Mahābhārata (critical edition) 12.266

युधिष्ठिर उवाच मोक्षः पितामहेनोक्त उपायान् नानुपायतः तम् उपायं यथान्यायं श्रोतुम् इच्छामि भारत

yudhiṣṭhira uvāca mokṣaḥ pitāmahenokta upāyān nānupāyataḥ tam upāyaṃ yathānyāyaṃ śrotum icchāmi bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीष्म उवाच त्वय्य् एवैतन् महाप्राज्ञ युक्तं निपुणदर्शनम् यद् उपायेन सर्वार्थान् नित्यं मृगयसे ऽनघ

bhīṣma uvāca tvayy evaitan mahāprājña yuktaṃ nipuṇadarśanam yad upāyena sarvārthān nityaṃ mṛgayase 'nagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करणे घटस्य या बुद्धिर् घटोत्पत्तौ न सानघ एवं धर्माभ्युपायेषु नान्यद् धर्मेषु कारणम्

karaṇe ghaṭasya yā buddhir ghaṭotpattau na sānagha evaṃ dharmābhyupāyeṣu nānyad dharmeṣu kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वे समुद्रे यः पन्था न स गच्छति पश्चिमम् एकः पन्था हि मोक्षस्य तन् मे विस्तरतः शृणु

pūrve samudre yaḥ panthā na sa gacchati paścimam ekaḥ panthā hi mokṣasya tan me vistarataḥ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षमया क्रोधम् उच्छिन्द्यात् कामं संकल्पवर्जनात् सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्राम् उच्छेतुम् अर्हति

kṣamayā krodham ucchindyāt kāmaṃ saṃkalpavarjanāt sattvasaṃsevanād dhīro nidrām ucchetum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमादाद् भयं रक्षेच् छ्वासं क्षेत्रज्ञशीलनात् इच्छां द्वेषं च कामं च धैर्येण विनिवर्तयेत्

apramādād bhayaṃ rakṣec chvāsaṃ kṣetrajñaśīlanāt icchāṃ dveṣaṃ ca kāmaṃ ca dhairyeṇa vinivartayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमं प्रमोहम् आवर्तम् अभ्यासाद् विनिवर्तयेत् निद्रां च प्रतिभां चैव ज्ञानाभ्यासेन तत्त्ववित्

bhramaṃ pramoham āvartam abhyāsād vinivartayet nidrāṃ ca pratibhāṃ caiva jñānābhyāsena tattvavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपद्रवांस् तथा रोगान् हितजीर्णमिताशनात् लोभं मोहं च संतोषाद् विषयांस् तत्त्वदर्शनात्

upadravāṃs tathā rogān hitajīrṇamitāśanāt lobhaṃ mohaṃ ca saṃtoṣād viṣayāṃs tattvadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुक्रोशाद् अधर्मं च जयेद् धर्मम् उपेक्षया आयत्या च जयेद् आशाम् अर्थं सङ्गविवर्जनात्

anukrośād adharmaṃ ca jayed dharmam upekṣayā āyatyā ca jayed āśām arthaṃ saṅgavivarjanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनित्यत्वेन च स्नेहं क्षुधं योगेन पण्डितः कारुण्येनात्मनो मानं तृष्णां च परितोषतः

anityatvena ca snehaṃ kṣudhaṃ yogena paṇḍitaḥ kāruṇyenātmano mānaṃ tṛṣṇāṃ ca paritoṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थानेन जयेत् तन्द्रीं वितर्कं निश्चयाज् जयेत् मौनेन बहुभाष्यं च शौर्येण च भयं जयेत्

utthānena jayet tandrīṃ vitarkaṃ niścayāj jayet maunena bahubhāṣyaṃ ca śauryeṇa ca bhayaṃ jayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच्छेद् वाङ्मनसी बुद्ध्या तां यच्छेज् ज्ञानचक्षुषा ज्ञानम् आत्मा महान् यच्छेत् तं यच्छेच् छान्तिर् आत्मनः

yacched vāṅmanasī buddhyā tāṃ yacchej jñānacakṣuṣā jñānam ātmā mahān yacchet taṃ yacchec chāntir ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एतद् उपशान्तेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा योगदोषान् समुच्छिद्य पञ्च यान् कवयो विदुः

tad etad upaśāntena boddhavyaṃ śucikarmaṇā yogadoṣān samucchidya pañca yān kavayo viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् परित्यज्य निषेवेत तथेमान् योगसाधनान्

kāmaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ ca bhayaṃ svapnaṃ ca pañcamam parityajya niṣeveta tathemān yogasādhanān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यानम् अध्ययनं दानं सत्यं ह्रीर् आर्जवं क्षमा शौचम् आहारतः शुद्धिर् इन्द्रियाणां च संयमः

dhyānam adhyayanaṃ dānaṃ satyaṃ hrīr ārjavaṃ kṣamā śaucam āhārataḥ śuddhir indriyāṇāṃ ca saṃyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतैर् विवर्धते तेजः पाप्मानम् अपहन्ति च सिध्यन्ति चास्य संकल्पा विज्ञानं च प्रवर्तते

etair vivardhate tejaḥ pāpmānam apahanti ca sidhyanti cāsya saṃkalpā vijñānaṃ ca pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूतपापः स तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः कामक्रोधौ वशे कृत्वा निनीषेद् ब्रह्मणः पदम्

dhūtapāpaḥ sa tejasvī laghvāhāro jitendriyaḥ kāmakrodhau vaśe kṛtvā ninīṣed brahmaṇaḥ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमूढत्वम् असङ्गित्वं कामक्रोधविवर्जनम् अदैन्यम् अनुदीर्णत्वम् अनुद्वेगो व्यवस्थितिः

amūḍhatvam asaṅgitvaṃ kāmakrodhavivarjanam adainyam anudīrṇatvam anudvego vyavasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष मार्गो हि मोक्षस्य प्रसन्नो विमलः शुचिः तथा वाक्कायमनसां नियमः कामतो ऽन्यथा

eṣa mārgo hi mokṣasya prasanno vimalaḥ śuciḥ tathā vākkāyamanasāṃ niyamaḥ kāmato 'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.