Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.99
युधिष्ठिर उवाच के लोका युध्यमानानां शूराणाम् अनिवर्तिनाम् भवन्ति निधनं प्राप्य तन् मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca ke lokā yudhyamānānāṃ śūrāṇām anivartinām bhavanti nidhanaṃ prāpya tan me brūhi pitāmaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् अम्बरीषस्य संवादम् इन्द्रस्य च युधिष्ठिर
bhīṣma uvāca atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ambarīṣasya saṃvādam indrasya ca yudhiṣṭhira
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्बरीषो हि नाभागः स्वर्गं गत्वा सुदुर्लभम् ददर्श सुरलोकस्थं शक्रेण सचिवं सह
ambarīṣo hi nābhāgaḥ svargaṃ gatvā sudurlabham dadarśa suralokasthaṃ śakreṇa sacivaṃ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वतेजोमयं दिव्यं विमानवरम् आस्थितम् उपर्य् उपरि गच्छन्तं स्वं वै सेनापतिं प्रभुम्
sarvatejomayaṃ divyaṃ vimānavaram āsthitam upary upari gacchantaṃ svaṃ vai senāpatiṃ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दृष्ट्वोपरि गच्छन्तं सेनापतिम् उदारधीः ऋद्धिं दृष्ट्वा सुदेवस्य विस्मितः प्राह वासवम्
sa dṛṣṭvopari gacchantaṃ senāpatim udāradhīḥ ṛddhiṃ dṛṣṭvā sudevasya vismitaḥ prāha vāsavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सागरान्तां महीं कृत्स्नाम् अनुशिष्य यथाविधि चातुर्वर्ण्ये यथाशास्त्रं प्रवृत्तो धर्मकाम्यया
sāgarāntāṃ mahīṃ kṛtsnām anuśiṣya yathāvidhi cāturvarṇye yathāśāstraṃ pravṛtto dharmakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मचर्येण घोरेण आचार्यकुलसेवया वेदान् अधीत्य धर्मेण राजशास्त्रं च केवलम्
brahmacaryeṇa ghoreṇa ācāryakulasevayā vedān adhītya dharmeṇa rājaśāstraṃ ca kevalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिथीन् अन्नपानेन पितॄंश् च स्वधया तथा ऋषीन् स्वाध्यायदीक्षाभिर् देवान् यज्ञैर् अनुत्तमैः
atithīn annapānena pitṝṃś ca svadhayā tathā ṛṣīn svādhyāyadīkṣābhir devān yajñair anuttamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रधर्मे स्थितो भूत्वा यथाशास्त्रं यथाविधि उदीक्षमाणः पृतनां जयामि युधि वासव
kṣatradharme sthito bhūtvā yathāśāstraṃ yathāvidhi udīkṣamāṇaḥ pṛtanāṃ jayāmi yudhi vāsava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवराज सुदेवो ऽयं मम सेनापतिः पुरा आसीद् योधः प्रशान्तात्मा सो ऽयं कस्माद् अतीव माम्
devarāja sudevo 'yaṃ mama senāpatiḥ purā āsīd yodhaḥ praśāntātmā so 'yaṃ kasmād atīva mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानेन क्रतुभिर् मुख्यैर् इष्टं नैव द्विजातयः तर्पिता विधिवच् छक्र सो ऽयं कस्माद् अतीव माम्
nānena kratubhir mukhyair iṣṭaṃ naiva dvijātayaḥ tarpitā vidhivac chakra so 'yaṃ kasmād atīva mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्र उवाच एतस्य विततस् तात सुदेवस्य बभूव ह संग्रामयज्ञः सुमहान् यश् चान्यो युध्यते नरः
indra uvāca etasya vitatas tāta sudevasya babhūva ha saṃgrāmayajñaḥ sumahān yaś cānyo yudhyate naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संनद्धो दीक्षितः सर्वो योधः प्राप्य चमूमुखम् युद्धयज्ञाधिकारस्थो भवतीति विनिश्चयः
saṃnaddho dīkṣitaḥ sarvo yodhaḥ prāpya camūmukham yuddhayajñādhikārastho bhavatīti viniścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्बरीष उवाच कानि यज्ञे हवींष्य् अत्र किम् आज्यं का च दक्षिणा ऋत्विजश् चात्र के प्रोक्तास् तन् मे ब्रूहि शतक्रतो
ambarīṣa uvāca kāni yajñe havīṃṣy atra kim ājyaṃ kā ca dakṣiṇā ṛtvijaś cātra ke proktās tan me brūhi śatakrato
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्र उवाच ऋत्विजः कुञ्जरास् तत्र वाजिनो ऽध्वर्यवस् तथा हवींषि परमांसानि रुधिरं त्व् आज्यम् एव च
indra uvāca ṛtvijaḥ kuñjarās tatra vājino 'dhvaryavas tathā havīṃṣi paramāṃsāni rudhiraṃ tv ājyam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृगालगृध्रकाकोलाः सदस्यास् तत्र सत्रिणः आज्यशेषं पिबन्त्य् एते हविः प्राश्नन्ति चाध्वरे
sṛgālagṛdhrakākolāḥ sadasyās tatra satriṇaḥ ājyaśeṣaṃ pibanty ete haviḥ prāśnanti cādhvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रासतोमरसंघाताः खड्गशक्तिपरश्वधाः ज्वलन्तो निशिताः पीताः स्रुचस् तस्याथ सत्रिणः
prāsatomarasaṃghātāḥ khaḍgaśaktiparaśvadhāḥ jvalanto niśitāḥ pītāḥ srucas tasyātha satriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चापवेगायतस् तीक्ष्णः परकायावदारणः ऋजुः सुनिशितः पीतः सायको ऽस्य स्रुवो महान्
cāpavegāyatas tīkṣṇaḥ parakāyāvadāraṇaḥ ṛjuḥ suniśitaḥ pītaḥ sāyako 'sya sruvo mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वीपिचर्मावनद्धश् च नागदन्तकृतत्सरुः हस्तिहस्तगतः खड्गः स्फ्यो भवेत् तस्य संयुगे
dvīpicarmāvanaddhaś ca nāgadantakṛtatsaruḥ hastihastagataḥ khaḍgaḥ sphyo bhavet tasya saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वलितैर् निशितैः पीतैः प्रासशक्तिपरश्वधैः शैक्यायसमयैस् तीक्ष्णैर् अभिघातो भवेद् वसु
jvalitair niśitaiḥ pītaiḥ prāsaśaktiparaśvadhaiḥ śaikyāyasamayais tīkṣṇair abhighāto bhaved vasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवेगाद् यत् तु रुधिरं संग्रामे स्यन्दते भुवि सास्य पूर्णाहुतिर् होत्रे समृद्धा सर्वकामधुक्
āvegād yat tu rudhiraṃ saṃgrāme syandate bhuvi sāsya pūrṇāhutir hotre samṛddhā sarvakāmadhuk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्धि भिन्धीति यस्यैतच् छ्रूयते वाहिनीमुखे सामानि सामगास् तस्य गायन्ति यमसादने
chindhi bhindhīti yasyaitac chrūyate vāhinīmukhe sāmāni sāmagās tasya gāyanti yamasādane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हविर्धानं तु तस्याहुः परेषां वाहिनीमुखम् कुञ्जराणां हयानां च वर्मिणां च समुच्चयः अग्निः श्येनचितो नाम तस्य यज्ञे विधीयते
havirdhānaṃ tu tasyāhuḥ pareṣāṃ vāhinīmukham kuñjarāṇāṃ hayānāṃ ca varmiṇāṃ ca samuccayaḥ agniḥ śyenacito nāma tasya yajñe vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तिष्ठति कबन्धो ऽत्र सहस्रे निहते तु यः स यूपस् तस्य शूरस्य खादिरो ऽष्टाश्रिर् उच्यते
uttiṣṭhati kabandho 'tra sahasre nihate tu yaḥ sa yūpas tasya śūrasya khādiro 'ṣṭāśrir ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इडोपहूतं क्रोशन्ति कुञ्जरा अङ्कुशेरिताः व्याघुष्टतलनादेन वषट्कारेण पार्थिव उद्गाता तत्र संग्रामे त्रिसामा दुन्दुभिः स्मृतः
iḍopahūtaṃ krośanti kuñjarā aṅkuśeritāḥ vyāghuṣṭatalanādena vaṣaṭkāreṇa pārthiva udgātā tatra saṃgrāme trisāmā dundubhiḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मस्वे ह्रियमाणे यः प्रियां युद्धे तनुं त्यजेत् आत्मानं यूपम् उच्छ्रित्य स यज्ञो ऽनन्तदक्षिणः
brahmasve hriyamāṇe yaḥ priyāṃ yuddhe tanuṃ tyajet ātmānaṃ yūpam ucchritya sa yajño 'nantadakṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्तुर् अर्थे तु यः शूरो विक्रमेद् वाहिनीमुखे भयान् न च निवर्तेत तस्य लोका यथा मम
bhartur arthe tu yaḥ śūro vikramed vāhinīmukhe bhayān na ca nivarteta tasya lokā yathā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलचन्द्राकृतैः खड्गैर् बाहुभिः परिघोपमैः यस्य वेदिर् उपस्तीर्णा तस्य लोका यथा मम
nīlacandrākṛtaiḥ khaḍgair bāhubhiḥ parighopamaiḥ yasya vedir upastīrṇā tasya lokā yathā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तु नावेक्षते कं चित् सहायं विजये स्थितः विगाह्य वाहिनीमध्यं तस्य लोका यथा मम
yas tu nāvekṣate kaṃ cit sahāyaṃ vijaye sthitaḥ vigāhya vāhinīmadhyaṃ tasya lokā yathā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य तोमरसंघाटा भेरीमण्डूककच्छपा वीरास्थिशर्करा दुर्गा मांसशोणितकर्दमा
yasya tomarasaṃghāṭā bherīmaṇḍūkakacchapā vīrāsthiśarkarā durgā māṃsaśoṇitakardamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असिचर्मप्लवा सिन्धुः केशशैवलशाद्वला अश्वनागरथैश् चैव संभिन्नैः कृतसंक्रमा
asicarmaplavā sindhuḥ keśaśaivalaśādvalā aśvanāgarathaiś caiva saṃbhinnaiḥ kṛtasaṃkramā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पताकाध्वजवानीरा हतवाहनवाहिनी शोणितोदा सुसंपूर्णा दुस्तरा पारगैर् नरैः
patākādhvajavānīrā hatavāhanavāhinī śoṇitodā susaṃpūrṇā dustarā pāragair naraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतनागमहानक्रा परलोकवहाशिवा ऋष्टिखड्गध्वजानूका गृध्रकङ्कवडप्लवा
hatanāgamahānakrā paralokavahāśivā ṛṣṭikhaḍgadhvajānūkā gṛdhrakaṅkavaḍaplavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषादानुचरिता भीरूणां कश्मलावहा नदी योधमहायज्ञे तद् अस्यावभृथं स्मृतम्
puruṣādānucaritā bhīrūṇāṃ kaśmalāvahā nadī yodhamahāyajñe tad asyāvabhṛthaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदी यस्य त्व् अमित्राणां शिरोभिर् अवकीर्यते अश्वस्कन्धैर् गजस्कन्धैस् तस्य लोका यथा मम
vedī yasya tv amitrāṇāṃ śirobhir avakīryate aśvaskandhair gajaskandhais tasya lokā yathā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्नीशाला कृता यस्य परेषां वाहिनीमुखम् हविर्धानं स्ववाहिन्यस् तद् अस्याहुर् मनीषिणः
patnīśālā kṛtā yasya pareṣāṃ vāhinīmukham havirdhānaṃ svavāhinyas tad asyāhur manīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदश् चान्तरयोधाग्निर् आग्नीध्रश् चोत्तरां दिशम् शत्रुसेनाकलत्रस्य सर्वलोकान् अदूरतः
sadaś cāntarayodhāgnir āgnīdhraś cottarāṃ diśam śatrusenākalatrasya sarvalokān adūrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा तूभयतो व्यूहो भवत्य् आकाशम् अग्रतः सास्य वेदी तथा यज्ञे नित्यं वेदास् त्रयो ऽग्नयः
yadā tūbhayato vyūho bhavaty ākāśam agrataḥ sāsya vedī tathā yajñe nityaṃ vedās trayo 'gnayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तु योधः परावृत्तः संत्रस्तो हन्यते परैः अप्रतिष्ठं स नरकं याति नास्त्य् अत्र संशयः
yas tu yodhaḥ parāvṛttaḥ saṃtrasto hanyate paraiḥ apratiṣṭhaṃ sa narakaṃ yāti nāsty atra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य शोणितवेगेन नदी स्यात् समभिप्लुता केशमांसास्थिसंकीर्णा स गच्छेत् परमां गतिम्
yasya śoṇitavegena nadī syāt samabhiplutā keśamāṃsāsthisaṃkīrṇā sa gacchet paramāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तु सेनापतिं हत्वा तद्यानम् अधिरोहति स विष्णुविक्रमक्रामी बृहस्पतिसमः क्रतुः
yas tu senāpatiṃ hatvā tadyānam adhirohati sa viṣṇuvikramakrāmī bṛhaspatisamaḥ kratuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायकं वा प्रमाणं वा यो वा स्यात् तत्र पूजितः जीवग्राहं निगृह्णाति तस्य लोका यथा मम
nāyakaṃ vā pramāṇaṃ vā yo vā syāt tatra pūjitaḥ jīvagrāhaṃ nigṛhṇāti tasya lokā yathā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहवे निहतं शूरं न शोचेत कदा चन अशोच्यो हि हतः शूरः स्वर्गलोके महीयते
āhave nihataṃ śūraṃ na śoceta kadā cana aśocyo hi hataḥ śūraḥ svargaloke mahīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्य् अन्नं नोदकं तस्य न स्नानं नाप्य् अशौचकम् हतस्य कर्तुम् इच्छन्ति तस्य लोकाञ् शृणुष्व मे
na hy annaṃ nodakaṃ tasya na snānaṃ nāpy aśaucakam hatasya kartum icchanti tasya lokāñ śṛṇuṣva me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वराप्सरःसहस्राणि शूरम् आयोधने हतम् त्वरमाणा हि धावन्ति मम भर्ता भवेद् इति
varāpsaraḥsahasrāṇi śūram āyodhane hatam tvaramāṇā hi dhāvanti mama bhartā bhaved iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् तपश् च पुण्यं च धर्मश् चैव सनातनः चत्वारश् चाश्रमास् तस्य यो युद्धे न पलायते
etat tapaś ca puṇyaṃ ca dharmaś caiva sanātanaḥ catvāraś cāśramās tasya yo yuddhe na palāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धं बलं न हन्तव्यं नैव स्त्री न च वै द्विजः तृणपूर्णमुखश् चैव तवास्मीति च यो वदेत्
vṛddhaṃ balaṃ na hantavyaṃ naiva strī na ca vai dvijaḥ tṛṇapūrṇamukhaś caiva tavāsmīti ca yo vadet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं वृत्रं बलं पाकं शतमायं विरोचनम् दुरावार्यं च नमुचिं नैकमायं च शम्बरम्
ahaṃ vṛtraṃ balaṃ pākaṃ śatamāyaṃ virocanam durāvāryaṃ ca namuciṃ naikamāyaṃ ca śambaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रचित्तिं च दैतेयं दनोः पुत्रांश् च सर्वशः प्रह्रादं च निहत्याजौ ततो देवाधिपो ऽभवम्
vipracittiṃ ca daiteyaṃ danoḥ putrāṃś ca sarvaśaḥ prahrādaṃ ca nihatyājau tato devādhipo 'bhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच इत्य् एतच् छक्रवचनं निशम्य प्रतिगृह्य च योधानाम् आत्मनः सिद्धिम् अम्बरीषो ऽभिपन्नवान्
bhīṣma uvāca ity etac chakravacanaṃ niśamya pratigṛhya ca yodhānām ātmanaḥ siddhim ambarīṣo 'bhipannavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.