Mahābhārata (critical edition) 13.111

युधिष्ठिर उवाच यद् वरं सर्वतीर्थानां तद् ब्रवीहि पितामह यत्र वै परमं शौचं तन् मे व्याख्यातुम् अर्हसि

yudhiṣṭhira uvāca yad varaṃ sarvatīrthānāṃ tad bravīhi pitāmaha yatra vai paramaṃ śaucaṃ tan me vyākhyātum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीष्म उवाच सर्वाणि खलु तीर्थानि गुणवन्ति मनीषिणाम् यत् तु तीर्थं च शौचं च तन् मे शृणु समाहितः

bhīṣma uvāca sarvāṇi khalu tīrthāni guṇavanti manīṣiṇām yat tu tīrthaṃ ca śaucaṃ ca tan me śṛṇu samāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगाधे विमले शुद्धे सत्यतोये धृतिह्रदे स्नातव्यं मानसे तीर्थे सत्त्वम् आलम्ब्य शाश्वतम्

agādhe vimale śuddhe satyatoye dhṛtihrade snātavyaṃ mānase tīrthe sattvam ālambya śāśvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीर्थशौचम् अनर्थित्वमार्दवं सत्यम् आर्जवम् अहिंसा सर्वभूतानाम् आनृशंस्यं दमः शमः

tīrthaśaucam anarthitvamārdavaṃ satyam ārjavam ahiṃsā sarvabhūtānām ānṛśaṃsyaṃ damaḥ śamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्ममा निरहंकारा निर्द्वंद्वा निष्परिग्रहाः शुचयस् तीर्थभूतास् ते ये भैक्षम् उपभुञ्जते

nirmamā nirahaṃkārā nirdvaṃdvā niṣparigrahāḥ śucayas tīrthabhūtās te ye bhaikṣam upabhuñjate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्ववित् त्व् अनहंबुद्धिस् तीर्थं परमम् उच्यते शौचलक्षणम् एतत् ते सर्वत्रैवान्ववेक्षणम्

tattvavit tv anahaṃbuddhis tīrthaṃ paramam ucyate śaucalakṣaṇam etat te sarvatraivānvavekṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रजस् तमः सत्त्वम् अथो येषां निर्धौतम् आत्मनः शौचाशौचे न ते सक्ताः स्वकार्यपरिमार्गिणः

rajas tamaḥ sattvam atho yeṣāṃ nirdhautam ātmanaḥ śaucāśauce na te saktāḥ svakāryaparimārgiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्यागेष्व् अभिरताः सर्वज्ञाः सर्वदर्शिनः शौचेन वृत्तशौचार्थास् ते तीर्थाः शुचयश् च ते

sarvatyāgeṣv abhiratāḥ sarvajñāḥ sarvadarśinaḥ śaucena vṛttaśaucārthās te tīrthāḥ śucayaś ca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोदकक्लिन्नगात्रस् तु स्नात इत्य् अभिधीयते स स्नातो यो दमस्नातः सबाह्याभ्यन्तरः शुचिः

nodakaklinnagātras tu snāta ity abhidhīyate sa snāto yo damasnātaḥ sabāhyābhyantaraḥ śuciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीतेष्व् अनपेक्षा ये प्राप्तेष्व् अर्थेषु निर्ममाः शौचम् एव परं तेषां येषां नोत्पद्यते स्पृहा

atīteṣv anapekṣā ye prāpteṣv artheṣu nirmamāḥ śaucam eva paraṃ teṣāṃ yeṣāṃ notpadyate spṛhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञानं शौचम् एवेह शरीरस्य विशेषतः तथा निष्किंचनत्वं च मनसश् च प्रसन्नता

prajñānaṃ śaucam eveha śarīrasya viśeṣataḥ tathā niṣkiṃcanatvaṃ ca manasaś ca prasannatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तशौचं मनःशौचं तीर्थशौचं परं हितम् ज्ञानोत्पन्नं च यच् छौचं तच् छौचं परमं मतम्

vṛttaśaucaṃ manaḥśaucaṃ tīrthaśaucaṃ paraṃ hitam jñānotpannaṃ ca yac chaucaṃ tac chaucaṃ paramaṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसाथ प्रदीपेन ब्रह्मज्ञानबलेन च स्नाता ये मानसे तीर्थे तज्ज्ञाः क्षेत्रज्ञदर्शिनः

manasātha pradīpena brahmajñānabalena ca snātā ye mānase tīrthe tajjñāḥ kṣetrajñadarśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समारोपितशौचस् तु नित्यं भावसमन्वितः केवलं गुणसंपन्नः शुचिर् एव नरः सदा

samāropitaśaucas tu nityaṃ bhāvasamanvitaḥ kevalaṃ guṇasaṃpannaḥ śucir eva naraḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरस्थानि तीर्थानि प्रोक्तान्य् एतानि भारत पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यानि शृणु तान्य् अपि

śarīrasthāni tīrthāni proktāny etāni bhārata pṛthivyāṃ yāni tīrthāni puṇyāni śṛṇu tāny api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा शरीरस्योद्देशाः शुचयः परिनिर्मिताः तथा पृथिव्या भागाश् च पुण्यानि सलिलानि च

yathā śarīrasyoddeśāḥ śucayaḥ parinirmitāḥ tathā pṛthivyā bhāgāś ca puṇyāni salilāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रार्थनाच् चैव तीर्थस्य स्नानाच् च पितृतर्पणात् धुनन्ति पापं तीर्थेषु पूता यान्ति दिवं सुखम्

prārthanāc caiva tīrthasya snānāc ca pitṛtarpaṇāt dhunanti pāpaṃ tīrtheṣu pūtā yānti divaṃ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिग्रहाच् च साधूनां पृथिव्याश् चैव तेजसा अतीव पुण्यास् ते भागाः सलिलस्य च तेजसा

parigrahāc ca sādhūnāṃ pṛthivyāś caiva tejasā atīva puṇyās te bhāgāḥ salilasya ca tejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसश् च पृथिव्याश् च पुण्यतीर्थास् तथापरे उभयोर् एव यः स्नातः स सिद्धिं शीघ्रम् आप्नुयात्

manasaś ca pṛthivyāś ca puṇyatīrthās tathāpare ubhayor eva yaḥ snātaḥ sa siddhiṃ śīghram āpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा बलं क्रियाहीनं क्रिया वा बलवर्जिता नेह साधयते कार्यं समायुक्तस् तु सिध्यति

yathā balaṃ kriyāhīnaṃ kriyā vā balavarjitā neha sādhayate kāryaṃ samāyuktas tu sidhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं शरीरशौचेन तीर्थशौचेन चान्वितः ततः सिद्धिम् अवाप्नोति द्विविधं शौचम् उत्तमम्

evaṃ śarīraśaucena tīrthaśaucena cānvitaḥ tataḥ siddhim avāpnoti dvividhaṃ śaucam uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.