Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.26
वैशंपायन उवाच द्वैपायनवचः श्रुत्वा कुपिते च धनंजये व्यासम् आमन्त्र्य कौन्तेयः प्रत्युवाच युधिष्ठिरः
vaiśaṃpāyana uvāca dvaipāyanavacaḥ śrutvā kupite ca dhanaṃjaye vyāsam āmantrya kaunteyaḥ pratyuvāca yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पार्थिवम् इदं राज्यं न च भोगाः पृथग्विधाः प्रीणयन्ति मनो मे ऽद्य शोको मां नर्दयत्य् अयम्
na pārthivam idaṃ rājyaṃ na ca bhogāḥ pṛthagvidhāḥ prīṇayanti mano me 'dya śoko māṃ nardayaty ayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा च वीरहीनानाम् अपुत्राणां च योषिताम् परिदेवयमानानां शान्तिं नोपलभे मुने
śrutvā ca vīrahīnānām aputrāṇāṃ ca yoṣitām paridevayamānānāṃ śāntiṃ nopalabhe mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः प्रत्युवाचेदं व्यासो योगविदां वरः युधिष्ठिरं महाप्राज्ञं धर्मज्ञो वेदपारगः
ity uktaḥ pratyuvācedaṃ vyāso yogavidāṃ varaḥ yudhiṣṭhiraṃ mahāprājñaṃ dharmajño vedapāragaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कर्मणा लभ्यते चिन्तया वा; नाप्य् अस्य दाता पुरुषस्य कश् चित् पर्याययोगाद् विहितं विधात्रा; कालेन सर्वं लभते मनुष्यः
na karmaṇā labhyate cintayā vā; nāpy asya dātā puruṣasya kaś cit paryāyayogād vihitaṃ vidhātrā; kālena sarvaṃ labhate manuṣyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न बुद्धिशास्त्राध्ययनेन शक्यं; प्राप्तुं विशेषैर् मनुजैर् अकाले मूर्खो ऽपि प्राप्नोति कदा चिद् अर्थान्; कालो हि कार्यं प्रति निर्विशेषः
na buddhiśāstrādhyayanena śakyaṃ; prāptuṃ viśeṣair manujair akāle mūrkho 'pi prāpnoti kadā cid arthān; kālo hi kāryaṃ prati nirviśeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभूतिकाले च फलं ददाति; शिल्पं न मन्त्राश् च तथौषधानि तान्य् एव कालेन समाहितानि; सिध्यन्ति चेध्यन्ति च भूतिकाले
nābhūtikāle ca phalaṃ dadāti; śilpaṃ na mantrāś ca tathauṣadhāni tāny eva kālena samāhitāni; sidhyanti cedhyanti ca bhūtikāle
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन शीघ्राः प्रविवान्ति वाताः; कालेन वृष्टिर् जलदान् उपैति कालेन पद्मोत्पलवज् जलं च; कालेन पुष्यन्ति नगा वनेषु
kālena śīghrāḥ pravivānti vātāḥ; kālena vṛṣṭir jaladān upaiti kālena padmotpalavaj jalaṃ ca; kālena puṣyanti nagā vaneṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन कृष्णाश् च सिताश् च रात्र्यः; कालेन चन्द्रः परिपूर्णबिम्बः नाकालतः पुष्पफलं नगानां; नाकालवेगाः सरितो वहन्ति
kālena kṛṣṇāś ca sitāś ca rātryaḥ; kālena candraḥ paripūrṇabimbaḥ nākālataḥ puṣpaphalaṃ nagānāṃ; nākālavegāḥ sarito vahanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाकालमत्ताः खगपन्नगाश् च; मृगद्विपाः शैलमहाग्रहाश् च नाकालतः स्त्रीषु भवन्ति गर्भा; नायान्त्य् अकाले शिशिरोष्णवर्षाः
nākālamattāḥ khagapannagāś ca; mṛgadvipāḥ śailamahāgrahāś ca nākālataḥ strīṣu bhavanti garbhā; nāyānty akāle śiśiroṣṇavarṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाकालतो म्रियते जायते वा; नाकालतो व्याहरते च बालः नाकालतो यौवनम् अभ्युपैति; नाकालतो रोहति बीजम् उप्तम्
nākālato mriyate jāyate vā; nākālato vyāharate ca bālaḥ nākālato yauvanam abhyupaiti; nākālato rohati bījam uptam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाकालतो भानुर् उपैति योगं; नाकालतो ऽस्तं गिरिम् अभ्युपैति नाकालतो वर्धते हीयते च; चन्द्रः समुद्रश् च महोर्मिमाली
nākālato bhānur upaiti yogaṃ; nākālato 'staṃ girim abhyupaiti nākālato vardhate hīyate ca; candraḥ samudraś ca mahormimālī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् गीतं राज्ञा सेनजिता दुःखार्तेन युधिष्ठिर
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam gītaṃ rājñā senajitā duḥkhārtena yudhiṣṭhira
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वान् एवैष पर्यायो मर्त्यान् स्पृशति दुस्तरः कालेन परिपक्वा हि म्रियन्ते सर्वमानवाः
sarvān evaiṣa paryāyo martyān spṛśati dustaraḥ kālena paripakvā hi mriyante sarvamānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घ्नन्ति चान्यान् नरा राजंस् तान् अप्य् अन्ये नरास् तथा संज्ञैषा लौकिकी राजन् न हिनस्ति न हन्यते
ghnanti cānyān narā rājaṃs tān apy anye narās tathā saṃjñaiṣā laukikī rājan na hinasti na hanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्तीति मन्यते कश् चिन् न हन्तीत्य् अपि चापरे स्वभावतस् तु नियतौ भूतानां प्रभवाप्ययौ
hantīti manyate kaś cin na hantīty api cāpare svabhāvatas tu niyatau bhūtānāṃ prabhavāpyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते अहो कष्टम् इति ध्यायञ् शोकस्यापचितिं चरेत्
naṣṭe dhane vā dāre vā putre pitari vā mṛte aho kaṣṭam iti dhyāyañ śokasyāpacitiṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स किं शोचसि मूढः सञ् शोच्यः किम् अनुशोचसि पश्य दुःखेषु दुःखानि भयेषु च भयान्य् अपि
sa kiṃ śocasi mūḍhaḥ sañ śocyaḥ kim anuśocasi paśya duḥkheṣu duḥkhāni bhayeṣu ca bhayāny api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मापि चायं न मम सर्वापि पृथिवी मम यथा मम तथान्येषाम् इति पश्यन् न मुह्यति
ātmāpi cāyaṃ na mama sarvāpi pṛthivī mama yathā mama tathānyeṣām iti paśyan na muhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोकस्थानसहस्राणि हर्षस्थानशतानि च दिवसे दिवसे मूढम् आविशन्ति न पण्डितम्
śokasthānasahasrāṇi harṣasthānaśatāni ca divase divase mūḍham āviśanti na paṇḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एतानि कालेन प्रियद्वेष्याणि भागशः जीवेषु परिवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च
evam etāni kālena priyadveṣyāṇi bhāgaśaḥ jīveṣu parivartante duḥkhāni ca sukhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखम् एवास्ति न सुखं तस्मात् तद् उपलभ्यते तृष्णार्तिप्रभवं दुःखं दुःखार्तिप्रभवं सुखम्
duḥkham evāsti na sukhaṃ tasmāt tad upalabhyate tṛṣṇārtiprabhavaṃ duḥkhaṃ duḥkhārtiprabhavaṃ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् न नित्यं लभते दुःखं न नित्यं लभते सुखम्
sukhasyānantaraṃ duḥkhaṃ duḥkhasyānantaraṃ sukham na nityaṃ labhate duḥkhaṃ na nityaṃ labhate sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखम् अन्ते हि दुःखानां दुःखम् अन्ते सुखस्य च तस्माद् एतद् द्वयं जह्याद् य इच्छेच् छाश्वतं सुखम्
sukham ante hi duḥkhānāṃ duḥkham ante sukhasya ca tasmād etad dvayaṃ jahyād ya icchec chāśvataṃ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् निमित्तं भवेच् छोकस् तापो वा दुःखमूर्छितः आयासो वापि यन् मूलस् तद् एकाङ्गम् अपि त्यजेत्
yan nimittaṃ bhavec chokas tāpo vā duḥkhamūrchitaḥ āyāso vāpi yan mūlas tad ekāṅgam api tyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखं वा यदि वा दुःखं प्रियं वा यदि वाप्रियम् प्राप्तं प्राप्तम् उपासीत हृदयेनापराजितः
sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ priyaṃ vā yadi vāpriyam prāptaṃ prāptam upāsīta hṛdayenāparājitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईषद् अप्य् अङ्ग दाराणां पुत्राणां वा चराप्रियम् ततो ज्ञास्यसि कः कस्य केन वा कथम् एव वा
īṣad apy aṅga dārāṇāṃ putrāṇāṃ vā carāpriyam tato jñāsyasi kaḥ kasya kena vā katham eva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये च मूढतमा लोके ये च बुद्धेः परं गताः त एव सुखम् एधन्ते मध्यः क्लेशेन युज्यते
ye ca mūḍhatamā loke ye ca buddheḥ paraṃ gatāḥ ta eva sukham edhante madhyaḥ kleśena yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अब्रवीन् महाप्राज्ञो युधिष्ठिर स सेनजित् परावरज्ञो लोकस्य धर्मवित् सुखदुःखवित्
ity abravīn mahāprājño yudhiṣṭhira sa senajit parāvarajño lokasya dharmavit sukhaduḥkhavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखी परस्य यो दुःखे न जातु स सुखी भवेत् दुःखानां हि क्षयो नास्ति जायते ह्य् अपरात् परम्
sukhī parasya yo duḥkhe na jātu sa sukhī bhavet duḥkhānāṃ hi kṣayo nāsti jāyate hy aparāt param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखं च दुःखं च भवाभवौ च; लाभालाभौ मरणं जीवितं च पर्यायशः सर्वम् इह स्पृशन्ति; तस्माद् धीरो नैव हृष्येन् न कुप्येत्
sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca bhavābhavau ca; lābhālābhau maraṇaṃ jīvitaṃ ca paryāyaśaḥ sarvam iha spṛśanti; tasmād dhīro naiva hṛṣyen na kupyet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीक्षां यज्ञे पालनं युद्धम् आहुर्; योगं राष्ट्रे दण्डनीत्या च सम्यक् वित्तत्यागं दक्षिणानां च यज्ञे; सम्यग् ज्ञानं पावनानीति विद्यात्
dīkṣāṃ yajñe pālanaṃ yuddham āhur; yogaṃ rāṣṭre daṇḍanītyā ca samyak vittatyāgaṃ dakṣiṇānāṃ ca yajñe; samyag jñānaṃ pāvanānīti vidyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षन् राष्ट्रं बुद्धिपूर्वं नयेन; संत्यक्तात्मा यज्ञशीलो महात्मा सर्वांल् लोकान् धर्ममूर्त्या चरंश् चाप्य्; ऊर्ध्वं देहान् मोदते देवलोके
rakṣan rāṣṭraṃ buddhipūrvaṃ nayena; saṃtyaktātmā yajñaśīlo mahātmā sarvāṃl lokān dharmamūrtyā caraṃś cāpy; ūrdhvaṃ dehān modate devaloke
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जित्वा संग्रामान् पालयित्वा च राष्ट्रं; सोमं पीत्वा वर्धयित्वा प्रजाश् च युक्त्या दण्डं धारयित्वा प्रजानां; युद्धे क्षीणो मोदते देवलोके
jitvā saṃgrāmān pālayitvā ca rāṣṭraṃ; somaṃ pītvā vardhayitvā prajāś ca yuktyā daṇḍaṃ dhārayitvā prajānāṃ; yuddhe kṣīṇo modate devaloke
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यग् वेदान् प्राप्य शास्त्राण्य् अधीत्य; सम्यग् राष्ट्रं पालयित्वा च राजा चातुर्वर्ण्यं स्थापयित्वा स्वधर्मे; पूतात्मा वै मोदते देवलोके
samyag vedān prāpya śāstrāṇy adhītya; samyag rāṣṭraṃ pālayitvā ca rājā cāturvarṇyaṃ sthāpayitvā svadharme; pūtātmā vai modate devaloke
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य वृत्तं नमस्यन्ति स्वर्गस्थस्यापि मानवाः पौरजानपदामात्याः स राजा राजसत्तमः
yasya vṛttaṃ namasyanti svargasthasyāpi mānavāḥ paurajānapadāmātyāḥ sa rājā rājasattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.