Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.265
युधिष्ठिर उवाच कथं भवति पापात्मा कथं धर्मं करोति वा केन निर्वेदम् आदत्ते मोक्षं वा केन गच्छति
yudhiṣṭhira uvāca kathaṃ bhavati pāpātmā kathaṃ dharmaṃ karoti vā kena nirvedam ādatte mokṣaṃ vā kena gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच विदिताः सर्वधर्मास् ते स्थित्यर्थम् अनुपृच्छसि शृणु मोक्षं सनिर्वेदं पापं धर्मं च मूलतः
bhīṣma uvāca viditāḥ sarvadharmās te sthityartham anupṛcchasi śṛṇu mokṣaṃ sanirvedaṃ pāpaṃ dharmaṃ ca mūlataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञानार्थं हि पञ्चानाम् इच्छा पूर्वं प्रवर्तते प्राप्य ताञ् जायते कामो द्वेषो वा भरतर्षभ
vijñānārthaṃ hi pañcānām icchā pūrvaṃ pravartate prāpya tāñ jāyate kāmo dveṣo vā bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तदर्थं यतते कर्म चारभते पुनः इष्टानां रूपगन्धानाम् अभ्यासं च चिकीर्षति
tatas tadarthaṃ yatate karma cārabhate punaḥ iṣṭānāṃ rūpagandhānām abhyāsaṃ ca cikīrṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो रागः प्रभवति द्वेषश् च तदनन्तरम् ततो लोभः प्रभवति मोहश् च तदनन्तरम्
tato rāgaḥ prabhavati dveṣaś ca tadanantaram tato lobhaḥ prabhavati mohaś ca tadanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभमोहाभिभूतस्य रागद्वेषान्वितस्य च न धर्मे जायते बुद्धिर् व्याजाद् धर्मं करोति च
lobhamohābhibhūtasya rāgadveṣānvitasya ca na dharme jāyate buddhir vyājād dharmaṃ karoti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याजेन चरतो धर्मम् अर्थव्याजो ऽपि रोचते व्याजेन सिध्यमानेषु धनेषु कुरुनन्दन
vyājena carato dharmam arthavyājo 'pi rocate vyājena sidhyamāneṣu dhaneṣu kurunandana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैव कुरुते बुद्धिं ततः पापं चिकीर्षति सुहृद्भिर् वार्यमाणो ऽपि पण्डितैश् चापि भारत
tatraiva kurute buddhiṃ tataḥ pāpaṃ cikīrṣati suhṛdbhir vāryamāṇo 'pi paṇḍitaiś cāpi bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरं न्यायसंबद्धं ब्रवीति विधियोजितम् अधर्मस् त्रिविधस् तस्य वर्धते रागमोहजः
uttaraṃ nyāyasaṃbaddhaṃ bravīti vidhiyojitam adharmas trividhas tasya vardhate rāgamohajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापं चिन्तयते चैव प्रब्रवीति करोति च तस्याधर्मप्रवृत्तस्य दोषान् पश्यन्ति साधवः
pāpaṃ cintayate caiva prabravīti karoti ca tasyādharmapravṛttasya doṣān paśyanti sādhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकशीलाश् च मित्रत्वं भजन्ते पापकर्मिणः स नेह सुखम् आप्नोति कुत एव परत्र वै
ekaśīlāś ca mitratvaṃ bhajante pāpakarmiṇaḥ sa neha sukham āpnoti kuta eva paratra vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं भवति पापात्मा धर्मात्मानं तु मे शृणु यथा कुशलधर्मा स कुशलं प्रतिपद्यते
evaṃ bhavati pāpātmā dharmātmānaṃ tu me śṛṇu yathā kuśaladharmā sa kuśalaṃ pratipadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य एतान् प्रज्ञया दोषान् पूर्वम् एवानुपश्यति कुशलः सुखदुःखानां साधूंश् चाप्य् उपसेवते
ya etān prajñayā doṣān pūrvam evānupaśyati kuśalaḥ sukhaduḥkhānāṃ sādhūṃś cāpy upasevate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य साधुसमाचाराद् अभ्यासाच् चैव वर्धते प्रज्ञा धर्मे च रमते धर्मं चैवोपजीवति
tasya sādhusamācārād abhyāsāc caiva vardhate prajñā dharme ca ramate dharmaṃ caivopajīvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽथ धर्माद् अवाप्तेषु धनेषु कुरुते मनः तस्यैव सिञ्चते मूलं गुणान् पश्यति यत्र वै
so 'tha dharmād avāpteṣu dhaneṣu kurute manaḥ tasyaiva siñcate mūlaṃ guṇān paśyati yatra vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मात्मा भवति ह्य् एवं मित्रं च लभते शुभम् स मित्रधनलाभात् तु प्रेत्य चेह च नन्दति
dharmātmā bhavati hy evaṃ mitraṃ ca labhate śubham sa mitradhanalābhāt tu pretya ceha ca nandati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दे स्पर्शे तथा रूपे रसे गन्धे च भारत प्रभुत्वं लभते जन्तुर् धर्मस्यैतत् फलं विदुः
śabde sparśe tathā rūpe rase gandhe ca bhārata prabhutvaṃ labhate jantur dharmasyaitat phalaṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स धर्मस्य फलं लब्ध्वा न तृप्यति युधिष्ठिर अतृप्यमाणो निर्वेदम् आदत्ते ज्ञानचक्षुषा
sa dharmasya phalaṃ labdhvā na tṛpyati yudhiṣṭhira atṛpyamāṇo nirvedam ādatte jñānacakṣuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्ञाचक्षुर् यदा कामे दोषम् एवानुपश्यति विरज्यते तदा कामान् न च धर्मं विमुञ्चति
prajñācakṣur yadā kāme doṣam evānupaśyati virajyate tadā kāmān na ca dharmaṃ vimuñcati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्यागे च यतते दृष्ट्वा लोकं क्षयात्मकम् ततो मोक्षाय यतते नानुपायाद् उपायतः
sarvatyāge ca yatate dṛṣṭvā lokaṃ kṣayātmakam tato mokṣāya yatate nānupāyād upāyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैर् निर्वेदम् आदत्ते पापं कर्म जहाति च धर्मात्मा चैव भवति मोक्षं च लभते परम्
śanair nirvedam ādatte pāpaṃ karma jahāti ca dharmātmā caiva bhavati mokṣaṃ ca labhate param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् ते कथितं तात यन् मां त्वं परिपृच्छसि पापं धर्मं तथा मोक्षं निर्वेदं चैव भारत
etat te kathitaṃ tāta yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi pāpaṃ dharmaṃ tathā mokṣaṃ nirvedaṃ caiva bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् धर्मे प्रवर्तेथाः सर्वावस्थं युधिष्ठिर धर्मे स्थितानां कौन्तेय सिद्धिर् भवति शाश्वती
tasmād dharme pravartethāḥ sarvāvasthaṃ yudhiṣṭhira dharme sthitānāṃ kaunteya siddhir bhavati śāśvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.