वसिष्ठ उवाच एवम् अप्रतिबुद्धत्वाद् अबुद्धम् अनुवर्तते देहाद् देहसहस्राणि तथा समभिपद्यते
vasiṣṭha uvāca evam apratibuddhatvād abuddham anuvartate dehād dehasahasrāṇi tathā samabhipadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.292
Mahābhārata (critical edition) 12.292
तिर्यग्योनिसहस्रेषु कदा चिद् देवतास्व् अपि उपपद्यति संयोगाद् गुणैः सह गुणक्षयात्
tiryagyonisahasreṣu kadā cid devatāsv api upapadyati saṃyogād guṇaiḥ saha guṇakṣayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुषत्वाद् दिवं याति दिवो मानुष्यम् एव च मानुष्यान् निरयस्थानम् आनन्त्यं प्रतिपद्यते
mānuṣatvād divaṃ yāti divo mānuṣyam eva ca mānuṣyān nirayasthānam ānantyaṃ pratipadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोशकारो यथात्मानं कीटः समनुरुन्धति सूत्रतन्तुगुणैर् नित्यं तथायम् अगुणो गुणैः
kośakāro yathātmānaṃ kīṭaḥ samanurundhati sūtratantuguṇair nityaṃ tathāyam aguṇo guṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वंद्वम् एति च निर्द्वंद्वस् तासु तास्व् इह योनिषु शीर्षरोगे ऽक्षिरोगे च दन्तशूले गलग्रहे
dvaṃdvam eti ca nirdvaṃdvas tāsu tāsv iha yoniṣu śīrṣaroge 'kṣiroge ca dantaśūle galagrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलोदरे ऽर्शसां रोगे ज्वरगण्डविषूचिके श्वित्रे कुष्ठे ऽग्निदाहे च सिध्मापस्मारयोर् अपि
jalodare 'rśasāṃ roge jvaragaṇḍaviṣūcike śvitre kuṣṭhe 'gnidāhe ca sidhmāpasmārayor api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यानि चान्यानि द्वंद्वानि प्राकृतानि शरीरिषु उत्पद्यन्ते विचित्राणि तान्य् एषो ऽप्य् अभिमन्यते अभिमन्यत्य् अभीमानात् तथैव सुकृतान्य् अपि
yāni cānyāni dvaṃdvāni prākṛtāni śarīriṣu utpadyante vicitrāṇi tāny eṣo 'py abhimanyate abhimanyaty abhīmānāt tathaiva sukṛtāny api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकवासाश् च दुर्वासाः शायी नित्यम् अधस् तथा मण्डूकशायी च तथा वीरासनगतस् तथा
ekavāsāś ca durvāsāḥ śāyī nityam adhas tathā maṇḍūkaśāyī ca tathā vīrāsanagatas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चीरधारणम् आकाशे शयनं स्थानम् एव च इष्टकाप्रस्तरे चैव कण्टकप्रस्तरे तथा
cīradhāraṇam ākāśe śayanaṃ sthānam eva ca iṣṭakāprastare caiva kaṇṭakaprastare tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भस्मप्रस्तरशायी च भूमिशय्यानुलेपनः वीरस्थानाम्बुपङ्के च शयनं फलकेषु च
bhasmaprastaraśāyī ca bhūmiśayyānulepanaḥ vīrasthānāmbupaṅke ca śayanaṃ phalakeṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विविधासु च शय्यासु फलगृद्ध्यान्वितो ऽफलः मुञ्जमेखलनग्नत्वं क्षौमकृष्णाजिनानि च
vividhāsu ca śayyāsu phalagṛddhyānvito 'phalaḥ muñjamekhalanagnatvaṃ kṣaumakṛṣṇājināni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाणीवालपरीधानो व्याघ्रचर्मपरिच्छदः सिंहचर्मपरीधानः पट्टवासास् तथैव च
śāṇīvālaparīdhāno vyāghracarmaparicchadaḥ siṃhacarmaparīdhānaḥ paṭṭavāsās tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीटकावसनश् चैव चीरवासास् तथैव च वस्त्राणि चान्यानि बहून्य् अभिमन्यत्य् अबुद्धिमान्
kīṭakāvasanaś caiva cīravāsās tathaiva ca vastrāṇi cānyāni bahūny abhimanyaty abuddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोजनानि विचित्राणि रत्नानि विविधानि च एकवस्त्रान्तराशित्वम् एककालिकभोजनम्
bhojanāni vicitrāṇi ratnāni vividhāni ca ekavastrāntarāśitvam ekakālikabhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थाष्टमकालश् च षष्ठकालिक एव च षड्रात्रभोजनश् चैव तथैवाष्टाहभोजनः
caturthāṣṭamakālaś ca ṣaṣṭhakālika eva ca ṣaḍrātrabhojanaś caiva tathaivāṣṭāhabhojanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तरात्रदशाहारो द्वादशाहार एव च मासोपवासी मूलाशी फलाहारस् तथैव च
saptarātradaśāhāro dvādaśāhāra eva ca māsopavāsī mūlāśī phalāhāras tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुभक्षो ऽम्बुपिण्याकगोमयादन एव च गोमूत्रभोजनश् चैव शाकपुष्पाद एव च
vāyubhakṣo 'mbupiṇyākagomayādana eva ca gomūtrabhojanaś caiva śākapuṣpāda eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैवालभोजनश् चैव तथाचामेन वर्तयन् वर्तयञ् शीर्णपर्णैश् च प्रकीर्णफलभोजनः
śaivālabhojanaś caiva tathācāmena vartayan vartayañ śīrṇaparṇaiś ca prakīrṇaphalabhojanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विविधानि च कृच्छ्राणि सेवते सुखकाङ्क्षया चान्द्रायणानि विधिवल् लिङ्गानि विविधानि च
vividhāni ca kṛcchrāṇi sevate sukhakāṅkṣayā cāndrāyaṇāni vidhival liṅgāni vividhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चातुराश्रम्यपन्थानम् आश्रयत्य् आश्रमान् अपि उपासीनश् च पाषण्डान् गुहाः शैलांस् तथैव च
cāturāśramyapanthānam āśrayaty āśramān api upāsīnaś ca pāṣaṇḍān guhāḥ śailāṃs tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विविक्ताश् च शिलाछायास् तथा प्रस्रवणानि च विविधानि च जप्यानि विविधानि व्रतानि च
viviktāś ca śilāchāyās tathā prasravaṇāni ca vividhāni ca japyāni vividhāni vratāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियमान् सुविचित्रांश् च विविधानि तपांसि च यज्ञांश् च विविधाकारान् विधींश् च विविधांस् तथा
niyamān suvicitrāṃś ca vividhāni tapāṃsi ca yajñāṃś ca vividhākārān vidhīṃś ca vividhāṃs tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वणिक्पथं द्विजक्षत्रं वैश्यशूद्रं तथैव च दानं च विविधाकारं दीनान्धकृपणेष्व् अपि
vaṇikpathaṃ dvijakṣatraṃ vaiśyaśūdraṃ tathaiva ca dānaṃ ca vividhākāraṃ dīnāndhakṛpaṇeṣv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिमन्यत्य् असंबोधात् तथैव त्रिविधान् गुणान् सत्त्वं रजस् तमश् चैव धर्मार्थौ काम एव च प्रकृत्यात्मानम् एवात्मा एवं प्रविभजत्य् उत
abhimanyaty asaṃbodhāt tathaiva trividhān guṇān sattvaṃ rajas tamaś caiva dharmārthau kāma eva ca prakṛtyātmānam evātmā evaṃ pravibhajaty uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वधाकारवषट्कारौ स्वाहाकारनमस्क्रियाः याजनाध्यापनं दानं तथैवाहुः प्रतिग्रहम् यजनाध्ययने चैव यच् चान्यद् अपि किं चन
svadhākāravaṣaṭkārau svāhākāranamaskriyāḥ yājanādhyāpanaṃ dānaṃ tathaivāhuḥ pratigraham yajanādhyayane caiva yac cānyad api kiṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्ममृत्युविवादे च तथा विशसने ऽपि च शुभाशुभमयं सर्वम् एतद् आहुः क्रियापथम्
janmamṛtyuvivāde ca tathā viśasane 'pi ca śubhāśubhamayaṃ sarvam etad āhuḥ kriyāpatham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृतिः कुरुते देवी महाप्रलयम् एव च दिवसान्ते गुणान् एतान् अभ्येत्यैको ऽवतिष्ठति
prakṛtiḥ kurute devī mahāpralayam eva ca divasānte guṇān etān abhyetyaiko 'vatiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रश्मिजालम् इवादित्यस् तत्कालेन नियच्छति एवम् एषो ऽसकृत् सर्वं क्रीडार्थम् अभिमन्यते
raśmijālam ivādityas tatkālena niyacchati evam eṣo 'sakṛt sarvaṃ krīḍārtham abhimanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मरूपगुणान् एतान् विविधान् हृदयप्रियान् एवम् एव विकुर्वाणः सर्गप्रलयकर्मणी
ātmarūpaguṇān etān vividhān hṛdayapriyān evam eva vikurvāṇaḥ sargapralayakarmaṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियाक्रिया पथे रक्तस् त्रिगुणस् त्रिगुणातिगः क्रियाक्रियापथोपेतस् तथा तद् इति मन्यते
kriyākriyā pathe raktas triguṇas triguṇātigaḥ kriyākriyāpathopetas tathā tad iti manyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं द्वंद्वान्य् अथैतानि वर्तन्ते मम नित्यशः ममैवैतानि जायन्ते बाधन्ते तानि माम् इति
evaṃ dvaṃdvāny athaitāni vartante mama nityaśaḥ mamaivaitāni jāyante bādhante tāni mām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निस्तर्तव्यान्य् अथैतानि सर्वाणीति नराधिप मन्यते ऽयं ह्य् अबुद्धित्वात् तथैव सुकृतान्य् अपि
nistartavyāny athaitāni sarvāṇīti narādhipa manyate 'yaṃ hy abuddhitvāt tathaiva sukṛtāny api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोक्तव्यानि मयैतानि देवलोकगतेन वै इहैव चैनं भोक्ष्यामि शुभाशुभफलोदयम्
bhoktavyāni mayaitāni devalokagatena vai ihaiva cainaṃ bhokṣyāmi śubhāśubhaphalodayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखम् एव च कर्तव्यं सकृत् कृत्वा सुखं मम यावदन्तं च मे सौख्यं जात्यां जात्यां भविष्यति
sukham eva ca kartavyaṃ sakṛt kṛtvā sukhaṃ mama yāvadantaṃ ca me saukhyaṃ jātyāṃ jātyāṃ bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भविष्यति च मे दुःखं कृतेनेहाप्य् अनन्तकम् महद् दुःखं हि मानुष्यं निरये चापि मज्जनम्
bhaviṣyati ca me duḥkhaṃ kṛtenehāpy anantakam mahad duḥkhaṃ hi mānuṣyaṃ niraye cāpi majjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरयाच् चापि मानुष्यं कालेनैष्याम्य् अहं पुनः मनुष्यत्वाच् च देवत्वं देवत्वात् पौरुषं पुनः मनुष्यत्वाच् च निरयं पर्यायेणोपगच्छति
nirayāc cāpi mānuṣyaṃ kālenaiṣyāmy ahaṃ punaḥ manuṣyatvāc ca devatvaṃ devatvāt pauruṣaṃ punaḥ manuṣyatvāc ca nirayaṃ paryāyeṇopagacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य एवं वेत्ति वै नित्यं निरात्मात्मगुणैर् वृतः तेन देवमनुष्येषु निरये चोपपद्यते
ya evaṃ vetti vai nityaṃ nirātmātmaguṇair vṛtaḥ tena devamanuṣyeṣu niraye copapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममत्वेनावृतो नित्यं तत्रैव परिवर्तते सर्गकोटिसहस्राणि मरणान्तासु मूर्तिषु
mamatvenāvṛto nityaṃ tatraiva parivartate sargakoṭisahasrāṇi maraṇāntāsu mūrtiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य एवं कुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम् स एव फलम् अश्नाति त्रिषु लोकेषु मूर्तिमान्
ya evaṃ kurute karma śubhāśubhaphalātmakam sa eva phalam aśnāti triṣu lokeṣu mūrtimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृतिः कुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम् प्रकृतिश् च तद् अश्नाति त्रिषु लोकेषु कामगा
prakṛtiḥ kurute karma śubhāśubhaphalātmakam prakṛtiś ca tad aśnāti triṣu lokeṣu kāmagā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यग्योनौ मनुष्यत्वे देवलोके तथैव च त्रीणि स्थानानि चैतानि जानीयात् प्राकृतानि ह
tiryagyonau manuṣyatve devaloke tathaiva ca trīṇi sthānāni caitāni jānīyāt prākṛtāni ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलिङ्गां प्रकृतिं त्व् आहुर् लिङ्गैर् अनुमिमीमहे तथैव पौरुषं लिङ्गम् अनुमानाद् धि पश्यति
aliṅgāṃ prakṛtiṃ tv āhur liṅgair anumimīmahe tathaiva pauruṣaṃ liṅgam anumānād dhi paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स लिङ्गान्तरम् आसाद्य प्राकृतं लिङ्गम् अव्रणम् व्रणद्वाराण्य् अधिष्ठाय कर्माण्य् आत्मनि मन्यते
sa liṅgāntaram āsādya prākṛtaṃ liṅgam avraṇam vraṇadvārāṇy adhiṣṭhāya karmāṇy ātmani manyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्रादीनि तु सर्वाणि पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च वाग् आदीनि प्रवर्तन्ते गुणेष्व् एव गुणैः सह अहम् एतानि वै कुर्वन् ममैतानीन्द्रियाणि च
śrotrādīni tu sarvāṇi pañca karmendriyāṇi ca vāg ādīni pravartante guṇeṣv eva guṇaiḥ saha aham etāni vai kurvan mamaitānīndriyāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरिन्द्रियो ऽभिमन्येत व्रणवान् अस्मि निर्व्रणः अलिङ्गो लिङ्गम् आत्मानम् अकालः कालम् आत्मनः
nirindriyo 'bhimanyeta vraṇavān asmi nirvraṇaḥ aliṅgo liṅgam ātmānam akālaḥ kālam ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असत्त्वं सत्त्वम् आत्मानम् अतत्त्वं तत्त्वम् आत्मनः अमृत्युर् मृत्युम् आत्मानम् अचरश् चरम् आत्मनः
asattvaṃ sattvam ātmānam atattvaṃ tattvam ātmanaḥ amṛtyur mṛtyum ātmānam acaraś caram ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षेत्रः क्षेत्रम् आत्मानम् असर्गः सर्गम् आत्मनः अतपास् तप आत्मानम् अगतिर् गतिम् आत्मनः
akṣetraḥ kṣetram ātmānam asargaḥ sargam ātmanaḥ atapās tapa ātmānam agatir gatim ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभवो भवम् आत्मानम् अभयो भयम् आत्मनः अक्षरः क्षरम् आत्मानम् अबुद्धिस् त्व् अभिमन्यते
abhavo bhavam ātmānam abhayo bhayam ātmanaḥ akṣaraḥ kṣaram ātmānam abuddhis tv abhimanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.