Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.335
जनमेजय उवाच श्रुतं भगवतस् तस्य माहात्म्यं परमात्मनः जन्म धर्मगृहे चैव नरनारायणात्मकम् महावराहसृष्टा च पिण्डोत्पत्तिः पुरातनी
janamejaya uvāca śrutaṃ bhagavatas tasya māhātmyaṃ paramātmanaḥ janma dharmagṛhe caiva naranārāyaṇātmakam mahāvarāhasṛṣṭā ca piṇḍotpattiḥ purātanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च यो यथा परिकल्पितः स तथा नः श्रुतो ब्रह्मन् कथ्यमानस् त्वयानघ
pravṛttau ca nivṛttau ca yo yathā parikalpitaḥ sa tathā naḥ śruto brahman kathyamānas tvayānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच् च तत् कथितं पूर्वं त्वया हयशिरो महत् हव्यकव्यभुजो विष्णोर् उदक्पूर्वे महोदधौ तच् च दृष्टं भगवता ब्रह्मणा परमेष्ठिना
yac ca tat kathitaṃ pūrvaṃ tvayā hayaśiro mahat havyakavyabhujo viṣṇor udakpūrve mahodadhau tac ca dṛṣṭaṃ bhagavatā brahmaṇā parameṣṭhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तद् उत्पादितं पूर्वं हरिणा लोकधारिणा रूपं प्रभावमहताम् अपूर्वं धीमतां वर
kiṃ tad utpāditaṃ pūrvaṃ hariṇā lokadhāriṇā rūpaṃ prabhāvamahatām apūrvaṃ dhīmatāṃ vara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा हि विबुधश्रेष्ठम् अपूर्वम् अमितौजसम् तद् अश्वशिरसं पुण्यं ब्रह्मा किम् अकरोन् मुने
dṛṣṭvā hi vibudhaśreṣṭham apūrvam amitaujasam tad aśvaśirasaṃ puṇyaṃ brahmā kim akaron mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतन् नः संशयं ब्रह्मन् पुराणज्ञानसंभवम् कथयस्वोत्तममते महापुरुषनिर्मितम् पाविताः स्म त्वया ब्रह्मन् पुण्यां कथयता कथाम्
etan naḥ saṃśayaṃ brahman purāṇajñānasaṃbhavam kathayasvottamamate mahāpuruṣanirmitam pāvitāḥ sma tvayā brahman puṇyāṃ kathayatā kathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच कथयिष्यामि ते सर्वं पुराणं वेदसंमितम् जगौ यद् भगवान् व्यासो राज्ञो धर्मसुतस्य वै
vaiśaṃpāyana uvāca kathayiṣyāmi te sarvaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam jagau yad bhagavān vyāso rājño dharmasutasya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वाश्वशिरसो मूर्तिं देवस्य हरिमेधसः उत्पन्नसंशयो राजा तम् एव समचोदयत्
śrutvāśvaśiraso mūrtiṃ devasya harimedhasaḥ utpannasaṃśayo rājā tam eva samacodayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच यत् तद् दर्शितवान् ब्रह्मा देवं हयशिरोधरम् किमर्थं तत् समभवद् वपुर् देवोपकल्पितम्
yudhiṣṭhira uvāca yat tad darśitavān brahmā devaṃ hayaśirodharam kimarthaṃ tat samabhavad vapur devopakalpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यास उवाच यत् किं चिद् इह लोके वै देहबद्धं विशां पते सर्वं पञ्चभिर् आविष्टं भूतैर् ईश्वरबुद्धिजैः
vyāsa uvāca yat kiṃ cid iha loke vai dehabaddhaṃ viśāṃ pate sarvaṃ pañcabhir āviṣṭaṃ bhūtair īśvarabuddhijaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वरो हि जगत्स्रष्टा प्रभुर् नारायणो विराट् भूतान्तरात्मा वरदः सगुणो निर्गुणो ऽपि च भूतप्रलयम् अव्यक्तं शृणुष्व नृपसत्तम
īśvaro hi jagatsraṣṭā prabhur nārāyaṇo virāṭ bhūtāntarātmā varadaḥ saguṇo nirguṇo 'pi ca bhūtapralayam avyaktaṃ śṛṇuṣva nṛpasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धरण्याम् अथ लीनायाम् अप्सु चैकार्णवे पुरा ज्योतिर्भूते जले चापि लीने ज्योतिषि चानिले
dharaṇyām atha līnāyām apsu caikārṇave purā jyotirbhūte jale cāpi līne jyotiṣi cānile
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायौ चाकाशसंलीने आकाशे च मनोनुगे व्यक्ते मनसि संलीने व्यक्ते चाव्यक्ततां गते
vāyau cākāśasaṃlīne ākāśe ca manonuge vyakte manasi saṃlīne vyakte cāvyaktatāṃ gate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यक्ते पुरुषं याते पुंसि सर्वगते ऽपि च तम एवाभवत् सर्वं न प्राज्ञायत किं चन
avyakte puruṣaṃ yāte puṃsi sarvagate 'pi ca tama evābhavat sarvaṃ na prājñāyata kiṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमसो ब्रह्म संभूतं तमोमूलम् ऋतात्मकम् तद् विश्वभावसंज्ञान्तं पौरुषीं तनुम् आस्थितम्
tamaso brahma saṃbhūtaṃ tamomūlam ṛtātmakam tad viśvabhāvasaṃjñāntaṃ pauruṣīṃ tanum āsthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽनिरुद्ध इति प्रोक्तस् तत् प्रधानं प्रचक्षते तद् अव्यक्तम् इति ज्ञेयं त्रिगुणं नृपसत्तम
so 'niruddha iti proktas tat pradhānaṃ pracakṣate tad avyaktam iti jñeyaṃ triguṇaṃ nṛpasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यासहायवान् देवो विष्वक्सेनो हरिः प्रभुः अप्स्व् एव शयनं चक्रे निद्रायोगम् उपागतः जगतश् चिन्तयन् सृष्टिं चित्रां बहुगुणोद्भवाम्
vidyāsahāyavān devo viṣvakseno hariḥ prabhuḥ apsv eva śayanaṃ cakre nidrāyogam upāgataḥ jagataś cintayan sṛṣṭiṃ citrāṃ bahuguṇodbhavām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य चिन्तयतः सृष्टिं महान् आत्मगुणः स्मृतः अहंकारस् ततो जातो ब्रह्मा शुभचतुर्मुखः हिरण्यगर्भो भगवान् सर्वलोकपितामहः
tasya cintayataḥ sṛṣṭiṃ mahān ātmaguṇaḥ smṛtaḥ ahaṃkāras tato jāto brahmā śubhacaturmukhaḥ hiraṇyagarbho bhagavān sarvalokapitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मे ऽनिरुद्धात् संभूतस् तदा पद्मनिभेक्षणः सहस्रपत्रे द्युतिमान् उपविष्टः सनातनः
padme 'niruddhāt saṃbhūtas tadā padmanibhekṣaṇaḥ sahasrapatre dyutimān upaviṣṭaḥ sanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददृशे ऽद्भुतसंकाशे लोकान् आपोमयान् प्रभुः सत्त्वस्थः परमेष्ठी स ततो भूतगणान् सृजत्
dadṛśe 'dbhutasaṃkāśe lokān āpomayān prabhuḥ sattvasthaḥ parameṣṭhī sa tato bhūtagaṇān sṛjat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वम् एव च पद्मस्य पत्रे सूर्यांशुसप्रभे नारायणकृतौ बिन्दू अपाम् आस्तां गुणोत्तरौ
pūrvam eva ca padmasya patre sūryāṃśusaprabhe nārāyaṇakṛtau bindū apām āstāṃ guṇottarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताव् अपश्यत् स भगवान् अनादिनिधनो ऽच्युतः एकस् तत्राभवद् बिन्दुर् मध्वाभो रुचिरप्रभः
tāv apaśyat sa bhagavān anādinidhano 'cyutaḥ ekas tatrābhavad bindur madhvābho ruciraprabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तामसो मधुर् जातस् तदा नारायणाज्ञया कठिनस् त्व् अपरो बिन्दुः कैटभो राजसस् तु सः
sa tāmaso madhur jātas tadā nārāyaṇājñayā kaṭhinas tv aparo binduḥ kaiṭabho rājasas tu saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताव् अभ्यधावतां श्रेष्ठौ तमोरजगुणान्वितौ बलवन्तौ गदाहस्तौ पद्मनालानुसारिणौ
tāv abhyadhāvatāṃ śreṣṭhau tamorajaguṇānvitau balavantau gadāhastau padmanālānusāriṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददृशाते ऽरविन्दस्थं ब्रह्माणम् अमितप्रभम् सृजन्तं प्रथमं वेदांश् चतुरश् चारुविग्रहान्
dadṛśāte 'ravindasthaṃ brahmāṇam amitaprabham sṛjantaṃ prathamaṃ vedāṃś caturaś cāruvigrahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विग्रहवन्तौ तौ वेदान् दृष्ट्वासुरोत्तमौ सहसा जगृहतुर् वेदान् ब्रह्मणः पश्यतस् तदा
tato vigrahavantau tau vedān dṛṣṭvāsurottamau sahasā jagṛhatur vedān brahmaṇaḥ paśyatas tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तौ दानवश्रेष्ठौ वेदान् गृह्य सनातनान् रसां विविशतुस् तूर्णम् उदक्पूर्वे महोदधौ
atha tau dānavaśreṣṭhau vedān gṛhya sanātanān rasāṃ viviśatus tūrṇam udakpūrve mahodadhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो हृतेषु वेदेषु ब्रह्मा कश्मलम् आविशत् ततो वचनम् ईशानं प्राह वेदैर् विनाकृतः
tato hṛteṣu vedeṣu brahmā kaśmalam āviśat tato vacanam īśānaṃ prāha vedair vinākṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदा मे परमं चक्षुर् वेदा मे परमं बलम् वेदा मे परमं धाम वेदा मे ब्रह्म चोत्तमम्
vedā me paramaṃ cakṣur vedā me paramaṃ balam vedā me paramaṃ dhāma vedā me brahma cottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम वेदा हृताः सर्वे दानवाभ्यां बलाद् इतः अन्धकारा हि मे लोका जाता वेदैर् विनाकृताः वेदान् ऋते हि किं कुर्यां लोकान् वै स्रष्टुम् उद्यतः
mama vedā hṛtāḥ sarve dānavābhyāṃ balād itaḥ andhakārā hi me lokā jātā vedair vinākṛtāḥ vedān ṛte hi kiṃ kuryāṃ lokān vai sraṣṭum udyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो बत महद् दुःखं वेदनाशनजं मम प्राप्तं दुनोति हृदयं तीव्रशोकाय रन्धयन्
aho bata mahad duḥkhaṃ vedanāśanajaṃ mama prāptaṃ dunoti hṛdayaṃ tīvraśokāya randhayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को हि शोकार्णवे मग्नं माम् इतो ऽद्य समुद्धरेत् वेदांस् तान् आनयेन् नष्टान् कस्य चाहं प्रियो भवे
ko hi śokārṇave magnaṃ mām ito 'dya samuddharet vedāṃs tān ānayen naṣṭān kasya cāhaṃ priyo bhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एवं भाषमाणस्य ब्रह्मणो नृपसत्तम हरेः स्तोत्रार्थम् उद्भूता बुद्धिर् बुद्धिमतां वर ततो जगौ परं जप्यं साञ्जलिप्रग्रहः प्रभुः
ity evaṃ bhāṣamāṇasya brahmaṇo nṛpasattama hareḥ stotrārtham udbhūtā buddhir buddhimatāṃ vara tato jagau paraṃ japyaṃ sāñjalipragrahaḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस् ते ब्रह्महृदय नमस् ते मम पूर्वज लोकाद्य भुवनश्रेष्ठ सांख्ययोगनिधे विभो
namas te brahmahṛdaya namas te mama pūrvaja lokādya bhuvanaśreṣṭha sāṃkhyayoganidhe vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यक्ताव्यक्तकराचिन्त्य क्षेमं पन्थानम् आस्थित विश्वभुक् सर्वभूतानाम् अन्तरात्मन्न् अयोनिज
vyaktāvyaktakarācintya kṣemaṃ panthānam āsthita viśvabhuk sarvabhūtānām antarātmann ayonija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं प्रसादजस् तुभ्यं लोकधाम्ने स्वयंभुवे त्वत्तो मे मानसं जन्म प्रथमं द्विजपूजितम्
ahaṃ prasādajas tubhyaṃ lokadhāmne svayaṃbhuve tvatto me mānasaṃ janma prathamaṃ dvijapūjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चाक्षुषं वै द्वितीयं मे जन्म चासीत् पुरातनम् त्वत्प्रसादाच् च मे जन्म तृतीयं वाचिकं महत्
cākṣuṣaṃ vai dvitīyaṃ me janma cāsīt purātanam tvatprasādāc ca me janma tṛtīyaṃ vācikaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्तः श्रवणजं चापि चतुर्थं जन्म मे विभो नासिक्यं चापि मे जन्म त्वत्तः पञ्चमम् उच्यते
tvattaḥ śravaṇajaṃ cāpi caturthaṃ janma me vibho nāsikyaṃ cāpi me janma tvattaḥ pañcamam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अण्डजं चापि मे जन्म त्वत्तः षष्ठं विनिर्मितम् इदं च सप्तमं जन्म पद्मजं मे ऽमितप्रभ
aṇḍajaṃ cāpi me janma tvattaḥ ṣaṣṭhaṃ vinirmitam idaṃ ca saptamaṃ janma padmajaṃ me 'mitaprabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गे सर्गे ह्य् अहं पुत्रस् तव त्रिगुणवर्जितः प्रथितः पुण्डरीकाक्ष प्रधानगुणकल्पितः
sarge sarge hy ahaṃ putras tava triguṇavarjitaḥ prathitaḥ puṇḍarīkākṣa pradhānaguṇakalpitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् ईश्वरस्वभावश् च स्वयंभूः पुरुषोत्तमः त्वया विनिर्मितो ऽहं वै वेदचक्षुर् वयोतिगः
tvam īśvarasvabhāvaś ca svayaṃbhūḥ puruṣottamaḥ tvayā vinirmito 'haṃ vai vedacakṣur vayotigaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते मे वेदा हृताश् चक्षुर् अन्धो जातो ऽस्मि जागृहि ददस्व चक्षुषी मह्यं प्रियो ऽहं ते प्रियो ऽसि मे
te me vedā hṛtāś cakṣur andho jāto 'smi jāgṛhi dadasva cakṣuṣī mahyaṃ priyo 'haṃ te priyo 'si me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स्तुतः स भगवान् पुरुषः सर्वतोमुखः जहौ निद्राम् अथ तदा वेदकार्यार्थम् उद्यतः ऐश्वरेण प्रयोगेण द्वितीयां तनुम् आस्थितः
evaṃ stutaḥ sa bhagavān puruṣaḥ sarvatomukhaḥ jahau nidrām atha tadā vedakāryārtham udyataḥ aiśvareṇa prayogeṇa dvitīyāṃ tanum āsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुनासिकेन कायेन भूत्वा चन्द्रप्रभस् तदा कृत्वा हयशिरः शुभ्रं वेदानाम् आलयं प्रभुः
sunāsikena kāyena bhūtvā candraprabhas tadā kṛtvā hayaśiraḥ śubhraṃ vedānām ālayaṃ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य मूर्धा समभवद् द्यौः सनक्षत्रतारका केशाश् चास्याभवन् दीर्घा रवेर् अंशुसमप्रभाः
tasya mūrdhā samabhavad dyauḥ sanakṣatratārakā keśāś cāsyābhavan dīrghā raver aṃśusamaprabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णाव् आकाशपाताले ललाटं भूतधारिणी गङ्गा सरस्वती पुण्या भ्रुवाव् आस्तां महानदी
karṇāv ākāśapātāle lalāṭaṃ bhūtadhāriṇī gaṅgā sarasvatī puṇyā bhruvāv āstāṃ mahānadī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षुषी सोमसूर्यौ ते नासा संध्या पुनः स्मृता ॐकारस् त्व् अथ संस्कारो विद्युज् जिह्वा च निर्मिता
cakṣuṣī somasūryau te nāsā saṃdhyā punaḥ smṛtā oṃkāras tv atha saṃskāro vidyuj jihvā ca nirmitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्ताश् च पितरो राजन् सोमपा इति विश्रुताः गोलोको ब्रह्मलोकश् च ओष्ठाव् आस्तां महात्मनः ग्रीवा चास्याभवद् राजन् कालरात्रिर् गुणोत्तरा
dantāś ca pitaro rājan somapā iti viśrutāḥ goloko brahmalokaś ca oṣṭhāv āstāṃ mahātmanaḥ grīvā cāsyābhavad rājan kālarātrir guṇottarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् धयशिरः कृत्वा नानामूर्तिभिर् आवृतम् अन्तर्दधे स विश्वेशो विवेश च रसां प्रभुः
etad dhayaśiraḥ kṛtvā nānāmūrtibhir āvṛtam antardadhe sa viśveśo viveśa ca rasāṃ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसां पुनः प्रविष्टश् च योगं परमम् आस्थितः शैक्षं स्वरं समास्थाय ओम् इति प्रासृजत् स्वरम्
rasāṃ punaḥ praviṣṭaś ca yogaṃ paramam āsthitaḥ śaikṣaṃ svaraṃ samāsthāya om iti prāsṛjat svaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स स्वरः सानुनादी च सर्वगः स्निग्ध एव च बभूवान्तर्महीभूतः सर्वभूतगुणोदितः
sa svaraḥ sānunādī ca sarvagaḥ snigdha eva ca babhūvāntarmahībhūtaḥ sarvabhūtaguṇoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ताव् असुरौ कृत्वा वेदान् समयबन्धनान् रसातले विनिक्षिप्य यतः शब्दस् ततो द्रुतौ
tatas tāv asurau kṛtvā vedān samayabandhanān rasātale vinikṣipya yataḥ śabdas tato drutau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्न् अन्तरे राजन् देवो हयशिरोधरः जग्राह वेदान् अखिलान् रसातलगतान् हरिः प्रादाच् च ब्रह्मणे भूयस् ततः स्वां प्रकृतिं गतः
etasminn antare rājan devo hayaśirodharaḥ jagrāha vedān akhilān rasātalagatān hariḥ prādāc ca brahmaṇe bhūyas tataḥ svāṃ prakṛtiṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापयित्वा हयशिर उदक्पूर्वे महोदधौ वेदानाम् आलयश् चापि बभूवाश्वशिरास् ततः
sthāpayitvā hayaśira udakpūrve mahodadhau vedānām ālayaś cāpi babhūvāśvaśirās tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ किं चिद् अपश्यन्तौ दानवौ मधुकैटभौ पुनर् आजग्मतुस् तत्र वेगितौ पश्यतां च तौ यत्र वेदा विनिक्षिप्तास् तत् स्थानं शून्यम् एव च
atha kiṃ cid apaśyantau dānavau madhukaiṭabhau punar ājagmatus tatra vegitau paśyatāṃ ca tau yatra vedā vinikṣiptās tat sthānaṃ śūnyam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत उत्तमम् आस्थाय वेगं बलवतां वरौ पुनर् उत्तस्थतुः शीघ्रं रसानाम् आलयात् तदा ददृशाते च पुरुषं तम् एवादिकरं प्रभुम्
tata uttamam āsthāya vegaṃ balavatāṃ varau punar uttasthatuḥ śīghraṃ rasānām ālayāt tadā dadṛśāte ca puruṣaṃ tam evādikaraṃ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतं चन्द्रविशुद्धाभम् अनिरुद्धतनौ स्थितम् भूयो ऽप्य् अमितविक्रान्तं निद्रायोगम् उपागतम्
śvetaṃ candraviśuddhābham aniruddhatanau sthitam bhūyo 'py amitavikrāntaṃ nidrāyogam upāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मप्रमाणरचिते अपाम् उपरि कल्पिते शयने नागभोगाढ्ये ज्वालामालासमावृते
ātmapramāṇaracite apām upari kalpite śayane nāgabhogāḍhye jvālāmālāsamāvṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्कल्मषेण सत्त्वेन संपन्नं रुचिरप्रभम् तं दृष्ट्वा दानवेन्द्रौ तौ महाहासम् अमुञ्चताम्
niṣkalmaṣeṇa sattvena saṃpannaṃ ruciraprabham taṃ dṛṣṭvā dānavendrau tau mahāhāsam amuñcatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचतुश् च समाविष्टौ रजसा तमसा च तौ अयं स पुरुषः श्वेतः शेते निद्राम् उपागतः
ūcatuś ca samāviṣṭau rajasā tamasā ca tau ayaṃ sa puruṣaḥ śvetaḥ śete nidrām upāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन नूनं वेदानां कृतम् आहरणं रसात् कस्यैष को नु खल्व् एष किं च स्वपिति भोगवान्
anena nūnaṃ vedānāṃ kṛtam āharaṇaṃ rasāt kasyaiṣa ko nu khalv eṣa kiṃ ca svapiti bhogavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उच्चारितवाक्यौ तौ बोधयाम् आसतुर् हरिम् युद्धार्थिनौ तु विज्ञाय विबुद्धः पुरुषोत्तमः
ity uccāritavākyau tau bodhayām āsatur harim yuddhārthinau tu vijñāya vibuddhaḥ puruṣottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरीक्ष्य चासुरेन्द्रौ तौ ततो युद्धे मनो दधे अथ युद्धं समभवत् तयोर् नारायणस्य च
nirīkṣya cāsurendrau tau tato yuddhe mano dadhe atha yuddhaṃ samabhavat tayor nārāyaṇasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजस्तमोविष्टतनू ताव् उभौ मधुकैटभौ ब्रह्मणोपचितिं कुर्वञ् जघान मधुसूदनः
rajastamoviṣṭatanū tāv ubhau madhukaiṭabhau brahmaṇopacitiṃ kurvañ jaghāna madhusūdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तयोर् वधेनाशु वेदापहरणेन च शोकापनयनं चक्रे ब्रह्मणः पुरुषोत्तमः
tatas tayor vadhenāśu vedāpaharaṇena ca śokāpanayanaṃ cakre brahmaṇaḥ puruṣottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः परिवृतो ब्रह्मा हतारिर् वेदसत्कृतः निर्ममे स तदा लोकान् कृत्स्नान् स्थावरजङ्गमान्
tataḥ parivṛto brahmā hatārir vedasatkṛtaḥ nirmame sa tadā lokān kṛtsnān sthāvarajaṅgamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा पितामहायाग्र्यां बुद्धिं लोकविसर्गिकीम् तत्रैवान्तर्दधे देवो यत एवागतो हरिः
dattvā pitāmahāyāgryāṃ buddhiṃ lokavisargikīm tatraivāntardadhe devo yata evāgato hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ दानवौ हरिर् हत्वा कृत्वा हयशिरस् तनुम् पुनः प्रवृत्तिधर्मार्थं ताम् एव विदधे तनुम्
tau dānavau harir hatvā kṛtvā hayaśiras tanum punaḥ pravṛttidharmārthaṃ tām eva vidadhe tanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एष महाभागो बभूवाश्वशिरा हरिः पौराणम् एतद् आख्यातं रूपं वरदम् ऐश्वरम्
evam eṣa mahābhāgo babhūvāśvaśirā hariḥ paurāṇam etad ākhyātaṃ rūpaṃ varadam aiśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ह्य् एतद् ब्राह्मणो नित्यं शृणुयाद् धारयेत वा न तस्याध्ययनं नाशम् उपगच्छेत् कदा चन
yo hy etad brāhmaṇo nityaṃ śṛṇuyād dhārayeta vā na tasyādhyayanaṃ nāśam upagacchet kadā cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आराध्य तपसोग्रेण देवं हयशिरोधरम् पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तो रामेण पथि देशिते
ārādhya tapasogreṇa devaṃ hayaśirodharam pāñcālena kramaḥ prāpto rāmeṇa pathi deśite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् धयशिरो राजन्न् आख्यानं तव कीर्तितम् पुराणं वेदसमितं यन् मां त्वं परिपृच्छसि
etad dhayaśiro rājann ākhyānaṃ tava kīrtitam purāṇaṃ vedasamitaṃ yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यां याम् इच्छेत् तनुं देवः कर्तुं कार्यविधौ क्व चित् तां तां कुर्याद् विकुर्वाणः स्वयम् आत्मानम् आत्मना
yāṃ yām icchet tanuṃ devaḥ kartuṃ kāryavidhau kva cit tāṃ tāṃ kuryād vikurvāṇaḥ svayam ātmānam ātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष वेदनिधिः श्रीमान् एष वै तपसो निधिः एष योगश् च सांख्यं च ब्रह्म चाग्र्यं हरिर् विभुः
eṣa vedanidhiḥ śrīmān eṣa vai tapaso nidhiḥ eṣa yogaś ca sāṃkhyaṃ ca brahma cāgryaṃ harir vibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणपरा वेदा यज्ञा नारायणात्मकाः तपो नारायणपरं नारायणपरा गतिः
nārāyaṇaparā vedā yajñā nārāyaṇātmakāḥ tapo nārāyaṇaparaṃ nārāyaṇaparā gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणपरं सत्यम् ऋतं नारायणात्मकम् नारायणपरो धर्मः पुनरावृत्तिदुर्लभः
nārāyaṇaparaṃ satyam ṛtaṃ nārāyaṇātmakam nārāyaṇaparo dharmaḥ punarāvṛttidurlabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवृत्तिलक्षणश् चैव धर्मो नारायणात्मकः नारायणात्मको गन्धो भूमौ श्रेष्ठतमः स्मृतः
pravṛttilakṣaṇaś caiva dharmo nārāyaṇātmakaḥ nārāyaṇātmako gandho bhūmau śreṣṭhatamaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपां चैव गुणो राजन् रसो नारायणात्मकः ज्योतिषां च गुणो रूपं स्मृतं नारायणात्मकम्
apāṃ caiva guṇo rājan raso nārāyaṇātmakaḥ jyotiṣāṃ ca guṇo rūpaṃ smṛtaṃ nārāyaṇātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणात्मकश् चापि स्पर्शो वायुगुणः स्मृतः नारायणात्मकश् चापि शब्द आकाशसंभवः
nārāyaṇātmakaś cāpi sparśo vāyuguṇaḥ smṛtaḥ nārāyaṇātmakaś cāpi śabda ākāśasaṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनश् चापि ततो भूतम् अव्यक्तगुणलक्षणम् नारायणपरः कालो ज्योतिषाम् अयनं च यत्
manaś cāpi tato bhūtam avyaktaguṇalakṣaṇam nārāyaṇaparaḥ kālo jyotiṣām ayanaṃ ca yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणपरा कीर्तिः श्रीश् च लक्ष्मीश् च देवताः नारायणपरं सांख्यं योगो नारायणात्मकः
nārāyaṇaparā kīrtiḥ śrīś ca lakṣmīś ca devatāḥ nārāyaṇaparaṃ sāṃkhyaṃ yogo nārāyaṇātmakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारणं पुरुषो येषां प्रधानं चापि कारणम् स्वभावश् चैव कर्माणि दैवं येषां च कारणम्
kāraṇaṃ puruṣo yeṣāṃ pradhānaṃ cāpi kāraṇam svabhāvaś caiva karmāṇi daivaṃ yeṣāṃ ca kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चकारणसंख्यातो निष्ठा सर्वत्र वै हरिः तत्त्वं जिज्ञासमानानां हेतुभिः सर्वतोमुखैः
pañcakāraṇasaṃkhyāto niṣṭhā sarvatra vai hariḥ tattvaṃ jijñāsamānānāṃ hetubhiḥ sarvatomukhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्वम् एको महायोगी हरिर् नारायणः प्रभुः सब्रह्मकानां लोकानाम् ऋषीणां च महात्मनाम्
tattvam eko mahāyogī harir nārāyaṇaḥ prabhuḥ sabrahmakānāṃ lokānām ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सांख्यानां योगिनां चापि यतीनाम् आत्मवेदिनाम् मनीषितं विजानाति केशवो न तु तस्य ते
sāṃkhyānāṃ yogināṃ cāpi yatīnām ātmavedinām manīṣitaṃ vijānāti keśavo na tu tasya te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये के चित् सर्वलोकेषु दैवं पित्र्यं च कुर्वते दानानि च प्रयच्छन्ति तप्यन्ति च तपो महत्
ye ke cit sarvalokeṣu daivaṃ pitryaṃ ca kurvate dānāni ca prayacchanti tapyanti ca tapo mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषाम् आश्रयो विष्णुर् ऐश्वरं विधिम् आस्थितः सर्वभूतकृतावासो वासुदेवेति चोच्यते
sarveṣām āśrayo viṣṇur aiśvaraṃ vidhim āsthitaḥ sarvabhūtakṛtāvāso vāsudeveti cocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं हि नित्यः परमो महर्षिर्; महाविभूतिर् गुणवान् निर्गुणाख्यः गुणैश् च संयोगम् उपैति शीघ्रं; कालो यथर्ताव् ऋतुसंप्रयुक्तः
ayaṃ hi nityaḥ paramo maharṣir; mahāvibhūtir guṇavān nirguṇākhyaḥ guṇaiś ca saṃyogam upaiti śīghraṃ; kālo yathartāv ṛtusaṃprayuktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवास्य विन्दन्ति गतिं महात्मनो; न चागतिं कश् चिद् इहानुपस्यति ज्ञानात्मकाः संयमिनो महर्षयः; पश्यन्ति नित्यं पुरुषं गुणाधिकम्
naivāsya vindanti gatiṃ mahātmano; na cāgatiṃ kaś cid ihānupasyati jñānātmakāḥ saṃyamino maharṣayaḥ; paśyanti nityaṃ puruṣaṃ guṇādhikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.