Library·Mahābhārata (critical edition)·13·13.101
युधिष्ठिर उवाच आलोकदानं नामैतत् कीदृशं भरतर्षभ कथम् एतत् समुत्पन्नं फलं चात्र ब्रवीहि मे
yudhiṣṭhira uvāca ālokadānaṃ nāmaitat kīdṛśaṃ bharatarṣabha katham etat samutpannaṃ phalaṃ cātra bravīhi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् मनोः प्रजापतेर् वादं सुवर्णस्य च भारत
bhīṣma uvāca atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam manoḥ prajāpater vādaṃ suvarṇasya ca bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपस्वी कश् चिद् अभवत् सुवर्णो नाम नामतः वर्णतो हेमवर्णः स सुवर्ण इति पप्रथे
tapasvī kaś cid abhavat suvarṇo nāma nāmataḥ varṇato hemavarṇaḥ sa suvarṇa iti paprathe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलशीलगुणोपेतः स्वाध्याये च परं गतः बहून् स्ववंशप्रभवान् समतीतः स्वकैर् गुणैः
kulaśīlaguṇopetaḥ svādhyāye ca paraṃ gataḥ bahūn svavaṃśaprabhavān samatītaḥ svakair guṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कदा चिन् मनुं विप्रो ददर्शोपससर्प च कुशलप्रश्नम् अन्योन्यं तौ च तत्र प्रचक्रतुः
sa kadā cin manuṃ vipro dadarśopasasarpa ca kuśalapraśnam anyonyaṃ tau ca tatra pracakratuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तौ सिद्धसंकल्पौ मेरौ काञ्चनपर्वते रमणीये शिलापृष्ठे सहितौ संन्यषीदताम्
tatas tau siddhasaṃkalpau merau kāñcanaparvate ramaṇīye śilāpṛṣṭhe sahitau saṃnyaṣīdatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तौ कथयाम् आस्तां कथा नानाविधाश्रयाः ब्रह्मर्षिदेवदैत्यानां पुराणानां महात्मनाम्
tatra tau kathayām āstāṃ kathā nānāvidhāśrayāḥ brahmarṣidevadaityānāṃ purāṇānāṃ mahātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्णस् त्व् अब्रवीद् वाक्यं मनुं स्वायंभुवं प्रभुम् हितार्थं सर्वभूतानां प्रश्नं मे वक्तुम् अर्हसि
suvarṇas tv abravīd vākyaṃ manuṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhum hitārthaṃ sarvabhūtānāṃ praśnaṃ me vaktum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमनोभिर् यद् इज्यन्ते दैवतानि प्रजेश्वर किम् एतत् कथम् उत्पन्नं फलयोगं च शंस मे
sumanobhir yad ijyante daivatāni prajeśvara kim etat katham utpannaṃ phalayogaṃ ca śaṃsa me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुर् उवाच अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् शुक्रस्य च बलेश् चैव संवादं वै समागमे
manur uvāca atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam śukrasya ca baleś caiva saṃvādaṃ vai samāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलेर् वैरोचनस्येह त्रैलोक्यम् अनुशासतः समीपम् आजगामाशु शुक्रो भृगुकुलोद्वहः
baler vairocanasyeha trailokyam anuśāsataḥ samīpam ājagāmāśu śukro bhṛgukulodvahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अर्घ्यादिभिर् अभ्यर्च्य भार्गवं सो ऽसुराधिपः निषसादासने पश्चाद् विधिवद् भूरिदक्षिणः
tam arghyādibhir abhyarcya bhārgavaṃ so 'surādhipaḥ niṣasādāsane paścād vidhivad bhūridakṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथेयम् अभवत् तत्र या त्वया परिकीर्तिता सुमनोधूपदीपानां संप्रदाने फलं प्रति
katheyam abhavat tatra yā tvayā parikīrtitā sumanodhūpadīpānāṃ saṃpradāne phalaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पप्रच्छ दैत्येन्द्रः कवीन्द्रं प्रश्नम् उत्तमम् सुमनोधूपदीपानां किं फलं ब्रह्मवित्तम प्रदानस्य द्विजश्रेष्ठ तद् भवान् वक्तुम् अर्हति
tataḥ papraccha daityendraḥ kavīndraṃ praśnam uttamam sumanodhūpadīpānāṃ kiṃ phalaṃ brahmavittama pradānasya dvijaśreṣṭha tad bhavān vaktum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्र उवाच तपः पूर्वं समुत्पन्नं धर्मस् तस्माद् अनन्तरम् एतस्मिन्न् अन्तरे चैव वीरुदोषध्य एव च
śukra uvāca tapaḥ pūrvaṃ samutpannaṃ dharmas tasmād anantaram etasminn antare caiva vīrudoṣadhya eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमस्यात्मा च बहुधा संभूतः पृथिवीतले अमृतं च विषं चैव याश् चान्यास् तुल्यजातयः
somasyātmā ca bahudhā saṃbhūtaḥ pṛthivītale amṛtaṃ ca viṣaṃ caiva yāś cānyās tulyajātayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमृतं मनसः प्रीतिं सद्यः पुष्टिं ददाति च मनो ग्लपयते तीव्रं विषं गन्धेन सर्वशः
amṛtaṃ manasaḥ prītiṃ sadyaḥ puṣṭiṃ dadāti ca mano glapayate tīvraṃ viṣaṃ gandhena sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमृतं मङ्गलं विद्धि महद् विषम् अमङ्गलम् ओषध्यो ह्य् अमृतं सर्वं विषं तेजो ऽग्निसंभवम्
amṛtaṃ maṅgalaṃ viddhi mahad viṣam amaṅgalam oṣadhyo hy amṛtaṃ sarvaṃ viṣaṃ tejo 'gnisaṃbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनो ह्लादयते यस्माच् छ्रियं चापि दधाति ह तस्मात् सुमनसः प्रोक्ता नरैः सुकृतकर्मभिः
mano hlādayate yasmāc chriyaṃ cāpi dadhāti ha tasmāt sumanasaḥ proktā naraiḥ sukṛtakarmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवताभ्यः सुमनसो यो ददाति नरः शुचिः तस्मात् सुमनसः प्रोक्ता यस्मात् तुष्यन्ति देवताः
devatābhyaḥ sumanaso yo dadāti naraḥ śuciḥ tasmāt sumanasaḥ proktā yasmāt tuṣyanti devatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं यम् उद्दिश्य दीयेरन् देवं सुमनसः प्रभो मङ्गलार्थं स तेनास्य प्रीतो भवति दैत्यप
yaṃ yam uddiśya dīyeran devaṃ sumanasaḥ prabho maṅgalārthaṃ sa tenāsya prīto bhavati daityapa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञेयास् तूग्राश् च सौम्याश् च तेजस्विन्यश् च ताः पृथक् ओषध्यो बहुवीर्याश् च बहुरूपास् तथैव च
jñeyās tūgrāś ca saumyāś ca tejasvinyaś ca tāḥ pṛthak oṣadhyo bahuvīryāś ca bahurūpās tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञियानां च वृक्षाणाम् अयज्ञियान् निबोध मे आसुराणि च माल्यानि दैवतेभ्यो हितानि च
yajñiyānāṃ ca vṛkṣāṇām ayajñiyān nibodha me āsurāṇi ca mālyāni daivatebhyo hitāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राक्षसानां सुराणां च यक्षाणां च तथा प्रियाः पितॄणां मानुषाणां च कान्ता यास् त्व् अनुपूर्वशः
rākṣasānāṃ surāṇāṃ ca yakṣāṇāṃ ca tathā priyāḥ pitṝṇāṃ mānuṣāṇāṃ ca kāntā yās tv anupūrvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वन्या ग्राम्याश् चेह तथा कृष्टोप्ताः पर्वताश्रयाः अकण्टकाः कण्टकिन्यो गन्धरूपरसान्विताः
vanyā grāmyāś ceha tathā kṛṣṭoptāḥ parvatāśrayāḥ akaṇṭakāḥ kaṇṭakinyo gandharūparasānvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विविधो हि स्मृतो गन्ध इष्टो ऽनिष्टश् च पुष्पजः इष्टगन्धानि देवानां पुष्पाणीति विभावयेत्
dvividho hi smṛto gandha iṣṭo 'niṣṭaś ca puṣpajaḥ iṣṭagandhāni devānāṃ puṣpāṇīti vibhāvayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकण्टकानां वृक्षाणां श्वेतप्रायाश् च वर्णतः तेषां पुष्पाणि देवानाम् इष्टानि सततं प्रभो
akaṇṭakānāṃ vṛkṣāṇāṃ śvetaprāyāś ca varṇataḥ teṣāṃ puṣpāṇi devānām iṣṭāni satataṃ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलजानि च माल्यानि पद्मादीनि च यानि च गन्धर्वनागयक्षेभ्यस् तानि दद्याद् विचक्षणः
jalajāni ca mālyāni padmādīni ca yāni ca gandharvanāgayakṣebhyas tāni dadyād vicakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओषध्यो रक्तपुष्पाश् च कटुकाः कण्टकान्विताः शत्रूणाम् अभिचारार्थम् अथर्वसु निदर्शिताः
oṣadhyo raktapuṣpāś ca kaṭukāḥ kaṇṭakānvitāḥ śatrūṇām abhicārārtham atharvasu nidarśitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णवीर्यास् तु भूतानां दुरालम्भाः सकण्टकाः रक्तभूयिष्ठवर्णाश् च कृष्णाश् चैवोपहारयेत्
tīkṣṇavīryās tu bhūtānāṃ durālambhāḥ sakaṇṭakāḥ raktabhūyiṣṭhavarṇāś ca kṛṣṇāś caivopahārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोहृदयनन्दिन्यो विमर्दे मधुराश् च याः चारुरूपाः सुमनसो मानुषाणां स्मृता विभो
manohṛdayanandinyo vimarde madhurāś ca yāḥ cārurūpāḥ sumanaso mānuṣāṇāṃ smṛtā vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तु श्मशानसंभूता न देवायतनोद्भवाः संनयेत् पुष्टियुक्तेषु विवाहेषु रहःसु च
na tu śmaśānasaṃbhūtā na devāyatanodbhavāḥ saṃnayet puṣṭiyukteṣu vivāheṣu rahaḥsu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गिरिसानुरुहाः सौम्या देवानाम् उपपादयेत् प्रोक्षिताभ्युक्षिताः सौम्या यथायोगं यथास्मृति
girisānuruhāḥ saumyā devānām upapādayet prokṣitābhyukṣitāḥ saumyā yathāyogaṃ yathāsmṛti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धेन देवास् तुष्यन्ति दर्शनाद् यक्षराक्षसाः नागाः समुपभोगेन त्रिभिर् एतैस् तु मानुषाः
gandhena devās tuṣyanti darśanād yakṣarākṣasāḥ nāgāḥ samupabhogena tribhir etais tu mānuṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्यः प्रीणाति देवान् वै ते प्रीता भावयन्त्य् उत संकल्पसिद्धा मर्त्यानाम् ईप्सितैश् च मनोरथैः
sadyaḥ prīṇāti devān vai te prītā bhāvayanty uta saṃkalpasiddhā martyānām īpsitaiś ca manorathaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाः प्रीणन्ति सततं मानिता मानयन्ति च अवज्ञातावधूताश् च निर्दहन्त्य् अधमान् नरान्
devāḥ prīṇanti satataṃ mānitā mānayanti ca avajñātāvadhūtāś ca nirdahanty adhamān narān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि धूपदानविधौ फलम् धूपांश् च विविधान् साधून् असाधूंश् च निबोध मे
ataūrdhvaṃ pravakṣyāmi dhūpadānavidhau phalam dhūpāṃś ca vividhān sādhūn asādhūṃś ca nibodha me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्यासः सरलश् चैव कृत्रिमश् चैव ते त्रयः इष्टानिष्टो भवेद् गन्धस् तन् मे विस्तरतः शृणु
niryāsaḥ saralaś caiva kṛtrimaś caiva te trayaḥ iṣṭāniṣṭo bhaved gandhas tan me vistarataḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्यासाः सल्लकीवर्ज्या देवानां दयितास् तु ते गुग्गुलुः प्रवरस् तेषां सर्वेषाम् इति निश्चयः
niryāsāḥ sallakīvarjyā devānāṃ dayitās tu te gugguluḥ pravaras teṣāṃ sarveṣām iti niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अगुरुः सारिणां श्रेष्ठो यक्षराक्षसभोगिनाम् दैत्यानां सल्लकीजश् च काङ्क्षितो यश् च तद्विधः
aguruḥ sāriṇāṃ śreṣṭho yakṣarākṣasabhoginām daityānāṃ sallakījaś ca kāṅkṣito yaś ca tadvidhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सर्जरसादीनां गन्धैः पार्थिवदारवैः फाणितासवसंयुक्तैर् मनुष्याणां विधीयते
atha sarjarasādīnāṃ gandhaiḥ pārthivadāravaiḥ phāṇitāsavasaṃyuktair manuṣyāṇāṃ vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदानवभूतानां सद्यस् तुष्टिकरः स्मृतः ये ऽन्ये वैहारिकास् ते तु मानुषाणाम् इति स्मृताः
devadānavabhūtānāṃ sadyas tuṣṭikaraḥ smṛtaḥ ye 'nye vaihārikās te tu mānuṣāṇām iti smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य एवोक्ताः सुमनसां प्रदाने गुणहेतवः धूपेष्व् अपि परिज्ञेयास् त एव प्रीतिवर्धनाः
ya evoktāḥ sumanasāṃ pradāne guṇahetavaḥ dhūpeṣv api parijñeyās ta eva prītivardhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपदाने प्रवक्ष्यामि फलयोगम् अनुत्तमम् यथा येन यदा चैव प्रदेया यादृशाश् च ते
dīpadāne pravakṣyāmi phalayogam anuttamam yathā yena yadā caiva pradeyā yādṛśāś ca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्योतिस् तेजः प्रकाशश् चाप्य् ऊर्ध्वगं चापि वर्ण्यते प्रदानं तेजसां तस्मात् तेजो वर्धयते नृणाम्
jyotis tejaḥ prakāśaś cāpy ūrdhvagaṃ cāpi varṇyate pradānaṃ tejasāṃ tasmāt tejo vardhayate nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्धं तमस् तमिस्रं च दक्षिणायनम् एव च उत्तरायणम् एतस्माज् ज्योतिर्दानं प्रशस्यते
andhaṃ tamas tamisraṃ ca dakṣiṇāyanam eva ca uttarāyaṇam etasmāj jyotirdānaṃ praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माद् ऊर्ध्वगम् एतत् तु तमसश् चैव भेषजम् तस्माद् ऊर्ध्वगतेर् दाता भवेद् इति विनिश्चयः
yasmād ūrdhvagam etat tu tamasaś caiva bheṣajam tasmād ūrdhvagater dātā bhaved iti viniścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवास् तेजस्विनो यस्मात् प्रभावन्तः प्रकाशकाः तामसा राक्षसाश् चेति तस्माद् दीपः प्रदीयते
devās tejasvino yasmāt prabhāvantaḥ prakāśakāḥ tāmasā rākṣasāś ceti tasmād dīpaḥ pradīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलोकदानाच् चक्षुष्मान् प्रभायुक्तो भवेन् नरः तान् दत्त्वा नोपहिंसेत न हरेन् नोपनाशयेत्
ālokadānāc cakṣuṣmān prabhāyukto bhaven naraḥ tān dattvā nopahiṃseta na haren nopanāśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपहर्ता भवेद् अन्धस् तमोगतिर् असुप्रभः दीपप्रदः स्वर्गलोके दीपमाली विराजते
dīpahartā bhaved andhas tamogatir asuprabhaḥ dīpapradaḥ svargaloke dīpamālī virājate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हविषा प्रथमः कल्पो द्वितीयस् त्व् औषधीरसैः वसामेदोस्थिनिर्यासैर् न कार्यः पुष्टिम् इच्छता
haviṣā prathamaḥ kalpo dvitīyas tv auṣadhīrasaiḥ vasāmedosthiniryāsair na kāryaḥ puṣṭim icchatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गिरिप्रपाते गहने चैत्यस्थाने चतुष्पथे दीपदाता भवेन् नित्यं य इच्छेद् भूतिम् आत्मनः
giriprapāte gahane caityasthāne catuṣpathe dīpadātā bhaven nityaṃ ya icched bhūtim ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलोद्द्योतो विशुद्धात्मा प्रकाशत्वं च गच्छति ज्योतिषां चैव सालोक्यं दीपदाता नरः सदा
kuloddyoto viśuddhātmā prakāśatvaṃ ca gacchati jyotiṣāṃ caiva sālokyaṃ dīpadātā naraḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलिकर्मसु वक्ष्यामि गुणान् कर्मफलोदयान् देवयक्षोरगनृणां भूतानाम् अथ रक्षसाम्
balikarmasu vakṣyāmi guṇān karmaphalodayān devayakṣoraganṛṇāṃ bhūtānām atha rakṣasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषां नाग्रभुजो विप्रा देवतातिथिबालकाः राक्षसान् एव तान् विद्धि निर्वषट्कारमङ्गलान्
yeṣāṃ nāgrabhujo viprā devatātithibālakāḥ rākṣasān eva tān viddhi nirvaṣaṭkāramaṅgalān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् अग्रं प्रयच्छेत देवेभ्यः प्रतिपूजितम् शिरसा प्रणतश् चापि हरेद् बलिम् अतन्द्रितः
tasmād agraṃ prayaccheta devebhyaḥ pratipūjitam śirasā praṇataś cāpi hared balim atandritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृह्या हि देवता नित्यम् आशंसन्ति गृहात् सदा बाह्याश् चागन्तवो ये ऽन्ये यक्षराक्षसपन्नगाः
gṛhyā hi devatā nityam āśaṃsanti gṛhāt sadā bāhyāś cāgantavo ye 'nye yakṣarākṣasapannagāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतो दत्तेन जीवन्ति देवताः पितरस् तथा ते प्रीताः प्रीणयन्त्य् एतान् आयुषा यशसा धनैः
ito dattena jīvanti devatāḥ pitaras tathā te prītāḥ prīṇayanty etān āyuṣā yaśasā dhanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलयः सह पुष्पैस् तु देवानाम् उपहारयेत् दधिद्रप्सयुताः पुण्याः सुगन्धाः प्रियदर्शनाः
balayaḥ saha puṣpais tu devānām upahārayet dadhidrapsayutāḥ puṇyāḥ sugandhāḥ priyadarśanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्या रुधिरमांसाढ्या बलयो यक्षरक्षसाम् सुरासवपुरस्कारा लाजोल्लेपनभूषिताः
kāryā rudhiramāṃsāḍhyā balayo yakṣarakṣasām surāsavapuraskārā lājollepanabhūṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागानां दयिता नित्यं पद्मोत्पलविमिश्रिताः तिलान् गुडसुसंपन्नान् भूतानाम् उपहारयेत्
nāgānāṃ dayitā nityaṃ padmotpalavimiśritāḥ tilān guḍasusaṃpannān bhūtānām upahārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्रदाताग्रभोगी स्याद् बलवर्णसमन्वितः तस्माद् अग्रं प्रयच्छेत देवेभ्यः प्रतिपूजितम्
agradātāgrabhogī syād balavarṇasamanvitaḥ tasmād agraṃ prayaccheta devebhyaḥ pratipūjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वलत्य् अहरहो वेश्म याश् चास्य गृहदेवताः ताः पूज्या भूतिकामेन प्रसृताग्रप्रदायिना
jvalaty aharaho veśma yāś cāsya gṛhadevatāḥ tāḥ pūjyā bhūtikāmena prasṛtāgrapradāyinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एतद् असुरेन्द्राय काव्यः प्रोवाच भार्गवः सुवर्णाय मनुः प्राह सुवर्णो नारदाय च
ity etad asurendrāya kāvyaḥ provāca bhārgavaḥ suvarṇāya manuḥ prāha suvarṇo nāradāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदो ऽपि मयि प्राह गुणान् एतान् महाद्युते त्वम् अप्य् एतद् विदित्वेह सर्वम् आचर पुत्रक
nārado 'pi mayi prāha guṇān etān mahādyute tvam apy etad viditveha sarvam ācara putraka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.