Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.251
युधिष्ठिर उवाच इमे वै मानवाः सर्वे धर्मं प्रति विशङ्किताः को ऽयं धर्मः कुतो धर्मस् तन् मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca ime vai mānavāḥ sarve dharmaṃ prati viśaṅkitāḥ ko 'yaṃ dharmaḥ kuto dharmas tan me brūhi pitāmaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मो न्व् अयम् इहार्थः किम् अमुत्रार्थो ऽपि वा भवेत् उभयार्थो ऽपि वा धर्मस् तन् मे ब्रूहि पितामह
dharmo nv ayam ihārthaḥ kim amutrārtho 'pi vā bhavet ubhayārtho 'pi vā dharmas tan me brūhi pitāmaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच सदाचारः स्मृतिर् वेदास् त्रिविधं धर्मलक्षणम् चतुर्थम् अर्थम् इत्य् आहुः कवयो धर्मलक्षणम्
bhīṣma uvāca sadācāraḥ smṛtir vedās trividhaṃ dharmalakṣaṇam caturtham artham ity āhuḥ kavayo dharmalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि ह्य् उक्तानि कर्माणि व्यवस्यन्त्य् उत्तरावरे लोकयात्रार्थम् एवेह धर्मस्य नियमः कृतः उभयत्र सुखोदर्क इह चैव परत्र च
api hy uktāni karmāṇi vyavasyanty uttarāvare lokayātrārtham eveha dharmasya niyamaḥ kṛtaḥ ubhayatra sukhodarka iha caiva paratra ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलब्ध्वा निपुणं धर्मं पापः पापे प्रसज्जति न च पापकृतः पापान् मुच्यन्ते के चिद् आपदि
alabdhvā nipuṇaṃ dharmaṃ pāpaḥ pāpe prasajjati na ca pāpakṛtaḥ pāpān mucyante ke cid āpadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपापवादी भवति यदा भवति धर्मवित् धर्मस्य निष्ठा स्वाचारस् तम् एवाश्रित्य भोत्स्यसे
apāpavādī bhavati yadā bhavati dharmavit dharmasya niṣṭhā svācāras tam evāśritya bhotsyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदाधर्मसमाविष्टो धनं गृह्णाति तस्करः रमते निर्हरन् स्तेनः परवित्तम् अराजके
yadādharmasamāviṣṭo dhanaṃ gṛhṇāti taskaraḥ ramate nirharan stenaḥ paravittam arājake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदास्य तद् धरन्त्य् अन्ये तदा राजानम् इच्छति तदा तेषां स्पृहयते ये वै तुष्टाः स्वकैर् धनैः
yadāsya tad dharanty anye tadā rājānam icchati tadā teṣāṃ spṛhayate ye vai tuṣṭāḥ svakair dhanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभीतः शुचिर् अभ्येति राजद्वारम् अशङ्कितः न हि दुश्चरितं किं चिद् अन्तरात्मनि पश्यति
abhītaḥ śucir abhyeti rājadvāram aśaṅkitaḥ na hi duścaritaṃ kiṃ cid antarātmani paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यस्य वचनं साधु न सत्याद् विद्यते परम् सत्येन विधृतं सर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम्
satyasya vacanaṃ sādhu na satyād vidyate param satyena vidhṛtaṃ sarvaṃ sarvaṃ satye pratiṣṭhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि पापकृतो रौद्राः सत्यं कृत्वा पृथक् पृथक् अद्रोहम् अविसंवादं प्रवर्तन्ते तदाश्रयाः ते चेन् मिथो ऽधृतिं कुर्युर् विनश्येयुर् असंशयम्
api pāpakṛto raudrāḥ satyaṃ kṛtvā pṛthak pṛthak adroham avisaṃvādaṃ pravartante tadāśrayāḥ te cen mitho 'dhṛtiṃ kuryur vinaśyeyur asaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हर्तव्यं परधनम् इति धर्मः सनातनः मन्यन्ते बलवन्तस् तं दुर्बलैः संप्रवर्तितम् यदा नियतिदौर्बल्यम् अथैषाम् एव रोचते
na hartavyaṃ paradhanam iti dharmaḥ sanātanaḥ manyante balavantas taṃ durbalaiḥ saṃpravartitam yadā niyatidaurbalyam athaiṣām eva rocate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्य् अत्यन्तं बलयुता भवन्ति सुखिनो ऽपि वा तस्माद् अनार्जवे बुद्धिर् न कार्या ते कथं चन
na hy atyantaṃ balayutā bhavanti sukhino 'pi vā tasmād anārjave buddhir na kāryā te kathaṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असाधुभ्यो ऽस्य न भयं न चोरेभ्यो न राजतः न किं चित् कस्य चित् कुर्वन् निर्भयः शुचिर् आवसेत्
asādhubhyo 'sya na bhayaṃ na corebhyo na rājataḥ na kiṃ cit kasya cit kurvan nirbhayaḥ śucir āvaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वतः शङ्कते स्तेनो मृगो ग्रामम् इवेयिवान् बहुधाचरितं पापम् अन्यत्रैवानुपश्यति
sarvataḥ śaṅkate steno mṛgo grāmam iveyivān bahudhācaritaṃ pāpam anyatraivānupaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुदितः शुचिर् अभ्येति सर्वतो निर्भयः सदा न हि दुश्चरितं किं चिद् आत्मनो ऽन्येषु पश्यति
muditaḥ śucir abhyeti sarvato nirbhayaḥ sadā na hi duścaritaṃ kiṃ cid ātmano 'nyeṣu paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दातव्यम् इत्य् अयं धर्म उक्तो भूतहिते रतैः तं मन्यन्ते धनयुताः कृपणैः संप्रवर्तितम्
dātavyam ity ayaṃ dharma ukto bhūtahite rataiḥ taṃ manyante dhanayutāḥ kṛpaṇaiḥ saṃpravartitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा नियतिकार्पण्यम् अथैषाम् एव रोचते न ह्य् अत्यन्तं धनवन्तो भवन्ति सुखिनो ऽपि वा
yadā niyatikārpaṇyam athaiṣām eva rocate na hy atyantaṃ dhanavanto bhavanti sukhino 'pi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अन्यैर् विहितं नेच्छेद् आत्मनः कर्म पूरुषः न तत् परेषु कुर्वीत जानन्न् अप्रियम् आत्मनः
yad anyair vihitaṃ necched ātmanaḥ karma pūruṣaḥ na tat pareṣu kurvīta jānann apriyam ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽन्यस्य स्याद् उपपतिः स कं किं वक्तुम् अर्हति यद् अन्यस् तस्य तत् कुर्यान् न मृष्येद् इति मे मतिः
yo 'nyasya syād upapatiḥ sa kaṃ kiṃ vaktum arhati yad anyas tasya tat kuryān na mṛṣyed iti me matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवितुं यः स्वयं चेच्छेत् कथं सो ऽन्यं प्रघातयेत् यद् यद् आत्मन इच्छेत तत् परस्यापि चिन्तयेत्
jīvituṃ yaḥ svayaṃ cecchet kathaṃ so 'nyaṃ praghātayet yad yad ātmana iccheta tat parasyāpi cintayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिरिक्तैः संविभजेद् भोगैर् अन्यान् अकिंचनान् एतस्मात् कारणाद् धात्रा कुसीदं संप्रवर्तितम्
atiriktaiḥ saṃvibhajed bhogair anyān akiṃcanān etasmāt kāraṇād dhātrā kusīdaṃ saṃpravartitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिंस् तु देवाः समये संतिष्ठेरंस् तथा भवेत् अथ चेल् लाभसमये स्थितिर् धर्मे ऽपि शोभना
yasmiṃs tu devāḥ samaye saṃtiṣṭheraṃs tathā bhavet atha cel lābhasamaye sthitir dharme 'pi śobhanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं प्रियाभ्युपगतं धर्मम् आहुर् मनीषिणः पश्यैतं लक्षणोद्देशं धर्माधर्मे युधिष्ठिर
sarvaṃ priyābhyupagataṃ dharmam āhur manīṣiṇaḥ paśyaitaṃ lakṣaṇoddeśaṃ dharmādharme yudhiṣṭhira
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकसंग्रहसंयुक्तं विधात्रा विहितं पुरा सूक्ष्मधर्मार्थनियतं सतां चरितम् उत्तमम्
lokasaṃgrahasaṃyuktaṃ vidhātrā vihitaṃ purā sūkṣmadharmārthaniyataṃ satāṃ caritam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मलक्षणम् आख्यातम् एतत् ते कुरुसत्तम तस्माद् अनार्जवे बुद्धिर् न कार्या ते कथं चन
dharmalakṣaṇam ākhyātam etat te kurusattama tasmād anārjave buddhir na kāryā te kathaṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.