Library·Mahābhārata (critical edition)·13·13.145
युधिष्ठिर उवाच दुर्वाससः प्रसादात् ते यत् तदा मधुसूदन अवाप्तम् इह विज्ञानं तन् मे व्याख्यातुम् अर्हसि
yudhiṣṭhira uvāca durvāsasaḥ prasādāt te yat tadā madhusūdana avāptam iha vijñānaṃ tan me vyākhyātum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाभाग्यं च यत् तस्य नामानि च महात्मनः तत्त्वतो ज्ञातुम् इच्छामि सर्वं मतिमतां वर
mahābhāgyaṃ ca yat tasya nāmāni ca mahātmanaḥ tattvato jñātum icchāmi sarvaṃ matimatāṃ vara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुदेव उवाच हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा कपर्दिने यद् अवाप्तं महाराज श्रेयो यच् चार्जितं यशः
vāsudeva uvāca hanta te kathayiṣyāmi namaskṛtvā kapardine yad avāptaṃ mahārāja śreyo yac cārjitaṃ yaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयतः प्रातर् उत्थाय यद् अधीये विशां पते प्राञ्जलिः शतरुद्रीयं तन् मे निगदतः शृणु
prayataḥ prātar utthāya yad adhīye viśāṃ pate prāñjaliḥ śatarudrīyaṃ tan me nigadataḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतिस् तत् ससृजे तपसो ऽन्ते महातपाः शंकरस् त्व् असृजत् तात प्रजाः स्थावरजङ्गमाः
prajāpatis tat sasṛje tapaso 'nte mahātapāḥ śaṃkaras tv asṛjat tāta prajāḥ sthāvarajaṅgamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्ति किं चित् परं भूतं महादेवाद् विशां पते इह त्रिष्व् अपि लोकेषु भूतानां प्रभवो हि सः
nāsti kiṃ cit paraṃ bhūtaṃ mahādevād viśāṃ pate iha triṣv api lokeṣu bhūtānāṃ prabhavo hi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चैवोत्सहते स्थातुं कश् चिद् अग्रे महात्मनः न हि भूतं समं तेन त्रिषु लोकेषु विद्यते
na caivotsahate sthātuṃ kaś cid agre mahātmanaḥ na hi bhūtaṃ samaṃ tena triṣu lokeṣu vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धेनापि हि संग्रामे तस्य क्रुद्धस्य शत्रवः विसंज्ञा हतभूयिष्ठा वेपन्ति च पतन्ति च
gandhenāpi hi saṃgrāme tasya kruddhasya śatravaḥ visaṃjñā hatabhūyiṣṭhā vepanti ca patanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घोरं च निनदं तस्य पर्जन्यनिनदोपमम् श्रुत्वा विदीर्येद् धृदयं देवानाम् अपि संयुगे
ghoraṃ ca ninadaṃ tasya parjanyaninadopamam śrutvā vidīryed dhṛdayaṃ devānām api saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यांश् च घोरेण रूपेण पश्येत् क्रुद्धः पिनाकधृक् न सुरा नासुरा लोके न गन्धर्वा न पन्नगाः कुपिते सुखम् एधन्ते तस्मिन्न् अपि गुहागताः
yāṃś ca ghoreṇa rūpeṇa paśyet kruddhaḥ pinākadhṛk na surā nāsurā loke na gandharvā na pannagāḥ kupite sukham edhante tasminn api guhāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतेश् च दक्षस्य यजतो वितते क्रतौ विव्याध कुपितो यज्ञं निर्भयस् तु भवस् तदा धनुषा बाणम् उत्सृज्य सघोषं विननाद च
prajāpateś ca dakṣasya yajato vitate kratau vivyādha kupito yajñaṃ nirbhayas tu bhavas tadā dhanuṣā bāṇam utsṛjya saghoṣaṃ vinanāda ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते न शर्म कुतः शान्तिं विषादं लेभिरे सुराः विद्रुते सहसा यज्ञे कुपिते च महेश्वरे
te na śarma kutaḥ śāntiṃ viṣādaṃ lebhire surāḥ vidrute sahasā yajñe kupite ca maheśvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन ज्यातलघोषेण सर्वे लोकाः समाकुलाः बभूवुर् अवशाः पार्थ विषेदुश् च सुरासुराः
tena jyātalaghoṣeṇa sarve lokāḥ samākulāḥ babhūvur avaśāḥ pārtha viṣeduś ca surāsurāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपश् चुक्षुभिरे चैव चकम्पे च वसुंधरा व्यद्रवन् गिरयश् चापि द्यौः पफाल च सर्वशः
āpaś cukṣubhire caiva cakampe ca vasuṃdharā vyadravan girayaś cāpi dyauḥ paphāla ca sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्धेन तमसा लोकाः प्रावृता न चकाशिरे प्रनष्टा ज्योतिषां भाश् च सह सूर्येण भारत
andhena tamasā lokāḥ prāvṛtā na cakāśire pranaṣṭā jyotiṣāṃ bhāś ca saha sūryeṇa bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृशं भीतास् ततः शान्तिं चक्रुः स्वस्त्ययनानि च ऋषयः सर्वभूतानाम् आत्मनश् च हितैषिणः
bhṛśaṃ bhītās tataḥ śāntiṃ cakruḥ svastyayanāni ca ṛṣayaḥ sarvabhūtānām ātmanaś ca hitaiṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सो ऽभ्यद्रवद् देवान् क्रुद्धो रौद्रपराक्रमः भगस्य नयने क्रुद्धः प्रहारेण व्यशातयत्
tataḥ so 'bhyadravad devān kruddho raudraparākramaḥ bhagasya nayane kruddhaḥ prahāreṇa vyaśātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूषाणं चाभिदुद्राव परेण वपुषान्वितः पुरोडाशं भक्षयतो दशनान् वै व्यशातयत्
pūṣāṇaṃ cābhidudrāva pareṇa vapuṣānvitaḥ puroḍāśaṃ bhakṣayato daśanān vai vyaśātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रणेमुर् देवास् ते वेपमानाः स्म शंकरम् पुनश् च संदधे रुद्रो दीप्तं सुनिशितं शरम्
tataḥ praṇemur devās te vepamānāḥ sma śaṃkaram punaś ca saṃdadhe rudro dīptaṃ suniśitaṃ śaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्रस्य विक्रमं दृष्ट्वा भीता देवाः सहर्षिभिः ततः प्रसादयाम् आसुः शर्वं ते विबुधोत्तमाः
rudrasya vikramaṃ dṛṣṭvā bhītā devāḥ saharṣibhiḥ tataḥ prasādayām āsuḥ śarvaṃ te vibudhottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जेपुश् च शतरुद्रीयं देवाः कृत्वाञ्जलिं ततः संस्तूयमानस् त्रिदशैः प्रससाद महेश्वरः
jepuś ca śatarudrīyaṃ devāḥ kṛtvāñjaliṃ tataḥ saṃstūyamānas tridaśaiḥ prasasāda maheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्रस्य भागं यज्ञे च विशिष्टं ते त्व् अकल्पयन् भयेन त्रिदशा राजञ् शरणं च प्रपेदिरे
rudrasya bhāgaṃ yajñe ca viśiṣṭaṃ te tv akalpayan bhayena tridaśā rājañ śaraṇaṃ ca prapedire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन चैवातिकोपेन स यज्ञः संधितो ऽभवत् यद् यच् चापि हतं तत्र तत् तथैव प्रदीयते
tena caivātikopena sa yajñaḥ saṃdhito 'bhavat yad yac cāpi hataṃ tatra tat tathaiva pradīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असुराणां पुराण्य् आसंस् त्रीणि वीर्यवतां दिवि आयसं राजतं चैव सौवर्णम् अपरं तथा
asurāṇāṃ purāṇy āsaṃs trīṇi vīryavatāṃ divi āyasaṃ rājataṃ caiva sauvarṇam aparaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाशकत् तानि मघवा भेत्तुं सर्वायुधैर् अपि अथ सर्वे ऽमरा रुद्रं जग्मुः शरणमर्दिताः
nāśakat tāni maghavā bhettuṃ sarvāyudhair api atha sarve 'marā rudraṃ jagmuḥ śaraṇamarditāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत ऊचुर् महात्मानो देवाः सर्वे समागताः रुद्र रौद्रा भविष्यन्ति पशवः सर्वकर्मसु जहि दैत्यान् सह पुरैर् लोकांस् त्रायस्व मानद
tata ūcur mahātmāno devāḥ sarve samāgatāḥ rudra raudrā bhaviṣyanti paśavaḥ sarvakarmasu jahi daityān saha purair lokāṃs trāyasva mānada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तथोक्तस् तथेत्य् उक्त्वा विष्णुं कृत्वा शरोत्तमम् शल्यम् अग्निं तथा कृत्वा पुङ्खं वैवस्वतं यमम् वेदान् कृत्वा धनुः सर्वाञ् ज्यां च सावित्रिम् उत्तमाम्
sa tathoktas tathety uktvā viṣṇuṃ kṛtvā śarottamam śalyam agniṃ tathā kṛtvā puṅkhaṃ vaivasvataṃ yamam vedān kṛtvā dhanuḥ sarvāñ jyāṃ ca sāvitrim uttamām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवान् रथवरं कृत्वा विनियुज्य च सर्वशः त्रिपर्वणा त्रिशल्येन तेन तानि बिभेद सः
devān rathavaraṃ kṛtvā viniyujya ca sarvaśaḥ triparvaṇā triśalyena tena tāni bibheda saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरेणादित्यवर्णेन कालाग्निसमतेजसा ते ऽसुराः सपुरास् तत्र दग्धा रुद्रेण भारत
śareṇādityavarṇena kālāgnisamatejasā te 'surāḥ sapurās tatra dagdhā rudreṇa bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं चैवाङ्कगतं दृष्ट्वा बालं पञ्चशिखं पुनः उमा जिज्ञासमाना वै को ऽयम् इत्य् अब्रवीत् तदा
taṃ caivāṅkagataṃ dṛṣṭvā bālaṃ pañcaśikhaṃ punaḥ umā jijñāsamānā vai ko 'yam ity abravīt tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असूयतश् च शक्रस्य वज्रेण प्रहरिष्यतः सवज्रं स्तम्भयाम् आस तं बाहुं परिघोपमम्
asūyataś ca śakrasya vajreṇa prahariṣyataḥ savajraṃ stambhayām āsa taṃ bāhuṃ parighopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न संबुबुधिरे चैनं देवास् तं भुवनेश्वरम् सप्रजापतयः सर्वे तस्मिन् मुमुहुर् ईश्वरे
na saṃbubudhire cainaṃ devās taṃ bhuvaneśvaram saprajāpatayaḥ sarve tasmin mumuhur īśvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ध्यात्वाथ भगवान् ब्रह्मा तम् अमितौजसम् अयं श्रेष्ठ इति ज्ञात्वा ववन्दे तम् उमापतिम्
tato dhyātvātha bhagavān brahmā tam amitaujasam ayaṃ śreṣṭha iti jñātvā vavande tam umāpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रसादयाम् आसुर् उमां रुद्रं च ते सुराः बभूव स तदा बाहुर् बलहन्तुर् यथा पुरा
tataḥ prasādayām āsur umāṃ rudraṃ ca te surāḥ babhūva sa tadā bāhur balahantur yathā purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चापि ब्राह्मणो भूत्वा दुर्वासा नाम वीर्यवान् द्वारवत्यां मम गृहे चिरं कालम् उपावसत्
sa cāpi brāhmaṇo bhūtvā durvāsā nāma vīryavān dvāravatyāṃ mama gṛhe ciraṃ kālam upāvasat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रकारान् प्रयुङ्क्ते स्म सुबहून् मम वेश्मनि तान् उदारतया चाहम् अक्षमं तस्य दुःसहम्
viprakārān prayuṅkte sma subahūn mama veśmani tān udāratayā cāham akṣamaṃ tasya duḥsaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स देवेन्द्रश् च वायुश् च सो ऽश्विनौ स च विद्युतः स चन्द्रमाः स चेशानः स सूर्यो वरुणश् च सः
sa devendraś ca vāyuś ca so 'śvinau sa ca vidyutaḥ sa candramāḥ sa ceśānaḥ sa sūryo varuṇaś ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कालः सो ऽन्तको मृत्युः स तमो रात्र्यहानि च मासार्धमासा ऋतवः संध्ये संवत्सरश् च सः
sa kālaḥ so 'ntako mṛtyuḥ sa tamo rātryahāni ca māsārdhamāsā ṛtavaḥ saṃdhye saṃvatsaraś ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स धाता स विधाता च विश्वकर्मा स सर्ववित् नक्षत्राणि दिशश् चैव प्रदिशो ऽथ ग्रहास् तथा विश्वमूर्तिर् अमेयात्मा भगवान् अमितद्युतिः
sa dhātā sa vidhātā ca viśvakarmā sa sarvavit nakṣatrāṇi diśaś caiva pradiśo 'tha grahās tathā viśvamūrtir ameyātmā bhagavān amitadyutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकधा च द्विधा चैव बहुधा च स एव च शतधा सहस्रधा चैव तथा शतसहस्रधा
ekadhā ca dvidhā caiva bahudhā ca sa eva ca śatadhā sahasradhā caiva tathā śatasahasradhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईदृशः स महादेवो भूयश् च भगवान् अतः न हि शक्या गुणा वक्तुम् अपि वर्षशतैर् अपि
īdṛśaḥ sa mahādevo bhūyaś ca bhagavān ataḥ na hi śakyā guṇā vaktum api varṣaśatair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.