Library·Mahābhārata (critical edition)·13·13.125
युधिष्ठिर उवाच साम्ना वापि प्रदाने वा ज्यायः किं भवतो मतम् प्रब्रूहि भरतश्रेष्ठ यद् अत्र व्यतिरिच्यते
yudhiṣṭhira uvāca sāmnā vāpi pradāne vā jyāyaḥ kiṃ bhavato matam prabrūhi bharataśreṣṭha yad atra vyatiricyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच साम्ना प्रसाद्यते कश् चिद् दानेन च तथापरः पुरुषः प्रकृतिं ज्ञात्वा तयोर् एकतरं भजेत्
bhīṣma uvāca sāmnā prasādyate kaś cid dānena ca tathāparaḥ puruṣaḥ prakṛtiṃ jñātvā tayor ekataraṃ bhajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणांस् तु शृणु मे राजन् सान्त्वस्य भरतर्षभ दारुणान्य् अपि भूतानि सान्त्वेनाराधयेद् यथा
guṇāṃs tu śṛṇu me rājan sāntvasya bharatarṣabha dāruṇāny api bhūtāni sāntvenārādhayed yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् गृहीत्वा रक्षसा मुक्तो द्विजातिः कानने यथा
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam gṛhītvā rakṣasā mukto dvijātiḥ kānane yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश् चित् तु बुद्धिसंपन्नो ब्राह्मणो विजने वने गृहीतः कृच्छ्रम् आपन्नो रक्षसा भक्षयिष्यता
kaś cit tu buddhisaṃpanno brāhmaṇo vijane vane gṛhītaḥ kṛcchram āpanno rakṣasā bhakṣayiṣyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स बुद्धिश्रुतसंपन्नस् तं दृष्ट्वातीव भीषणम् सामैवास्मिन् प्रयुयुजे न मुमोह न विव्यथे
sa buddhiśrutasaṃpannas taṃ dṛṣṭvātīva bhīṣaṇam sāmaivāsmin prayuyuje na mumoha na vivyathe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षस् तु वाचा संपूज्य प्रश्नं पप्रच्छ तं द्विजम् मोक्ष्यसे ब्रूहि मे प्रश्नं केनास्मि हरिणः कृशः
rakṣas tu vācā saṃpūjya praśnaṃ papraccha taṃ dvijam mokṣyase brūhi me praśnaṃ kenāsmi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहूर्तम् अथ संचिन्त्य ब्राह्मणस् तस्य रक्षसः आभिर् गाथाभिर् अव्यग्रः प्रश्नं प्रतिजगाद ह
muhūrtam atha saṃcintya brāhmaṇas tasya rakṣasaḥ ābhir gāthābhir avyagraḥ praśnaṃ pratijagāda ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदेशस्थो विलोकस्थो विना नूनं सुहृज्जनैः विषयान् अतुलान् भुङ्क्षे तेनासि हरिणः कृशः
videśastho vilokastho vinā nūnaṃ suhṛjjanaiḥ viṣayān atulān bhuṅkṣe tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनं मित्राणि ते रक्षः साधूपचरितान्य् अपि स्वदोषाद् अपरज्यन्ते तेनासि हरिणः कृशः
nūnaṃ mitrāṇi te rakṣaḥ sādhūpacaritāny api svadoṣād aparajyante tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनैश्वर्याधिकाः स्तब्धास् त्वद्गुणैः परमावराः अवजानन्ति नूनं त्वां तेनासि हरिणः कृशः
dhanaiśvaryādhikāḥ stabdhās tvadguṇaiḥ paramāvarāḥ avajānanti nūnaṃ tvāṃ tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणवान् विगुणान् अन्यान् नूनं पश्यसि सत्कृतान् प्राज्ञो ऽप्राज्ञान् विनीतात्मा तेनासि हरिणः कृशः
guṇavān viguṇān anyān nūnaṃ paśyasi satkṛtān prājño 'prājñān vinītātmā tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवृत्त्या क्लिश्यमानो ऽपि वृत्त्युपायान् विगर्हयन् माहात्म्याद् व्यथसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः
avṛttyā kliśyamāno 'pi vṛttyupāyān vigarhayan māhātmyād vyathase nūnaṃ tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपीड्यात्मानम् आर्यत्वात् त्वया कश् चिद् उपस्कृतः जितं त्वां मन्यते साधो तेनासि हरिणः कृशः
saṃpīḍyātmānam āryatvāt tvayā kaś cid upaskṛtaḥ jitaṃ tvāṃ manyate sādho tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लिश्यमानान् विमार्गेषु कामक्रोधावृतात्मनः मन्ये नु ध्यायसि जनांस् तेनासि हरिणः कृशः
kliśyamānān vimārgeṣu kāmakrodhāvṛtātmanaḥ manye nu dhyāyasi janāṃs tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राज्ञैः संभावितो नूनं नप्राज्ञैर् उपसंहितः ह्रीमान् अमर्षी दुर्वृत्तैस् तेनासि हरिणः कृशः
prājñaiḥ saṃbhāvito nūnaṃ naprājñair upasaṃhitaḥ hrīmān amarṣī durvṛttais tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनं मित्रमुखः शत्रुः कश् चिद् आर्यवद् आचरन् वञ्चयित्वा गतस् त्वां वै तेनासि हरिणः कृशः
nūnaṃ mitramukhaḥ śatruḥ kaś cid āryavad ācaran vañcayitvā gatas tvāṃ vai tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकाशार्थगतिर् नूनं रहस्यकुशलः कृती तज्ज्ञैर् न पूज्यसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः
prakāśārthagatir nūnaṃ rahasyakuśalaḥ kṛtī tajjñair na pūjyase nūnaṃ tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असत्स्व् अभिनिविष्टेषु ब्रुवतो मुक्तसंशयम् गुणास् ते न विराजन्ते तेनासि हरिणः कृशः
asatsv abhiniviṣṭeṣu bruvato muktasaṃśayam guṇās te na virājante tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनबुद्धिश्रुतैर् हीनः केवलं तेजसान्वितः महत् प्रार्थयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः
dhanabuddhiśrutair hīnaḥ kevalaṃ tejasānvitaḥ mahat prārthayase nūnaṃ tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपःप्रणिहितात्मानं मन्ये त्वारण्यकाङ्क्षिणम् बन्धुवर्गो न गृह्णाति तेनासि हरिणः कृशः
tapaḥpraṇihitātmānaṃ manye tvāraṇyakāṅkṣiṇam bandhuvargo na gṛhṇāti tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनम् अर्थवतां मध्ये तव वाक्यम् अनुत्तमम् न भाति काले ऽभिहितं तेनासि हरिणः कृशः
nūnam arthavatāṃ madhye tava vākyam anuttamam na bhāti kāle 'bhihitaṃ tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृढपूर्वश्रुतं मूर्खं कुपितं हृदयप्रियम् अनुनेतुं न शक्नोषि तेनासि हरिणः कृशः
dṛḍhapūrvaśrutaṃ mūrkhaṃ kupitaṃ hṛdayapriyam anunetuṃ na śaknoṣi tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनम् आसंजयित्वा ते कृत्ये कस्मिंश् चिद् ईप्सिते कश् चिद् अर्थयते ऽत्यर्थं तेनासि हरिणः कृशः
nūnam āsaṃjayitvā te kṛtye kasmiṃś cid īpsite kaś cid arthayate 'tyarthaṃ tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनं त्वा स्वगुणापेक्षं पूजयानं सुहृद् ध्रुवम् मयार्थ इति जानाति तेनासि हरिणः कृशः
nūnaṃ tvā svaguṇāpekṣaṃ pūjayānaṃ suhṛd dhruvam mayārtha iti jānāti tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्गतम् अभिप्रायं न नूनं लज्जयेच्छसि विवक्तुं प्राप्तिशैथिल्यात् तेनासि हरिणः कृशः
antargatam abhiprāyaṃ na nūnaṃ lajjayecchasi vivaktuṃ prāptiśaithilyāt tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाबुद्धिरुचींल् लोके मनुष्यान् नूनम् इच्छसि ग्रहीतुं स्वगुणैः सर्वांस् तेनासि हरिणः कृशः
nānābuddhirucīṃl loke manuṣyān nūnam icchasi grahītuṃ svaguṇaiḥ sarvāṃs tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्वान् भीरुर् अल्पार्थो विद्याविक्रमदानजम् यशः प्रार्थयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः
avidvān bhīrur alpārtho vidyāvikramadānajam yaśaḥ prārthayase nūnaṃ tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिराभिलषितं किं चित् फलम् अप्राप्तम् एव ते कृतम् अन्यैर् अपहृतं तेनासि हरिणः कृशः
cirābhilaṣitaṃ kiṃ cit phalam aprāptam eva te kṛtam anyair apahṛtaṃ tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनम् आत्मकृतं दोषम् अपश्यन् किं चिद् आत्मनि अकारणे ऽभिशस्तो ऽसि तेनासि हरिणः कृशः
nūnam ātmakṛtaṃ doṣam apaśyan kiṃ cid ātmani akāraṇe 'bhiśasto 'si tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुहृदाम् अप्रमत्तानाम् अप्रमोक्ष्यार्थहानिजम् दुःखम् अर्थगुणैर् हीनं तेनासि हरिणः कृशः
suhṛdām apramattānām apramokṣyārthahānijam duḥkham arthaguṇair hīnaṃ tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधून् गृहस्थान् दृष्ट्वा च तथासाधून् वनेचरान् मुक्तांश् चावसथे सक्तांस् तेनासि हरिणः कृशः
sādhūn gṛhasthān dṛṣṭvā ca tathāsādhūn vanecarān muktāṃś cāvasathe saktāṃs tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्म्यम् अर्थं च काले च देशे चाभिहितं वचः न प्रतिष्ठति ते नूनं तेनासि हरिणः कृशः
dharmyam arthaṃ ca kāle ca deśe cābhihitaṃ vacaḥ na pratiṣṭhati te nūnaṃ tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तान् अकुशलैर् अर्थान् मनीषी संजिजीविषुः प्राप्य वर्तयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः
dattān akuśalair arthān manīṣī saṃjijīviṣuḥ prāpya vartayase nūnaṃ tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापान् विवर्धतो दृष्ट्वा कल्याणांश् चावसीदतः ध्रुवं मृगयसे योग्यं तेनासि हरिणः कृशः
pāpān vivardhato dṛṣṭvā kalyāṇāṃś cāvasīdataḥ dhruvaṃ mṛgayase yogyaṃ tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्परविरुद्धानां प्रियं नूनं चिकीर्षसि सुहृदाम् अविरोधेन तेनासि हरिणः कृशः
parasparaviruddhānāṃ priyaṃ nūnaṃ cikīrṣasi suhṛdām avirodhena tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्रियांश् च विकर्मस्थान् प्राज्ञांश् चाप्य् अजितेन्द्रियान् मन्ये ऽनुध्यायसि जनांस् तेनासि हरिणः कृशः
śrotriyāṃś ca vikarmasthān prājñāṃś cāpy ajitendriyān manye 'nudhyāyasi janāṃs tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संपूजितं रक्षो विप्रं तं प्रत्यपूजयत् सखायम् अकरोच् चैनं संयोज्यार्थैर् मुमोच ह
evaṃ saṃpūjitaṃ rakṣo vipraṃ taṃ pratyapūjayat sakhāyam akaroc cainaṃ saṃyojyārthair mumoca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.