Library·Mahābhārata (critical edition)·13·13.104
युधिष्ठिर उवाच ब्राह्मणस्वानि ये मन्दा हरन्ति भरतर्षभ नृशंसकारिणो मूढाः क्व ते गच्छन्ति मानवाः
yudhiṣṭhira uvāca brāhmaṇasvāni ye mandā haranti bharatarṣabha nṛśaṃsakāriṇo mūḍhāḥ kva te gacchanti mānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् चण्डालस्य च संवादं क्षत्रबन्धोश् च भारत
bhīṣma uvāca atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam caṇḍālasya ca saṃvādaṃ kṣatrabandhoś ca bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन्य उवाच वृद्धरूपो ऽसि चण्डाल बालवच् च विचेष्टसे श्वखराणां रजःसेवी कस्माद् उद्विजसे गवाम्
rājanya uvāca vṛddharūpo 'si caṇḍāla bālavac ca viceṣṭase śvakharāṇāṃ rajaḥsevī kasmād udvijase gavām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधुभिर् गर्हितं कर्म चण्डालस्य विधीयते कस्माद् गोरजसा ध्वस्तम् अपां कुण्डे निषिञ्चसि
sādhubhir garhitaṃ karma caṇḍālasya vidhīyate kasmād gorajasā dhvastam apāṃ kuṇḍe niṣiñcasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चण्डाल उवाच ब्राह्मणस्य गवां राजन् ह्रियतीनां रजः पुरा सोमम् उद्ध्वंसयाम् आस तं सोमं ये ऽपिबन् द्विजाः
caṇḍāla uvāca brāhmaṇasya gavāṃ rājan hriyatīnāṃ rajaḥ purā somam uddhvaṃsayām āsa taṃ somaṃ ye 'piban dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीक्षितश् च स राजापि क्षिप्रं नरकम् आविशत् सह तैर् याजकैः सर्वैर् ब्रह्मस्वम् उपजीव्य तत्
dīkṣitaś ca sa rājāpi kṣipraṃ narakam āviśat saha tair yājakaiḥ sarvair brahmasvam upajīvya tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये ऽपि तत्रापिबन् क्षीरं घृतं दधि च मानवाः ब्राह्मणाः सहराजन्याः सर्वे नरकम् आविशन्
ye 'pi tatrāpiban kṣīraṃ ghṛtaṃ dadhi ca mānavāḥ brāhmaṇāḥ saharājanyāḥ sarve narakam āviśan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जघ्नुस् ताः पयसा पुत्रांस् तथा पौत्रान् विधुन्वतीः पशून् अवेक्षमाणाश् च साधुवृत्तेन दंपती
jaghnus tāḥ payasā putrāṃs tathā pautrān vidhunvatīḥ paśūn avekṣamāṇāś ca sādhuvṛttena daṃpatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं तत्रावसं राजन् ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः तासां मे रजसा ध्वस्तं भैक्षम् आसीन् नराधिप
ahaṃ tatrāvasaṃ rājan brahmacārī jitendriyaḥ tāsāṃ me rajasā dhvastaṃ bhaikṣam āsīn narādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चण्डालो ऽहं ततो राजन् भुक्त्वा तद् अभवं मृतः ब्रह्मस्वहारी च नृपः सो ऽप्रतिष्ठां गतिं ययौ
caṇḍālo 'haṃ tato rājan bhuktvā tad abhavaṃ mṛtaḥ brahmasvahārī ca nṛpaḥ so 'pratiṣṭhāṃ gatiṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् धरेन् न विप्रस्वं कदा चिद् अपि किं चन ब्रह्मस्वरजसा ध्वस्तं भुक्त्वा मां पश्य यादृशम्
tasmād dharen na viprasvaṃ kadā cid api kiṃ cana brahmasvarajasā dhvastaṃ bhuktvā māṃ paśya yādṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सोमो ऽप्य् अविक्रेयः पुरुषेण विपश्चिता विक्रयं हीह सोमस्य गर्हयन्ति मनीषिणः
tasmāt somo 'py avikreyaḥ puruṣeṇa vipaścitā vikrayaṃ hīha somasya garhayanti manīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चैनं क्रीणते राजन् ये च विक्रीणते जनाः ते तु वैवस्वतं प्राप्य रौरवं यान्ति सर्वशः
ye cainaṃ krīṇate rājan ye ca vikrīṇate janāḥ te tu vaivasvataṃ prāpya rauravaṃ yānti sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमं तु रजसा ध्वस्तं विक्रीयाद् बुद्धिपूर्वकम् श्रोत्रियो वार्धुषी भूत्वा चिररात्राय नश्यति नरकं त्रिंशतं प्राप्य श्वविष्ठाम् उपजीवति
somaṃ tu rajasā dhvastaṃ vikrīyād buddhipūrvakam śrotriyo vārdhuṣī bhūtvā cirarātrāya naśyati narakaṃ triṃśataṃ prāpya śvaviṣṭhām upajīvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वचर्याम् अतिमानं च सखिदारेषु विप्लवम् तुलयाधारयद् धर्मो ह्य् अतिमानो ऽतिरिच्यते
śvacaryām atimānaṃ ca sakhidāreṣu viplavam tulayādhārayad dharmo hy atimāno 'tiricyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वानं वै पापिनं पश्य विवर्णं हरिणं कृशम् अतिमानेन भूतानाम् इमां गतिम् उपागतम्
śvānaṃ vai pāpinaṃ paśya vivarṇaṃ hariṇaṃ kṛśam atimānena bhūtānām imāṃ gatim upāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं वै विपुले जातः कुले धनसमन्विते अन्यस्मिञ् जन्मनि विभो ज्ञानविज्ञानपारगः
ahaṃ vai vipule jātaḥ kule dhanasamanvite anyasmiñ janmani vibho jñānavijñānapāragaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभवं तत्र जानानो ह्य् एतान् दोषान् मदात् तदा संरब्ध एव भूतानां पृष्ठमांसान्य् अभक्षयम्
abhavaṃ tatra jānāno hy etān doṣān madāt tadā saṃrabdha eva bhūtānāṃ pṛṣṭhamāṃsāny abhakṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं तेन च वृत्तेन भोजनेन च तेन वै इमाम् अवस्थां संप्राप्तः पश्य कालस्य पर्ययम्
so 'haṃ tena ca vṛttena bhojanena ca tena vai imām avasthāṃ saṃprāptaḥ paśya kālasya paryayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदीप्तम् इव चैलान्तं भ्रमरैर् इव चार्दितम् धावमानं सुसंरब्धं पश्य मां रजसान्वितम्
ādīptam iva cailāntaṃ bhramarair iva cārditam dhāvamānaṃ susaṃrabdhaṃ paśya māṃ rajasānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाध्यायैस् तु महत् पापं तरन्ति गृहमेधिनः दानैः पृथग्विधैश् चापि यथा प्राहुर् मनीषिणः
svādhyāyais tu mahat pāpaṃ taranti gṛhamedhinaḥ dānaiḥ pṛthagvidhaiś cāpi yathā prāhur manīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा पापकृतं विप्रम् आश्रमस्थं महीपते सर्वसङ्गविनिर्मुक्तं छन्दांस्य् उत्तारयन्त्य् उत
tathā pāpakṛtaṃ vipram āśramasthaṃ mahīpate sarvasaṅgavinirmuktaṃ chandāṃsy uttārayanty uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं तु पापयोन्यां वै प्रसूतः क्षत्रियर्षभ निश्चयं नाधिगच्छामि कथं मुच्येयम् इत्य् उत
ahaṃ tu pāpayonyāṃ vai prasūtaḥ kṣatriyarṣabha niścayaṃ nādhigacchāmi kathaṃ mucyeyam ity uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिस्मरत्वं तु मम केन चित् पूर्वकर्मणा शुभेन येन मोक्षं वै प्राप्तुम् इच्छाम्य् अहं नृप
jātismaratvaṃ tu mama kena cit pūrvakarmaṇā śubhena yena mokṣaṃ vai prāptum icchāmy ahaṃ nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् इमं मे प्रपन्नाय संशयं ब्रूहि पृच्छते चण्डालत्वात् कथम् अहं मुच्येयम् इति सत्तम
tvam imaṃ me prapannāya saṃśayaṃ brūhi pṛcchate caṇḍālatvāt katham ahaṃ mucyeyam iti sattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन्य उवाच चण्डाल प्रतिजानीहि येन मोक्षम् अवाप्स्यसि ब्राह्मणार्थे त्यजन् प्राणान् गतिम् इष्टाम् अवाप्स्यसि
rājanya uvāca caṇḍāla pratijānīhi yena mokṣam avāpsyasi brāhmaṇārthe tyajan prāṇān gatim iṣṭām avāpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा शरीरं क्रव्याद्भ्यो रणाग्नौ द्विजहेतुकम् हुत्वा प्राणान् प्रमोक्षस् ते नान्यथा मोक्षम् अर्हसि
dattvā śarīraṃ kravyādbhyo raṇāgnau dvijahetukam hutvā prāṇān pramokṣas te nānyathā mokṣam arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच इत्य् उक्तः स तदा राजन् ब्रह्मस्वार्थे परंतप हुत्वा रणमुखे प्राणान् गतिम् इष्टाम् अवाप ह
bhīṣma uvāca ity uktaḥ sa tadā rājan brahmasvārthe paraṃtapa hutvā raṇamukhe prāṇān gatim iṣṭām avāpa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् रक्ष्यं त्वया पुत्र ब्रह्मस्वं भरतर्षभ यदीच्छसि महाबाहो शाश्वतीं गतिम् उत्तमाम्
tasmād rakṣyaṃ tvayā putra brahmasvaṃ bharatarṣabha yadīcchasi mahābāho śāśvatīṃ gatim uttamām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.