadā śubhāśubhās tadā tatra tasya kiṃ mānakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावाद् एव तत् सर्वम् इति मे निश्चिता मतिः आत्मप्रतिष्ठिता प्रज्ञा मम नास्ति ततो ऽन्यथा
svabhāvād eva tat sarvam iti me niścitā matiḥ ātmapratiṣṭhitā prajñā mama nāsti tato 'nyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मजं त्व् इह मन्ये ऽहं फलयोगं शुभाशुभम् कर्मणां विषयं कृत्स्नम् अहं वक्ष्यामि तच् छृणु
karmajaṃ tv iha manye 'haṃ phalayogaṃ śubhāśubham karmaṇāṃ viṣayaṃ kṛtsnam ahaṃ vakṣyāmi tac chṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वेदयते कश् चिद् ओदनं वायसो वदन् एवं सर्वाणि कर्माणि स्वभावस्यैव लक्षणम्
yathā vedayate kaś cid odanaṃ vāyaso vadan evaṃ sarvāṇi karmāṇi svabhāvasyaiva lakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकारान् एव यो वेद न वेद प्रकृतिं पराम् तस्य स्तम्भो भवेद् बाल्यान् नास्ति स्तम्भो ऽनुपश्यतः
vikārān eva yo veda na veda prakṛtiṃ parām tasya stambho bhaved bālyān nāsti stambho 'nupaśyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावभाविनो भावान् सर्वान् एवेह निश्चये बुध्यमानस्य दर्पो वा मानो वा किं करिष्यति
svabhāvabhāvino bhāvān sarvān eveha niścaye budhyamānasya darpo vā māno vā kiṃ kariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेद धर्मविधिं कृत्स्नं भूतानां चाप्य् अनित्यताम् तस्माच् छक्र न शोचामि सर्वं ह्य् एवेदम् अन्तवत्
veda dharmavidhiṃ kṛtsnaṃ bhūtānāṃ cāpy anityatām tasmāc chakra na śocāmi sarvaṃ hy evedam antavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्ममो निरहंकारो निरीहो मुक्तबन्धनः स्वस्थो ऽव्यपेतः पश्यामि भूतानां प्रभवाप्ययौ
nirmamo nirahaṃkāro nirīho muktabandhanaḥ svastho 'vyapetaḥ paśyāmi bhūtānāṃ prabhavāpyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतप्रज्ञस्य दान्तस्य वितृष्णस्य निराशिषः नायासो विद्यते शक्र पश्यतो लोकविद्यया
kṛtaprajñasya dāntasya vitṛṣṇasya nirāśiṣaḥ nāyāso vidyate śakra paśyato lokavidyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृतौ च विकारे च न मे प्रीतिर् न च द्विषे द्वेष्टारं न च पश्यामि यो ममाद्य ममायते
prakṛtau ca vikāre ca na me prītir na ca dviṣe dveṣṭāraṃ na ca paśyāmi yo mamādya mamāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोर्ध्वं नावाङ् न तिर्यक् च न क्व चिच् छक्र कामये न विज्ञाने न विज्ञेये नाज्ञाने शर्म विद्यते
nordhvaṃ nāvāṅ na tiryak ca na kva cic chakra kāmaye na vijñāne na vijñeye nājñāne śarma vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्र उवाच येनैषा लभ्यते प्रज्ञा येन शान्तिर् अवाप्यते प्रब्रूहि तम् उपायं मे सम्यक् प्रह्राद पृच्छते
śakra uvāca yenaiṣā labhyate prajñā yena śāntir avāpyate prabrūhi tam upāyaṃ me samyak prahrāda pṛcchate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रह्राद उवाच आर्जवेनाप्रमादेन प्रसादेनात्मवत्तया वृद्धशुश्रूषया शक्र पुरुषो लभते महत्
prahrāda uvāca ārjavenāpramādena prasādenātmavattayā vṛddhaśuśrūṣayā śakra puruṣo labhate mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावाल् लभते प्रज्ञां शान्तिम् एति स्वभावतः स्वभावाद् एव तत् सर्वं यत् किं चिद् अनुपश्यसि
svabhāvāl labhate prajñāṃ śāntim eti svabhāvataḥ svabhāvād eva tat sarvaṃ yat kiṃ cid anupaśyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच इत्य् उक्तो दैत्यपतिना शक्रो विस्मयम् आगमत् प्रीतिमांश् च तदा राजंस् तद् वाक्यं प्रत्यपूजयत्
bhīṣma uvāca ity ukto daityapatinā śakro vismayam āgamat prītimāṃś ca tadā rājaṃs tad vākyaṃ pratyapūjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तदाभ्यर्च्य दैत्येन्द्रं त्रैलोक्यपतिर् ईश्वरः असुरेन्द्रम् उपामन्त्र्य जगाम स्वं निवेशनम्
sa tadābhyarcya daityendraṃ trailokyapatir īśvaraḥ asurendram upāmantrya jagāma svaṃ niveśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.