Library·Mahābhārata (critical edition)·13·13.117
युधिष्ठिर उवाच इमे वै मानवा लोके भृशं मांसस्य गृद्धिनः विसृज्य भक्षान् विविधान् यथा रक्षोगणास् तथा
yudhiṣṭhira uvāca ime vai mānavā loke bhṛśaṃ māṃsasya gṛddhinaḥ visṛjya bhakṣān vividhān yathā rakṣogaṇās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नापूपान् विविधाकाराञ् शाकानि विविधानि च षाडवान् रसयोगांश् च तथेच्छन्ति यथामिषम्
nāpūpān vividhākārāñ śākāni vividhāni ca ṣāḍavān rasayogāṃś ca tathecchanti yathāmiṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मे बुद्धिर् अत्रैव विसर्गे परिमुह्यते न मन्ये रसतः किं चिन् मांसतो ऽस्तीह किं चन
tatra me buddhir atraiva visarge parimuhyate na manye rasataḥ kiṃ cin māṃsato 'stīha kiṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् इच्छामि गुणाञ् श्रोतुं मांसस्याभक्षणे ऽपि वा भक्षणे चैव ये दोषास् तांश् चैव पुरुषर्षभ
tad icchāmi guṇāñ śrotuṃ māṃsasyābhakṣaṇe 'pi vā bhakṣaṇe caiva ye doṣās tāṃś caiva puruṣarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं तत्त्वेन धर्मज्ञ यथावद् इह धर्मतः किं वा भक्ष्यम् अभक्ष्यं वा सर्वम् एतद् वदस्व मे
sarvaṃ tattvena dharmajña yathāvad iha dharmataḥ kiṃ vā bhakṣyam abhakṣyaṃ vā sarvam etad vadasva me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच एवम् एतन् महाबाहो यथा वदसि भारत न मांसात् परम् अत्रान्यद् रसतो विद्यते भुवि
bhīṣma uvāca evam etan mahābāho yathā vadasi bhārata na māṃsāt param atrānyad rasato vidyate bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षतक्षीणाभितप्तानां ग्राम्यधर्मरताश् च ये अध्वना कर्शितानां च न मांसाद् विद्यते परम्
kṣatakṣīṇābhitaptānāṃ grāmyadharmaratāś ca ye adhvanā karśitānāṃ ca na māṃsād vidyate param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्यो वर्धयति प्राणान् पुष्टिम् अग्र्यां ददाति च न भक्षो ऽभ्यधिकः कश् चिन् मांसाद् अस्ति परंतप
sadyo vardhayati prāṇān puṣṭim agryāṃ dadāti ca na bhakṣo 'bhyadhikaḥ kaś cin māṃsād asti paraṃtapa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवर्जने तु बहवो गुणाः कौरवनन्दन ये भवन्ति मनुष्याणां तान् मे निगदतः शृणु
vivarjane tu bahavo guṇāḥ kauravanandana ye bhavanti manuṣyāṇāṃ tān me nigadataḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वमांसं परमांसैर् यो विवर्धयितुम् इच्छति नास्ति क्षुद्रतरस् तस्मान् न नृशंसतरो नरः
svamāṃsaṃ paramāṃsair yo vivardhayitum icchati nāsti kṣudrataras tasmān na nṛśaṃsataro naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि प्राणात् प्रियतरं लोके किं चन विद्यते तस्माद् दयां नरः कुर्याद् यथात्मनि तथा परे
na hi prāṇāt priyataraṃ loke kiṃ cana vidyate tasmād dayāṃ naraḥ kuryād yathātmani tathā pare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्राच् च तात संभूतिर् मांसस्येह न संशयः भक्षणे तु महान् दोषो वधेन सह कल्पते
śukrāc ca tāta saṃbhūtir māṃsasyeha na saṃśayaḥ bhakṣaṇe tu mahān doṣo vadhena saha kalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंसालक्षणो धर्म इति वेदविदो विदुः यद् अहिंस्रं भवेत् कर्म तत् कुर्याद् आत्मवान् नरः
ahiṃsālakṣaṇo dharma iti vedavido viduḥ yad ahiṃsraṃ bhavet karma tat kuryād ātmavān naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृदैवतयज्ञेषु प्रोक्षितं हविर् उच्यते विधिना वेददृष्टेन तद् भुक्त्वेह न दुष्यति
pitṛdaivatayajñeṣu prokṣitaṃ havir ucyate vidhinā vedadṛṣṭena tad bhuktveha na duṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञार्थे पशवः सृष्टा इत्य् अपि श्रूयते श्रुतिः अतो ऽन्यथा प्रवृत्तानां राक्षसो विधिर् उच्यते
yajñārthe paśavaḥ sṛṣṭā ity api śrūyate śrutiḥ ato 'nyathā pravṛttānāṃ rākṣaso vidhir ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियाणां तु यो दृष्टो विधिस् तम् अपि मे शृणु वीर्येणोपार्जितं मांसं यथा खादन् न दुष्यति
kṣatriyāṇāṃ tu yo dṛṣṭo vidhis tam api me śṛṇu vīryeṇopārjitaṃ māṃsaṃ yathā khādan na duṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरण्याः सर्वदैवत्याः प्रोक्षिताः सर्वशो मृगाः अगस्त्येन पुरा राजन् मृगया येन पूज्यते
āraṇyāḥ sarvadaivatyāḥ prokṣitāḥ sarvaśo mṛgāḥ agastyena purā rājan mṛgayā yena pūjyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नात्मानम् अपरित्यज्य मृगया नाम विद्यते समताम् उपसंगम्य रूपं हन्यान् न वा नृप
nātmānam aparityajya mṛgayā nāma vidyate samatām upasaṃgamya rūpaṃ hanyān na vā nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो राजर्षयः सर्वे मृगयां यान्ति भारत लिप्यन्ते न हि दोषेण न चैतत् पातकं विदुः
ato rājarṣayaḥ sarve mṛgayāṃ yānti bhārata lipyante na hi doṣeṇa na caitat pātakaṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि तत्परमं किं चिद् इह लोके परत्र च यत् सर्वेष्व् इह लोकेषु दया कौरवनन्दन
na hi tatparamaṃ kiṃ cid iha loke paratra ca yat sarveṣv iha lokeṣu dayā kauravanandana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न भयं विद्यते जातु नरस्येह दयावतः दयावताम् इमे लोकाः परे चापि तपस्विनाम्
na bhayaṃ vidyate jātu narasyeha dayāvataḥ dayāvatām ime lokāḥ pare cāpi tapasvinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभयं सर्वभूतेभ्यो यो ददाति दयापरः अभयं तस्य भूतानि ददतीत्य् अनुशुश्रुमः
abhayaṃ sarvabhūtebhyo yo dadāti dayāparaḥ abhayaṃ tasya bhūtāni dadatīty anuśuśrumaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षतं च स्खलितं चैव पतितं क्लिष्टम् आहतम् सर्वभूतानि रक्षन्ति समेषु विषमेषु च
kṣataṃ ca skhalitaṃ caiva patitaṃ kliṣṭam āhatam sarvabhūtāni rakṣanti sameṣu viṣameṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैनं व्यालमृगा घ्नन्ति न पिशाचा न राक्षसाः मुच्यन्ते भयकालेषु मोक्षयन्ति च ये परान्
nainaṃ vyālamṛgā ghnanti na piśācā na rākṣasāḥ mucyante bhayakāleṣu mokṣayanti ca ye parān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणदानात् परं दानं न भूतं न भविष्यति न ह्य् आत्मनः प्रियतरः कश् चिद् अस्तीति निश्चितम्
prāṇadānāt paraṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati na hy ātmanaḥ priyataraḥ kaś cid astīti niścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिष्टं सर्वभूतानां मरणं नाम भारत मृत्युकाले हि भूतानां सद्यो जायति वेपथुः
aniṣṭaṃ sarvabhūtānāṃ maraṇaṃ nāma bhārata mṛtyukāle hi bhūtānāṃ sadyo jāyati vepathuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिजन्मजरादुःखे नित्यं संसारसागरे जन्तवः परिवर्तन्ते मरणाद् उद्विजन्ति च
jātijanmajarāduḥkhe nityaṃ saṃsārasāgare jantavaḥ parivartante maraṇād udvijanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भवासेषु पच्यन्ते क्षाराम्लकटुकै रसैः मूत्रश्लेष्मपुरीषाणां स्पर्शैश् च भृशदारुणैः
garbhavāseṣu pacyante kṣārāmlakaṭukai rasaiḥ mūtraśleṣmapurīṣāṇāṃ sparśaiś ca bhṛśadāruṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाताश् चाप्य् अवशास् तत्र भिद्यमानाः पुनः पुनः पाट्यमानाश् च दृश्यन्ते विवशा मांसगृद्धिनः
jātāś cāpy avaśās tatra bhidyamānāḥ punaḥ punaḥ pāṭyamānāś ca dṛśyante vivaśā māṃsagṛddhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भीपाके च पच्यन्ते तां तां योनिम् उपागताः आक्रम्य मार्यमाणाश् च भ्राम्यन्ते वै पुनः पुनः
kumbhīpāke ca pacyante tāṃ tāṃ yonim upāgatāḥ ākramya māryamāṇāś ca bhrāmyante vai punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नात्मनो ऽस्ति प्रियतरः पृथिव्याम् अनुसृत्य ह तस्मात् प्राणिषु सर्वेषु दयावान् आत्मवान् भवेत्
nātmano 'sti priyataraḥ pṛthivyām anusṛtya ha tasmāt prāṇiṣu sarveṣu dayāvān ātmavān bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वमांसानि यो राजन् यावज्जीवं न भक्षयेत् स्वर्गे स विपुलं स्थानं प्राप्नुयान् नात्र संशयः
sarvamāṃsāni yo rājan yāvajjīvaṃ na bhakṣayet svarge sa vipulaṃ sthānaṃ prāpnuyān nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये भक्षयन्ति मांसानि भूतानां जीवितैषिणाम् भक्ष्यन्ते ते ऽपि तैर् भूतैर् इति मे नास्ति संशयः
ye bhakṣayanti māṃsāni bhūtānāṃ jīvitaiṣiṇām bhakṣyante te 'pi tair bhūtair iti me nāsti saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मां स भक्षयते यस्माद् भक्षयिष्ये तम् अप्य् अहम् एतन् मांसस्य मांसत्वम् अतो बुध्यस्व भारत
māṃ sa bhakṣayate yasmād bhakṣayiṣye tam apy aham etan māṃsasya māṃsatvam ato budhyasva bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घातको वध्यते नित्यं तथा वध्येत बन्धकः आक्रोष्टाक्रुश्यते राजन् द्वेष्टा द्वेष्यत्वम् आप्नुते
ghātako vadhyate nityaṃ tathā vadhyeta bandhakaḥ ākroṣṭākruśyate rājan dveṣṭā dveṣyatvam āpnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन येन शरीरेण यद् यत् कर्म करोति यः तेन तेन शरीरेण तत् तत् फलम् उपाश्नुते
yena yena śarīreṇa yad yat karma karoti yaḥ tena tena śarīreṇa tat tat phalam upāśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंसा परमो धर्मस् तथाहिंसा परो दमः अहिंसा परमं दानम् अहिंसा परमं तपः
ahiṃsā paramo dharmas tathāhiṃsā paro damaḥ ahiṃsā paramaṃ dānam ahiṃsā paramaṃ tapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंसा परमो यज्ञस् तथाहिंसा परं बलम् अहिंसा परमं मित्रम् अहिंसा परमं सुखम् अहिंसा परमं सत्यम् अहिंसा परमं श्रुतम्
ahiṃsā paramo yajñas tathāhiṃsā paraṃ balam ahiṃsā paramaṃ mitram ahiṃsā paramaṃ sukham ahiṃsā paramaṃ satyam ahiṃsā paramaṃ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वयज्ञेषु वा दानं सर्वतीर्थेषु चाप्लुतम् सर्वदानफलं वापि नैतत् तुल्यम् अहिंसया
sarvayajñeṣu vā dānaṃ sarvatīrtheṣu cāplutam sarvadānaphalaṃ vāpi naitat tulyam ahiṃsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंस्रस्य तपो ऽक्षय्यम् अहिंस्रो यजते सदा अहिंस्रः सर्वभूतानां यथा माता यथा पिता
ahiṃsrasya tapo 'kṣayyam ahiṃsro yajate sadā ahiṃsraḥ sarvabhūtānāṃ yathā mātā yathā pitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् फलम् अहिंसाया भूयश् च कुरुपुंगव न हि शक्या गुणा वक्तुम् इह वर्षशतैर् अपि
etat phalam ahiṃsāyā bhūyaś ca kurupuṃgava na hi śakyā guṇā vaktum iha varṣaśatair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.