Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.331
जनमेजय उवाच ब्रह्मन् सुमहद् आख्यानं भवता परिकीर्तितम् यच् छ्रुत्वा मुनयः सर्वे विस्मयं परमं गताः
janamejaya uvāca brahman sumahad ākhyānaṃ bhavatā parikīrtitam yac chrutvā munayaḥ sarve vismayaṃ paramaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं शतसहस्राद् धि भारताख्यानविस्तरात् आमथ्य मतिमन्थेन ज्ञानोदधिम् अनुत्तमम्
idaṃ śatasahasrād dhi bhāratākhyānavistarāt āmathya matimanthena jñānodadhim anuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवनीतं यथा दध्नो मलयाच् चन्दनं यथा आरण्यकं च वेदेभ्य ओषधिभ्यो ऽमृतं यथा
navanītaṃ yathā dadhno malayāc candanaṃ yathā āraṇyakaṃ ca vedebhya oṣadhibhyo 'mṛtaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्धृतम् इदं ब्रह्मन् कथामृतम् अनुत्तमम् तपोनिधे त्वयोक्तं हि नारायणकथाश्रयम्
samuddhṛtam idaṃ brahman kathāmṛtam anuttamam taponidhe tvayoktaṃ hi nārāyaṇakathāśrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हीशो भगवान् देवः सर्वभूतात्मभावनः अहो नारायणं तेजो दुर्दर्शं द्विजसत्तम
sa hīśo bhagavān devaḥ sarvabhūtātmabhāvanaḥ aho nārāyaṇaṃ tejo durdarśaṃ dvijasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्राविशन्ति कल्पान्ते सर्वे ब्रह्मादयः सुराः ऋषयश् च सगन्धर्वा यच् च किं चिच् चराचरम् न ततो ऽस्ति परं मन्ये पावनं दिवि चेह च
yatrāviśanti kalpānte sarve brahmādayaḥ surāḥ ṛṣayaś ca sagandharvā yac ca kiṃ cic carācaram na tato 'sti paraṃ manye pāvanaṃ divi ceha ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाश्रमाभिगमनं सर्वतीर्थावगाहनम् न तथा फलदं चापि नारायणकथा यथा
sarvāśramābhigamanaṃ sarvatīrthāvagāhanam na tathā phaladaṃ cāpi nārāyaṇakathā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वथा पाविताः स्मेह श्रुत्वेमाम् आदितः कथाम् हरेर् विश्वेश्वरस्येह सर्वपापप्रणाशनीम्
sarvathā pāvitāḥ smeha śrutvemām āditaḥ kathām harer viśveśvarasyeha sarvapāpapraṇāśanīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चित्रं कृतवांस् तत्र यद् आर्यो मे धनंजयः वासुदेवसहायो यः प्राप्तवाञ् जयम् उत्तमम्
na citraṃ kṛtavāṃs tatra yad āryo me dhanaṃjayaḥ vāsudevasahāyo yaḥ prāptavāñ jayam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चास्य किं चिद् अप्राप्यं मन्ये लोकेष्व् अपि त्रिषु त्रैलोक्यनाथो विष्णुः स यस्यासीत् साह्यकृत् सखा
na cāsya kiṃ cid aprāpyaṃ manye lokeṣv api triṣu trailokyanātho viṣṇuḥ sa yasyāsīt sāhyakṛt sakhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्याश् च सर्व एवासन् ब्रह्मंस् ते मम पूर्वकाः हिताय श्रेयसे चैव येषाम् आसीज् जनार्दनः
dhanyāś ca sarva evāsan brahmaṃs te mama pūrvakāḥ hitāya śreyase caiva yeṣām āsīj janārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपसापि न दृश्यो हि भगवांल् लोकपूजितः यं दृष्टवन्तस् ते साक्षाच् छ्रीवत्साङ्कविभूषणम्
tapasāpi na dṛśyo hi bhagavāṃl lokapūjitaḥ yaṃ dṛṣṭavantas te sākṣāc chrīvatsāṅkavibhūṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेभ्यो धन्यतरश् चैव नारदः परमेष्ठिजः न चाल्पतेजसम् ऋषिं वेद्मि नारदम् अव्ययम् श्वेतद्वीपं समासाद्य येन दृष्टः स्वयं हरिः
tebhyo dhanyataraś caiva nāradaḥ parameṣṭhijaḥ na cālpatejasam ṛṣiṃ vedmi nāradam avyayam śvetadvīpaṃ samāsādya yena dṛṣṭaḥ svayaṃ hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवप्रसादानुगतं व्यक्तं तत् तस्य दर्शनम् यद् दृष्टवांस् तदा देवम् अनिरुद्धतनौ स्थितम्
devaprasādānugataṃ vyaktaṃ tat tasya darśanam yad dṛṣṭavāṃs tadā devam aniruddhatanau sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बदरीम् आश्रमं यत् तु नारदः प्राद्रवत् पुनः नरनारायणौ द्रष्टुं किं नु तत्कारणं मुने
badarīm āśramaṃ yat tu nāradaḥ prādravat punaḥ naranārāyaṇau draṣṭuṃ kiṃ nu tatkāraṇaṃ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतद्वीपान् निवृत्तश् च नारदः परमेष्ठिजः बदरीम् आश्रमं प्राप्य समागम्य च ताव् ऋषी
śvetadvīpān nivṛttaś ca nāradaḥ parameṣṭhijaḥ badarīm āśramaṃ prāpya samāgamya ca tāv ṛṣī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कियन्तं कालम् अवसत् काः कथाः पृष्टवांश् च सः श्वेतद्वीपाद् उपावृत्ते तस्मिन् वा सुमहात्मनि
kiyantaṃ kālam avasat kāḥ kathāḥ pṛṣṭavāṃś ca saḥ śvetadvīpād upāvṛtte tasmin vā sumahātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् अब्रूतां महात्मानौ नरनारायणाव् ऋषी तद् एतन् मे यथातत्त्वं सर्वम् आख्यातुम् अर्हसि
kim abrūtāṃ mahātmānau naranārāyaṇāv ṛṣī tad etan me yathātattvaṃ sarvam ākhyātum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे यस्य प्रसादाद् वक्ष्यामि नारायणकथाम् इमाम्
vaiśaṃpāyana uvāca namo bhagavate tasmai vyāsāyāmitatejase yasya prasādād vakṣyāmi nārāyaṇakathām imām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्य श्वेतं महाद्वीपं दृष्ट्वा च हरिम् अव्ययम् निवृत्तो नारदो राजंस् तरसा मेरुम् आगमत् हृदयेनोद्वहन् भारं यद् उक्तं परमात्मना
prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ dṛṣṭvā ca harim avyayam nivṛtto nārado rājaṃs tarasā merum āgamat hṛdayenodvahan bhāraṃ yad uktaṃ paramātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चाद् अस्याभवद् राजन्न् आत्मनः साध्वसं महत् यद् गत्वा दूरम् अध्वानं क्षेमी पुनर् इहागतः
paścād asyābhavad rājann ātmanaḥ sādhvasaṃ mahat yad gatvā dūram adhvānaṃ kṣemī punar ihāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मेरोः प्रचक्राम पर्वतं गन्धमादनम् निपपात च खात् तूर्णं विशालां बदरीम् अनु
tato meroḥ pracakrāma parvataṃ gandhamādanam nipapāta ca khāt tūrṇaṃ viśālāṃ badarīm anu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स ददृशे देवौ पुराणाव् ऋषिसत्तमौ तपश् चरन्तौ सुमहद् आत्मनिष्ठौ महाव्रतौ
tataḥ sa dadṛśe devau purāṇāv ṛṣisattamau tapaś carantau sumahad ātmaniṣṭhau mahāvratau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजसाभ्यधिकौ सूर्यात् सर्वलोकविरोचनात् श्रीवत्सलक्षणौ पूज्यौ जटामण्डलधारिणौ
tejasābhyadhikau sūryāt sarvalokavirocanāt śrīvatsalakṣaṇau pūjyau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जालपादभुजौ तौ तु पादयोश् चक्रलक्षणौ व्यूढोरस्कौ दीर्घभुजौ तथा मुष्कचतुष्किणौ
jālapādabhujau tau tu pādayoś cakralakṣaṇau vyūḍhoraskau dīrghabhujau tathā muṣkacatuṣkiṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्टिदन्ताव् अष्टदंष्ट्रौ मेघौघसदृशस्वनौ स्वास्यौ पृथुललाटौ च सुहनू सुभ्रुनासिकौ
ṣaṣṭidantāv aṣṭadaṃṣṭrau meghaughasadṛśasvanau svāsyau pṛthulalāṭau ca suhanū subhrunāsikau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आतपत्रेण सदृशे शिरसी देवयोस् तयोः एवं लक्षणसंपन्नौ महापुरुषसंज्ञितौ
ātapatreṇa sadṛśe śirasī devayos tayoḥ evaṃ lakṣaṇasaṃpannau mahāpuruṣasaṃjñitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ दृष्ट्वा नारदो हृष्टस् ताभ्यां च प्रतिपूजितः स्वागतेनाभिभाष्याथ पृष्टश् चानामयं तदा
tau dṛṣṭvā nārado hṛṣṭas tābhyāṃ ca pratipūjitaḥ svāgatenābhibhāṣyātha pṛṣṭaś cānāmayaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूवान्तर्गतमतिर् निरीक्ष्य पुरुषोत्तमौ सदोगतास् तत्र ये वै सर्वभूतनमस्कृताः
babhūvāntargatamatir nirīkṣya puruṣottamau sadogatās tatra ye vai sarvabhūtanamaskṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतद्वीपे मया दृष्टास् तादृशाव् ऋषिसत्तमौ इति संचिन्त्य मनसा कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् उपोपविविशे तत्र पीठे कुशमये शुभे
śvetadvīpe mayā dṛṣṭās tādṛśāv ṛṣisattamau iti saṃcintya manasā kṛtvā cābhipradakṣiṇam upopaviviśe tatra pīṭhe kuśamaye śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तौ तपसां वासौ यशसां तेजसाम् अपि ऋषी शमदमोपेतौ कृत्वा पूर्वाह्णिकं विधिम्
tatas tau tapasāṃ vāsau yaśasāṃ tejasām api ṛṣī śamadamopetau kṛtvā pūrvāhṇikaṃ vidhim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चान् नारदम् अव्यग्रौ पाद्यार्घ्याभ्यां प्रपूज्य च पीठयोश् चोपविष्टौ तौ कृतातिथ्याह्निकौ नृप
paścān nāradam avyagrau pādyārghyābhyāṃ prapūjya ca pīṭhayoś copaviṣṭau tau kṛtātithyāhnikau nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु तत्रोपविष्टेषु स देशो ऽभिव्यराजत आज्याहुतिमहाज्वालैर् यज्ञवाटो ऽग्निभिर् यथा
teṣu tatropaviṣṭeṣu sa deśo 'bhivyarājata ājyāhutimahājvālair yajñavāṭo 'gnibhir yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ नारायणस् तत्र नारदं वाक्यम् अब्रवीत् सुखोपविष्टं विश्रान्तं कृतातिथ्यं सुखस्थितम्
atha nārāyaṇas tatra nāradaṃ vākyam abravīt sukhopaviṣṭaṃ viśrāntaṃ kṛtātithyaṃ sukhasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपीदानीं स भगवान् परमात्मा सनातनः श्वेतद्वीपे त्वया दृष्ट आवयोः प्रकृतिः परा
apīdānīṃ sa bhagavān paramātmā sanātanaḥ śvetadvīpe tvayā dṛṣṭa āvayoḥ prakṛtiḥ parā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच दृष्टो मे पुरुषः श्रीमान् विश्वरूपधरो ऽव्ययः सर्वे हि लोकास् तत्रस्थास् तथा देवाः सहर्षिभिः अद्यापि चैनं पश्यामि युवां पश्यन् सनातनौ
nārada uvāca dṛṣṭo me puruṣaḥ śrīmān viśvarūpadharo 'vyayaḥ sarve hi lokās tatrasthās tathā devāḥ saharṣibhiḥ adyāpi cainaṃ paśyāmi yuvāṃ paśyan sanātanau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यैर् लक्षणैर् उपेतः स हरिर् अव्यक्तरूपधृक् तैर् लक्षणैर् उपेतौ हि व्यक्तरूपधरौ युवाम्
yair lakṣaṇair upetaḥ sa harir avyaktarūpadhṛk tair lakṣaṇair upetau hi vyaktarūpadharau yuvām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टौ मया युवां तत्र तस्य देवस्य पार्श्वतः इह चैवागतो ऽस्म्य् अद्य विसृष्टः परमात्मना
dṛṣṭau mayā yuvāṃ tatra tasya devasya pārśvataḥ iha caivāgato 'smy adya visṛṣṭaḥ paramātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को हि नाम भवेत् तस्य तेजसा यशसा श्रिया सदृशस् त्रिषु लोकेषु ऋते धर्मात्मजौ युवाम्
ko hi nāma bhavet tasya tejasā yaśasā śriyā sadṛśas triṣu lokeṣu ṛte dharmātmajau yuvām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन मे कथितं पूर्वं नाम क्षेत्रज्ञसंज्ञितम् प्रादुर्भावाश् च कथिता भविष्यन्ति हि ये यथा
tena me kathitaṃ pūrvaṃ nāma kṣetrajñasaṃjñitam prādurbhāvāś ca kathitā bhaviṣyanti hi ye yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ये पुरुषाः श्वेताः पञ्चेन्द्रियविवर्जिताः प्रतिबुद्धाश् च ते सर्वे भक्ताश् च पुरुषोत्तमम्
tatra ye puruṣāḥ śvetāḥ pañcendriyavivarjitāḥ pratibuddhāś ca te sarve bhaktāś ca puruṣottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽर्चयन्ति सदा देवं तैः सार्धं रमते च सः प्रियभक्तो हि भगवान् परमात्मा द्विजप्रियः
te 'rcayanti sadā devaṃ taiḥ sārdhaṃ ramate ca saḥ priyabhakto hi bhagavān paramātmā dvijapriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रमते सो ऽर्च्यमानो हि सदा भागवतप्रियः विश्वभुक् सर्वगो देवो बान्धवो भक्तवत्सलः स कर्ता कारणं चैव कार्यं चातिबलद्युतिः
ramate so 'rcyamāno hi sadā bhāgavatapriyaḥ viśvabhuk sarvago devo bāndhavo bhaktavatsalaḥ sa kartā kāraṇaṃ caiva kāryaṃ cātibaladyutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपसा योज्य सो ऽऽत्मानं श्वेतद्वीपात् परं हि यत् तेज इत्य् अभिविख्यातं स्वयंभासावभासितम्
tapasā yojya so ''tmānaṃ śvetadvīpāt paraṃ hi yat teja ity abhivikhyātaṃ svayaṃbhāsāvabhāsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तिः सा त्रिषु लोकेषु सिद्धानां भावितात्मनाम् एतया शुभया बुद्ध्या नैष्ठिकं व्रतम् आस्थितः
śāntiḥ sā triṣu lokeṣu siddhānāṃ bhāvitātmanām etayā śubhayā buddhyā naiṣṭhikaṃ vratam āsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तत्र सूर्यस् तपति न सोमो ऽभिविराजते न वायुर् वाति देवेशे तपश् चरति दुश्चरम्
na tatra sūryas tapati na somo 'bhivirājate na vāyur vāti deveśe tapaś carati duścaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदीम् अष्टतलोत्सेधां भूमाव् आस्थाय विश्वभुक् एकपादस्थितो देव ऊर्ध्वबाहुर् उदङ्मुखः साङ्गान् आवर्तयन् वेदांस् तपस् तेपे सुदुश्चरम्
vedīm aṣṭatalotsedhāṃ bhūmāv āsthāya viśvabhuk ekapādasthito deva ūrdhvabāhur udaṅmukhaḥ sāṅgān āvartayan vedāṃs tapas tepe suduścaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् ब्रह्मा ऋषयश् चैव स्वयं पशुपतिश् च यत् शेषाश् च विबुधश्रेष्ठा दैत्यदानवराक्षसाः
yad brahmā ṛṣayaś caiva svayaṃ paśupatiś ca yat śeṣāś ca vibudhaśreṣṭhā daityadānavarākṣasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागाः सुपर्णा गन्धर्वाः सिद्धा राजर्षयश् च ये हव्यं कव्यं च सततं विधिपूर्वं प्रयुञ्जते कृत्स्नं तत् तस्य देवस्य चरणाव् उपतिष्ठति
nāgāḥ suparṇā gandharvāḥ siddhā rājarṣayaś ca ye havyaṃ kavyaṃ ca satataṃ vidhipūrvaṃ prayuñjate kṛtsnaṃ tat tasya devasya caraṇāv upatiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याः क्रियाः संप्रयुक्तास् तु एकान्तगतबुद्धिभिः ताः सर्वाः शिरसा देवः प्रतिगृह्णाति वै स्वयम्
yāḥ kriyāḥ saṃprayuktās tu ekāntagatabuddhibhiḥ tāḥ sarvāḥ śirasā devaḥ pratigṛhṇāti vai svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तस्यान्यः प्रियतरः प्रतिबुद्धैर् महात्मभिः विद्यते त्रिषु लोकेषु ततो ऽस्म्य् ऐकान्तिकं गतः इह चैवागतस् तेन विसृष्टः परमात्मना
na tasyānyaḥ priyataraḥ pratibuddhair mahātmabhiḥ vidyate triṣu lokeṣu tato 'smy aikāntikaṃ gataḥ iha caivāgatas tena visṛṣṭaḥ paramātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मे भगवान् देवः स्वयम् आख्यातवान् हरिः आसिष्ये तत्परो भूत्वा युवाभ्यां सह नित्यशः
evaṃ me bhagavān devaḥ svayam ākhyātavān hariḥ āsiṣye tatparo bhūtvā yuvābhyāṃ saha nityaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.