Mahābhārata (critical edition) 12.283

पराशर उवाच प्रतिग्रहागता विप्रे क्षत्रिये शस्त्रनिर्जिताः वैश्ये न्यायार्जिताश् चैव शूद्रे शुश्रूषयार्जिताः स्वल्पाप्य् अर्थाः प्रशस्यन्ते धर्मस्यार्थे महाफलाः

parāśara uvāca pratigrahāgatā vipre kṣatriye śastranirjitāḥ vaiśye nyāyārjitāś caiva śūdre śuśrūṣayārjitāḥ svalpāpy arthāḥ praśasyante dharmasyārthe mahāphalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं त्रयाणां वर्णानां शूद्रः शुश्रूषुर् उच्यते क्षत्रधर्मा वैश्यधर्मा नावृत्तिः पतति द्विजः शूद्रकर्मा यदा तु स्यात् तदा पतति वै द्विजः

nityaṃ trayāṇāṃ varṇānāṃ śūdraḥ śuśrūṣur ucyate kṣatradharmā vaiśyadharmā nāvṛttiḥ patati dvijaḥ śūdrakarmā yadā tu syāt tadā patati vai dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाणिज्यं पाशुपाल्यं च तथा शिल्पोपजीवनम् शूद्रस्यापि विधीयन्ते यदा वृत्तिर् न जायते

vāṇijyaṃ pāśupālyaṃ ca tathā śilpopajīvanam śūdrasyāpi vidhīyante yadā vṛttir na jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रङ्गावतरणं चैव तथा रूपोपजीवनम् मद्यमांसोपजीव्यं च विक्रयो लोहचर्मणोः

raṅgāvataraṇaṃ caiva tathā rūpopajīvanam madyamāṃsopajīvyaṃ ca vikrayo lohacarmaṇoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपूर्विणा न कर्तव्यं कर्म लोके विगर्हितम् कृतपूर्विणस् तु त्यजतो महान् धर्म इति श्रुतिः

apūrviṇā na kartavyaṃ karma loke vigarhitam kṛtapūrviṇas tu tyajato mahān dharma iti śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसिद्धः पुरुषो लोके यद् आचरति पापकम् मदेनाभिप्लुतमनास् तच् च नग्राह्यम् उच्यते

saṃsiddhaḥ puruṣo loke yad ācarati pāpakam madenābhiplutamanās tac ca nagrāhyam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयन्ते हि पुराणे वै प्रजा धिग्दण्डशासनाः दान्ता धर्मप्रधानाश् च न्यायधर्मानुवर्तकाः

śrūyante hi purāṇe vai prajā dhigdaṇḍaśāsanāḥ dāntā dharmapradhānāś ca nyāyadharmānuvartakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्म एव सदा नॄणाम् इह राजन् प्रशस्यते धर्मवृद्धा गुणान् एव सेवन्ते हि नरा भुवि

dharma eva sadā nṝṇām iha rājan praśasyate dharmavṛddhā guṇān eva sevante hi narā bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं धर्मम् असुरास् तात नामृष्यन्त जनाधिप विवर्धमानाः क्रमशस् तत्र ते ऽन्वाविशन् प्रजाः

taṃ dharmam asurās tāta nāmṛṣyanta janādhipa vivardhamānāḥ kramaśas tatra te 'nvāviśan prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां दर्पः समभवत् प्रजानां धर्मनाशनः दर्पात्मनां ततः क्रोधः पुनस् तेषाम् अजायत

teṣāṃ darpaḥ samabhavat prajānāṃ dharmanāśanaḥ darpātmanāṃ tataḥ krodhaḥ punas teṣām ajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्रोधाभिभूतानां वृत्तं लज्जासमन्वितम् ह्रीश् चैवाप्य् अनशद् राजंस् ततो मोहो व्यजायत

tataḥ krodhābhibhūtānāṃ vṛttaṃ lajjāsamanvitam hrīś caivāpy anaśad rājaṃs tato moho vyajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मोहपरीतास् ते नापश्यन्त यथा पुरा परस्पराव् अमर्देन वर्तयन्ति यथासुखम्

tato mohaparītās te nāpaśyanta yathā purā parasparāv amardena vartayanti yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् प्राप्य तु स धिग् दण्डो नकारणम् अतो ऽभवत् ततो ऽभ्यगच्छन् देवांश् च ब्राह्मणांश् चावमन्य ह

tān prāpya tu sa dhig daṇḍo nakāraṇam ato 'bhavat tato 'bhyagacchan devāṃś ca brāhmaṇāṃś cāvamanya ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्मिन्न् एव काले तु देवा देववरं शिवम् अगच्छञ् शरणं वीरं बहुरूपं गणाधिपम्

etasminn eva kāle tu devā devavaraṃ śivam agacchañ śaraṇaṃ vīraṃ bahurūpaṃ gaṇādhipam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन स्म ते गगनगाः सपुराः पातिताः क्षितौ तिस्रो ऽप्य् एकेन बाणेन देवाप्यायिततेजसा

tena sma te gaganagāḥ sapurāḥ pātitāḥ kṣitau tisro 'py ekena bāṇena devāpyāyitatejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषाम् अधिपतिस् त्व् आसीद् भीमो भीमपराक्रमः देवतानां भयकरः स हतः शूलपाणिना

teṣām adhipatis tv āsīd bhīmo bhīmaparākramaḥ devatānāṃ bhayakaraḥ sa hataḥ śūlapāṇinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् हते ऽथ स्वं भावं प्रत्यपद्यन्त मानवाः प्रावर्तन्त च वेदा वै शास्त्राणि च यथा पुरा

tasmin hate 'tha svaṃ bhāvaṃ pratyapadyanta mānavāḥ prāvartanta ca vedā vai śāstrāṇi ca yathā purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽभ्यषिञ्चन् राज्येन देवानां दिवि वासवम् सप्तर्षयश् चान्वयुञ्जन् नराणां दण्डधारणे

tato 'bhyaṣiñcan rājyena devānāṃ divi vāsavam saptarṣayaś cānvayuñjan narāṇāṃ daṇḍadhāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तर्षीणाम् अथोर्ध्वं च विपृथुर् नाम पार्थिवः राजानः क्षत्रियाश् चैव मण्डलेषु पृथक् पृथक्

saptarṣīṇām athordhvaṃ ca vipṛthur nāma pārthivaḥ rājānaḥ kṣatriyāś caiva maṇḍaleṣu pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाकुलेषु ये जाता वृत्ताः पूर्वतराश् च ये तेषाम् अथासुरो भावो हृदयान् नापसर्पति

mahākuleṣu ye jātā vṛttāḥ pūrvatarāś ca ye teṣām athāsuro bhāvo hṛdayān nāpasarpati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् तेनैव भावेन सानुषङ्गेन पार्थिवाः आसुराण्य् एव कर्माणि न्यषेवन् भीमविक्रमाः

tasmāt tenaiva bhāvena sānuṣaṅgena pārthivāḥ āsurāṇy eva karmāṇi nyaṣevan bhīmavikramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यतिष्ठंश् च तेष्व् एव तान्य् एव स्थापयन्ति च भजन्ते तानि चाद्यापि ये बालिशतमा नराः

pratyatiṣṭhaṃś ca teṣv eva tāny eva sthāpayanti ca bhajante tāni cādyāpi ye bāliśatamā narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् अहं ब्रवीमि त्वां राजन् संचिन्त्य शास्त्रतः संसिद्धाधिगमं कुर्यात् कर्म हिंसात्मकं त्यजेत्

tasmād ahaṃ bravīmi tvāṃ rājan saṃcintya śāstrataḥ saṃsiddhādhigamaṃ kuryāt karma hiṃsātmakaṃ tyajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न संकरेण द्रविणं विचिन्वीत विचक्षणः धर्मार्थं न्यायम् उत्सृज्य न तत् कल्याणम् उच्यते

na saṃkareṇa draviṇaṃ vicinvīta vicakṣaṇaḥ dharmārthaṃ nyāyam utsṛjya na tat kalyāṇam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स त्वम् एवंविधो दान्तः क्षत्रियः प्रियबान्धवः प्रजा भृत्यांश् च पुत्रांश् च स्वधर्मेणानुपालय

sa tvam evaṃvidho dāntaḥ kṣatriyaḥ priyabāndhavaḥ prajā bhṛtyāṃś ca putrāṃś ca svadharmeṇānupālaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टानिष्टसमायोगो वैरं सौहार्दम् एव च अथ जातिसहस्राणि बहूनि परिवर्तते

iṣṭāniṣṭasamāyogo vairaṃ sauhārdam eva ca atha jātisahasrāṇi bahūni parivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् गुणेषु रज्येथा मा दोषेषु कदा चन निर्गुणो यो हि दुर्बुद्धिर् आत्मनः सो ऽरिर् उच्यते

tasmād guṇeṣu rajyethā mā doṣeṣu kadā cana nirguṇo yo hi durbuddhir ātmanaḥ so 'rir ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानुषेषु महाराज धर्माधर्मौ प्रवर्ततः न तथान्येषु भूतेषु मनुष्यरहितेष्व् इह

mānuṣeṣu mahārāja dharmādharmau pravartataḥ na tathānyeṣu bhūteṣu manuṣyarahiteṣv iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मशीलो नरो विद्वान् ईहको ऽनीहको ऽपि वा आत्मभूतः सदा लोके चरेद् भूतान्य् अहिंसयन्

dharmaśīlo naro vidvān īhako 'nīhako 'pi vā ātmabhūtaḥ sadā loke cared bhūtāny ahiṃsayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा व्यपेतहृल्लेखं मनो भवति तस्य वै नानृतं चैव भवति तदा कल्याणम् ऋच्छति

yadā vyapetahṛllekhaṃ mano bhavati tasya vai nānṛtaṃ caiva bhavati tadā kalyāṇam ṛcchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.