Library·Mahābhārata (critical edition)·13·13.15
उपमन्युर् उवाच एतान् सहस्रशश् चान्यान् समनुध्यातवान् हरः कस्मात् प्रसादं भगवान् न कुर्यात् तव माधव
upamanyur uvāca etān sahasraśaś cānyān samanudhyātavān haraḥ kasmāt prasādaṃ bhagavān na kuryāt tava mādhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वादृशेन हि देवानां श्लाघनीयः समागमः ब्रह्मण्येनानृशंसेन श्रद्दधानेन चाप्य् उत जप्यं च ते प्रदास्यामि येन द्रक्ष्यसि शंकरम्
tvādṛśena hi devānāṃ ślāghanīyaḥ samāgamaḥ brahmaṇyenānṛśaṃsena śraddadhānena cāpy uta japyaṃ ca te pradāsyāmi yena drakṣyasi śaṃkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्ण उवाच अब्रुवं तम् अहं ब्रह्मंस् त्वत्प्रसादान् महामुने द्रक्ष्ये दितिजसंघानां मर्दनं त्रिदशेश्वरम्
kṛṣṇa uvāca abruvaṃ tam ahaṃ brahmaṃs tvatprasādān mahāmune drakṣye ditijasaṃghānāṃ mardanaṃ tridaśeśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिने ऽष्टमे च विप्रेण दीक्षितो ऽहं यथाविधि दण्डी मुण्डी कुशी चीरी घृताक्तो मेखली तथा
dine 'ṣṭame ca vipreṇa dīkṣito 'haṃ yathāvidhi daṇḍī muṇḍī kuśī cīrī ghṛtākto mekhalī tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासम् एकं फलाहारो द्वितीयं सलिलाशनः तृतीयं च चतुर्थं च पञ्चमं चानिलाशनः
māsam ekaṃ phalāhāro dvitīyaṃ salilāśanaḥ tṛtīyaṃ ca caturthaṃ ca pañcamaṃ cānilāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकपादेन तिष्ठंश् च ऊर्ध्वबाहुर् अतन्द्रितः तेजः सूर्यसहस्रस्य अपश्यं दिवि भारत
ekapādena tiṣṭhaṃś ca ūrdhvabāhur atandritaḥ tejaḥ sūryasahasrasya apaśyaṃ divi bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य मध्यगतं चापि तेजसः पाण्डुनन्दन इन्द्रायुधपिनद्धाङ्गं विद्युन्मालागवाक्षकम् नीलशैलचयप्रख्यं बलाकाभूषितं घनम्
tasya madhyagataṃ cāpi tejasaḥ pāṇḍunandana indrāyudhapinaddhāṅgaṃ vidyunmālāgavākṣakam nīlaśailacayaprakhyaṃ balākābhūṣitaṃ ghanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आस्थितश् च भगवान् देव्या सह महाद्युतिः तपसा तेजसा कान्त्या दीप्तया सह भार्यया
tam āsthitaś ca bhagavān devyā saha mahādyutiḥ tapasā tejasā kāntyā dīptayā saha bhāryayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रराज भगवांस् तत्र देव्या सह महेश्वरः सोमेन सहितः सूर्यो यथा मेघस्थितस् तथा
rarāja bhagavāṃs tatra devyā saha maheśvaraḥ somena sahitaḥ sūryo yathā meghasthitas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहृष्टरोमा कौन्तेय विस्मयोत्फुल्ललोचनः अपश्यं देवसंघानां गतिम् आर्तिहरं हरम्
saṃhṛṣṭaromā kaunteya vismayotphullalocanaḥ apaśyaṃ devasaṃghānāṃ gatim ārtiharaṃ haram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किरीटिनं गदिनं शूलपाणिं; व्याघ्राजिनं जटिलं दण्डपाणिम् पिनाकिनं वज्रिणं तीक्ष्णदंष्ट्रं; शुभाङ्गदं व्यालयज्ञोपवीतम्
kirīṭinaṃ gadinaṃ śūlapāṇiṃ; vyāghrājinaṃ jaṭilaṃ daṇḍapāṇim pinākinaṃ vajriṇaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ; śubhāṅgadaṃ vyālayajñopavītam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यां मालाम् उरसानेकवर्णां; समुद्वहन्तं गुल्फदेशावलम्बाम् चन्द्रं यथा परिविष्टं ससंध्यं; वर्षात्यये तद्वद् अपश्यम् एनम्
divyāṃ mālām urasānekavarṇāṃ; samudvahantaṃ gulphadeśāvalambām candraṃ yathā pariviṣṭaṃ sasaṃdhyaṃ; varṣātyaye tadvad apaśyam enam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमथानां गणैश् चैव समन्तात् परिवारितम् शरदीव सुदुष्प्रेक्ष्यं परिविष्टं दिवाकरम्
pramathānāṃ gaṇaiś caiva samantāt parivāritam śaradīva suduṣprekṣyaṃ pariviṣṭaṃ divākaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकादश तथा चैनं रुद्राणां वृषवाहनम् अस्तुवन् नियतात्मानः कर्मभिः शुभकर्मिणम्
ekādaśa tathā cainaṃ rudrāṇāṃ vṛṣavāhanam astuvan niyatātmānaḥ karmabhiḥ śubhakarmiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्या वसवः साध्या विश्वेदेवास् तथाश्विनौ विश्वाभिः स्तुतिभिर् देवं विश्वदेवं समस्तुवन्
ādityā vasavaḥ sādhyā viśvedevās tathāśvinau viśvābhiḥ stutibhir devaṃ viśvadevaṃ samastuvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतक्रतुश् च भगवान् विष्णुश् चादितिनन्दनौ ब्रह्मा रथन्तरं साम ईरयन्ति भवान्तिके
śatakratuś ca bhagavān viṣṇuś cāditinandanau brahmā rathantaraṃ sāma īrayanti bhavāntike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगीश्वराः सुबहवो योगदं पितरं गुरुम् ब्रह्मर्षयश् च ससुतास् तथा देवर्षयश् च वै
yogīśvarāḥ subahavo yogadaṃ pitaraṃ gurum brahmarṣayaś ca sasutās tathā devarṣayaś ca vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथिवी चान्तरिक्षं च नक्षत्राणि ग्रहास् तथा मासार्धमासा ऋतवो रात्र्यः संवत्सराः क्षणाः
pṛthivī cāntarikṣaṃ ca nakṣatrāṇi grahās tathā māsārdhamāsā ṛtavo rātryaḥ saṃvatsarāḥ kṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहूर्ताश् च निमेषाश् च तथैव युगपर्ययाः दिव्या राजन् नमस्यन्ति विद्याः सर्वा दिशस् तथा
muhūrtāś ca nimeṣāś ca tathaiva yugaparyayāḥ divyā rājan namasyanti vidyāḥ sarvā diśas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनत्कुमारो वेदाश् च इतिहासास् तथैव च मरीचिर् अङ्गिरा अत्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः
sanatkumāro vedāś ca itihāsās tathaiva ca marīcir aṅgirā atriḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनवः सप्तसोमश् च अथर्वा सबृहस्पतिः भृगुर् दक्षः कश्यपश् च वसिष्ठः काश्य एव च
manavaḥ saptasomaś ca atharvā sabṛhaspatiḥ bhṛgur dakṣaḥ kaśyapaś ca vasiṣṭhaḥ kāśya eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छन्दांसि दीक्षा यज्ञाश् च दक्षिणाः पावको हविः यज्ञोपगानि द्रव्याणि मूर्तिमन्ति युधिष्ठिर
chandāṃsi dīkṣā yajñāś ca dakṣiṇāḥ pāvako haviḥ yajñopagāni dravyāṇi mūrtimanti yudhiṣṭhira
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजानां पतयः सर्वे सरितः पन्नगा नगाः देवानां मातरः सर्वा देवपत्न्यः सकन्यकाः
prajānāṃ patayaḥ sarve saritaḥ pannagā nagāḥ devānāṃ mātaraḥ sarvā devapatnyaḥ sakanyakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्राणि मुनीनां च अयुतान्य् अर्बुदानि च नमस्यन्ति प्रभुं शान्तं पर्वताः सागरा दिशः
sahasrāṇi munīnāṃ ca ayutāny arbudāni ca namasyanti prabhuṃ śāntaṃ parvatāḥ sāgarā diśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्वाप्सरसश् चैव गीतवादित्रकोविदाः दिव्यतानेन गायन्तः स्तुवन्ति भवम् अद्भुतम् विद्याधरा दानवाश् च गुह्यका राक्षसास् तथा
gandharvāpsarasaś caiva gītavāditrakovidāḥ divyatānena gāyantaḥ stuvanti bhavam adbhutam vidyādharā dānavāś ca guhyakā rākṣasās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाणि चैव भूतानि स्थावराणि चराणि च नमस्यन्ति महाराज वाङ्मनःकर्मभिर् विभुम् पुरस्ताद् विष्ठितः शर्वो ममासीत् त्रिदशेश्वरः
sarvāṇi caiva bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca namasyanti mahārāja vāṅmanaḥkarmabhir vibhum purastād viṣṭhitaḥ śarvo mamāsīt tridaśeśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरस्ताद् विष्ठितं दृष्ट्वा ममेशानं च भारत सप्रजापतिशक्रान्तं जगन् माम् अभ्युदैक्षत
purastād viṣṭhitaṃ dṛṣṭvā mameśānaṃ ca bhārata saprajāpatiśakrāntaṃ jagan mām abhyudaikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईक्षितुं च महादेवं न मे शक्तिर् अभूत् तदा ततो माम् अब्रवीद् देवः पश्य कृष्ण वदस्व च
īkṣituṃ ca mahādevaṃ na me śaktir abhūt tadā tato mām abravīd devaḥ paśya kṛṣṇa vadasva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरसा वन्दिते देवे देवी प्रीता उमाभवत् ततो ऽहम् अस्तुवं स्थाणुं स्तुतं ब्रह्मादिभिः सुरैः
śirasā vandite deve devī prītā umābhavat tato 'ham astuvaṃ sthāṇuṃ stutaṃ brahmādibhiḥ suraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमो ऽस्तु ते शाश्वत सर्वयोने; ब्रह्माधिपं त्वाम् ऋषयो वदन्ति तपश् च सत्त्वं च रजस् तमश् च; त्वाम् एव सत्यं च वदन्ति सन्तः
namo 'stu te śāśvata sarvayone; brahmādhipaṃ tvām ṛṣayo vadanti tapaś ca sattvaṃ ca rajas tamaś ca; tvām eva satyaṃ ca vadanti santaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं वै ब्रह्मा च रुद्रश् च वरुणो ऽग्निर् मनुर् भवः धाता त्वष्टा विधाता च त्वं प्रभुः सर्वतोमुखः
tvaṃ vai brahmā ca rudraś ca varuṇo 'gnir manur bhavaḥ dhātā tvaṣṭā vidhātā ca tvaṃ prabhuḥ sarvatomukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्तो जातानि भूतानि स्थावराणि चराणि च त्वम् आदिः सर्वभूतानां संहारश् च त्वम् एव हि
tvatto jātāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca tvam ādiḥ sarvabhūtānāṃ saṃhāraś ca tvam eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चेन्द्रियार्थाश् च मनश् च कृत्स्नं; ये वायवः सप्त तथैव चाग्निः ये वा दिविस्था देवताश् चापि पुंसां; तस्मात् परं त्वाम् ऋषयो वदन्ति
ye cendriyārthāś ca manaś ca kṛtsnaṃ; ye vāyavaḥ sapta tathaiva cāgniḥ ye vā divisthā devatāś cāpi puṃsāṃ; tasmāt paraṃ tvām ṛṣayo vadanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदा यज्ञाश् च सोमश् च दक्षिणा पावको हविः यज्ञोपगं च यत् किं चिद् भगवांस् तद् असंशयम्
vedā yajñāś ca somaś ca dakṣiṇā pāvako haviḥ yajñopagaṃ ca yat kiṃ cid bhagavāṃs tad asaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टं दत्तम् अधीतं च व्रतानि नियमाश् च ये ह्रीः कीर्तिः श्रीर् द्युतिस् तुष्टिः सिद्धिश् चैव त्वदर्पणा
iṣṭaṃ dattam adhītaṃ ca vratāni niyamāś ca ye hrīḥ kīrtiḥ śrīr dyutis tuṣṭiḥ siddhiś caiva tvadarpaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामः क्रोधो भयं लोभो मदः स्तम्भो ऽथ मत्सरः आधयो व्याधयश् चैव भगवंस् तनयास् तव
kāmaḥ krodho bhayaṃ lobho madaḥ stambho 'tha matsaraḥ ādhayo vyādhayaś caiva bhagavaṃs tanayās tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतिर् विकारः प्रलयः प्रधानं प्रभवो ऽव्ययः मनसः परमा योनिः स्वभावश् चापि शाश्वतः अव्यक्तः पावन विभो सहस्रांशो हिरण्मयः
kṛtir vikāraḥ pralayaḥ pradhānaṃ prabhavo 'vyayaḥ manasaḥ paramā yoniḥ svabhāvaś cāpi śāśvataḥ avyaktaḥ pāvana vibho sahasrāṃśo hiraṇmayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदिर् गुणानां सर्वेषां भवान् वै जीवनाश्रयः महान् आत्मा मतिर् ब्रह्मा विश्वः शंभुः स्वयंभुवः
ādir guṇānāṃ sarveṣāṃ bhavān vai jīvanāśrayaḥ mahān ātmā matir brahmā viśvaḥ śaṃbhuḥ svayaṃbhuvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धिः प्रज्ञोपलब्धिश् च संवित् ख्यातिर् धृतिः स्मृतिः पर्यायवाचकैः शब्दैर् महान् आत्मा विभाव्यसे
buddhiḥ prajñopalabdhiś ca saṃvit khyātir dhṛtiḥ smṛtiḥ paryāyavācakaiḥ śabdair mahān ātmā vibhāvyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वां बुद्ध्वा ब्राह्मणो विद्वान् न प्रमोहं निगच्छति हृदयं सर्वभूतानां क्षेत्रज्ञस् त्वम् ऋषिष्टुतः
tvāṃ buddhvā brāhmaṇo vidvān na pramohaṃ nigacchati hṛdayaṃ sarvabhūtānāṃ kṣetrajñas tvam ṛṣiṣṭutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वतःपाणिपादस् त्वं सर्वतोक्षिशिरोमुखः सर्वतःश्रुतिमांल् लोके सर्वम् आवृत्य तिष्ठसि
sarvataḥpāṇipādas tvaṃ sarvatokṣiśiromukhaḥ sarvataḥśrutimāṃl loke sarvam āvṛtya tiṣṭhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलं त्वम् असि तिग्मांशो निमेषादिषु कर्मसु त्वं वै प्रभार्चिः पुरुषः सर्वस्य हृदि संस्थितः अणिमा लघिमा प्राप्तिर् ईशानो ज्योतिर् अव्ययः
phalaṃ tvam asi tigmāṃśo nimeṣādiṣu karmasu tvaṃ vai prabhārciḥ puruṣaḥ sarvasya hṛdi saṃsthitaḥ aṇimā laghimā prāptir īśāno jyotir avyayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयि बुद्धिर् मतिर् लोकाः प्रपन्नाः संश्रिताश् च ये ध्यानिनो नित्ययोगाश् च सत्यसंधा जितेन्द्रियाः
tvayi buddhir matir lokāḥ prapannāḥ saṃśritāś ca ye dhyānino nityayogāś ca satyasaṃdhā jitendriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्वां ध्रुवं वेदयते गुहाशयं; प्रभुं पुराणं पुरुषं विश्वरूपम् हिरण्मयं बुद्धिमतां परां गतिं; स बुद्धिमान् बुद्धिम् अतीत्य तिष्ठति
yas tvāṃ dhruvaṃ vedayate guhāśayaṃ; prabhuṃ purāṇaṃ puruṣaṃ viśvarūpam hiraṇmayaṃ buddhimatāṃ parāṃ gatiṃ; sa buddhimān buddhim atītya tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदित्वा सप्त सूक्ष्माणि षडङ्गं त्वां च मूर्तितः प्रधानविधियोगस्थस् त्वाम् एव विशते बुधः
viditvā sapta sūkṣmāṇi ṣaḍaṅgaṃ tvāṃ ca mūrtitaḥ pradhānavidhiyogasthas tvām eva viśate budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्ते मया पार्थ भवे चार्तिविनाशने चराचरं जगत् सर्वं सिंहनादम् अथाकरोत्
evam ukte mayā pārtha bhave cārtivināśane carācaraṃ jagat sarvaṃ siṃhanādam athākarot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सविप्रसंघाश् च सुरासुराश् च; नागाः पिशाचाः पितरो वयांसि रक्षोगणा भूतगणाश् च सर्वे; महर्षयश् चैव तथा प्रणेमुः
saviprasaṃghāś ca surāsurāś ca; nāgāḥ piśācāḥ pitaro vayāṃsi rakṣogaṇā bhūtagaṇāś ca sarve; maharṣayaś caiva tathā praṇemuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम मूर्ध्नि च दिव्यानां कुसुमानां सुगन्धिनाम् राशयो निपतन्ति स्म वायुश् च सुसुखो ववौ
mama mūrdhni ca divyānāṃ kusumānāṃ sugandhinām rāśayo nipatanti sma vāyuś ca susukho vavau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरीक्ष्य भगवान् देवीम् उमां मां च जगद्धितः शतक्रतुं चाभिवीक्ष्य स्वयं माम् आह शंकरः
nirīkṣya bhagavān devīm umāṃ māṃ ca jagaddhitaḥ śatakratuṃ cābhivīkṣya svayaṃ mām āha śaṃkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्मः कृष्ण परां भक्तिम् अस्मासु तव शत्रुहन् क्रियताम् आत्मनः श्रेयः प्रीतिर् हि परमा त्वयि
vidmaḥ kṛṣṇa parāṃ bhaktim asmāsu tava śatruhan kriyatām ātmanaḥ śreyaḥ prītir hi paramā tvayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृणीष्वाष्टौ वरान् कृष्ण दातास्मि तव सत्तम ब्रूहि यादवशार्दूल यान् इच्छसि सुदुर्लभान्
vṛṇīṣvāṣṭau varān kṛṣṇa dātāsmi tava sattama brūhi yādavaśārdūla yān icchasi sudurlabhān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.