Mahābhārata (critical edition) 13.28

युधिष्ठिर उवाच प्रज्ञाश्रुताभ्यां वृत्तेन शीलेन च यथा भवान् गुणैः समुदितः सर्वैर् वयसा च समन्वितः तस्माद् भवन्तं पृच्छामि धर्मं धर्मभृतां वर

yudhiṣṭhira uvāca prajñāśrutābhyāṃ vṛttena śīlena ca yathā bhavān guṇaiḥ samuditaḥ sarvair vayasā ca samanvitaḥ tasmād bhavantaṃ pṛcchāmi dharmaṃ dharmabhṛtāṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रियो यदि वा वैश्यः शूद्रो वा राजसत्तम ब्राह्मण्यं प्राप्नुयात् केन तन् मे व्याख्यातुम् अर्हसि

kṣatriyo yadi vā vaiśyaḥ śūdro vā rājasattama brāhmaṇyaṃ prāpnuyāt kena tan me vyākhyātum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा ब्राह्मण्यम् अथ चेद् इच्छेत् तन् मे ब्रूहि पितामह

tapasā vā sumahatā karmaṇā vā śrutena vā brāhmaṇyam atha ced icchet tan me brūhi pitāmaha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीष्म उवाच ब्राह्मण्यं तात दुष्प्रापं वर्णैः क्षत्रादिभिस् त्रिभिः परं हि सर्वभूतानां स्थानम् एतद् युधिष्ठिर

bhīṣma uvāca brāhmaṇyaṃ tāta duṣprāpaṃ varṇaiḥ kṣatrādibhis tribhiḥ paraṃ hi sarvabhūtānāṃ sthānam etad yudhiṣṭhira

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बह्वीस् तु संसरन् योनीर् जायमानः पुनः पुनः पर्याये तात कस्मिंश् चिद् ब्राह्मणो नाम जायते

bahvīs tu saṃsaran yonīr jāyamānaḥ punaḥ punaḥ paryāye tāta kasmiṃś cid brāhmaṇo nāma jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् मतङ्गस्य च संवादं गर्दभ्याश् च युधिष्ठिर

atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam mataṅgasya ca saṃvādaṃ gardabhyāś ca yudhiṣṭhira

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विजातेः कस्य चित् तात तुल्यवर्णः सुतः प्रभुः मतङ्गो नाम नाम्नाभूत् सर्वैः समुदितो गुणैः

dvijāteḥ kasya cit tāta tulyavarṇaḥ sutaḥ prabhuḥ mataṅgo nāma nāmnābhūt sarvaiḥ samudito guṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यज्ञकारः कौन्तेय पित्रा सृष्टः परंतप प्रायाद् गर्दभयुक्तेन रथेनेहाशुगामिना

sa yajñakāraḥ kaunteya pitrā sṛṣṭaḥ paraṃtapa prāyād gardabhayuktena rathenehāśugāminā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स बालं गर्दभं राजन् वहन्तं मातुर् अन्तिके निरविध्यत् प्रतोदेन नासिकायां पुनः पुनः

sa bālaṃ gardabhaṃ rājan vahantaṃ mātur antike niravidhyat pratodena nāsikāyāṃ punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तु तीव्रव्रणं दृष्ट्वा गर्दभी पुत्रगृद्धिनी उवाच मा शुचः पुत्र चण्डालस् त्वाधितिष्ठति

taṃ tu tīvravraṇaṃ dṛṣṭvā gardabhī putragṛddhinī uvāca mā śucaḥ putra caṇḍālas tvādhitiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणे दारुणं नास्ति मैत्रो ब्राह्मण उच्यते आचार्यः सर्वभूतानां शास्ता किं प्रहरिष्यति

brāhmaṇe dāruṇaṃ nāsti maitro brāhmaṇa ucyate ācāryaḥ sarvabhūtānāṃ śāstā kiṃ prahariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं तु पापप्रकृतिर् बाले न कुरुते दयाम् स्वयोनिं मानयत्य् एष भावो भावं निगच्छति

ayaṃ tu pāpaprakṛtir bāle na kurute dayām svayoniṃ mānayaty eṣa bhāvo bhāvaṃ nigacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा मतङ्गस् तु दारुणं रासभीवचः अवतीर्य रथात् तूर्णं रासभीं प्रत्यभाषत

etac chrutvā mataṅgas tu dāruṇaṃ rāsabhīvacaḥ avatīrya rathāt tūrṇaṃ rāsabhīṃ pratyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रूहि रासभि कल्याणि माता मे येन दूषिता कथं मां वेत्सि चण्डालं क्षिप्रं रासभि शंस मे

brūhi rāsabhi kalyāṇi mātā me yena dūṣitā kathaṃ māṃ vetsi caṇḍālaṃ kṣipraṃ rāsabhi śaṃsa me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केन जातो ऽस्मि चण्डालो ब्राह्मण्यं येन मे ऽनशत् तत्त्वेनैतन् महाप्राज्ञे ब्रूहि सर्वम् अशेषतः

kena jāto 'smi caṇḍālo brāhmaṇyaṃ yena me 'naśat tattvenaitan mahāprājñe brūhi sarvam aśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्दभ्य् उवाच ब्राह्मण्यां वृषलेन त्वं मत्तायां नापितेन ह जातस् त्वम् असि चण्डालो ब्राह्मण्यं तेन ते ऽनशत्

gardabhy uvāca brāhmaṇyāṃ vṛṣalena tvaṃ mattāyāṃ nāpitena ha jātas tvam asi caṇḍālo brāhmaṇyaṃ tena te 'naśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तो मतङ्गस् तु प्रत्युपायाद् गृहं प्रति तम् आगतम् अभिप्रेक्ष्य पिता वाक्यम् अथाब्रवीत्

evam ukto mataṅgas tu pratyupāyād gṛhaṃ prati tam āgatam abhiprekṣya pitā vākyam athābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया त्वं यज्ञसंसिद्धौ नियुक्तो गुरुकर्मणि कस्मात् प्रतिनिवृत्तो ऽसि कच्चिन् न कुशलं तव

mayā tvaṃ yajñasaṃsiddhau niyukto gurukarmaṇi kasmāt pratinivṛtto 'si kaccin na kuśalaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मतङ्ग उवाच अयोनिर् अग्र्ययोनिर् वा यः स्यात् स कुशली भवेत् कुशलं तु कुतस् तस्य यस्येयं जननी पितः

mataṅga uvāca ayonir agryayonir vā yaḥ syāt sa kuśalī bhavet kuśalaṃ tu kutas tasya yasyeyaṃ jananī pitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मण्यां वृषलाज् जातं पितर् वेदयतीह माम् अमानुषी गर्दभीयं तस्मात् तप्स्ये तपो महत्

brāhmaṇyāṃ vṛṣalāj jātaṃ pitar vedayatīha mām amānuṣī gardabhīyaṃ tasmāt tapsye tapo mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा स पितरं प्रतस्थे कृतनिश्चयः ततो गत्वा महारण्यम् अतप्यत महत् तपः

evam uktvā sa pitaraṃ pratasthe kṛtaniścayaḥ tato gatvā mahāraṇyam atapyata mahat tapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संतापयाम् आस विबुधांस् तपसान्वितः मतङ्गः सुसुखं प्रेप्सुः स्थानं सुचरिताद् अपि

tataḥ saṃtāpayām āsa vibudhāṃs tapasānvitaḥ mataṅgaḥ susukhaṃ prepsuḥ sthānaṃ sucaritād api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तथा तपसा युक्तम् उवाच हरिवाहनः मतङ्ग तप्यसे किं त्वं भोगान् उत्सृज्य मानुषान्

taṃ tathā tapasā yuktam uvāca harivāhanaḥ mataṅga tapyase kiṃ tvaṃ bhogān utsṛjya mānuṣān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरं ददानि ते हन्त वृणीष्व त्वं यद् इच्छसि यच् चाप्य् अवाप्यम् अन्यत् ते सर्वं प्रब्रूहि माचिरम्

varaṃ dadāni te hanta vṛṇīṣva tvaṃ yad icchasi yac cāpy avāpyam anyat te sarvaṃ prabrūhi māciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मतङ्ग उवाच ब्राह्मण्यं कामयानो ऽहम् इदम् आरब्धवांस् तपः गच्छेयं तद् अवाप्येह वर एष वृतो मया

mataṅga uvāca brāhmaṇyaṃ kāmayāno 'ham idam ārabdhavāṃs tapaḥ gaccheyaṃ tad avāpyeha vara eṣa vṛto mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा तु वचनं तम् उवाच पुरंदरः ब्राह्मण्यं प्रार्थयानस् त्वम् अप्राप्यम् अकृतात्मभिः

etac chrutvā tu vacanaṃ tam uvāca puraṃdaraḥ brāhmaṇyaṃ prārthayānas tvam aprāpyam akṛtātmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रेष्ठं यत् सर्वभूतेषु तपो यन् नातिवर्तते तदग्र्यं प्रार्थयानस् त्वम् अचिराद् विनशिष्यसि

śreṣṭhaṃ yat sarvabhūteṣu tapo yan nātivartate tadagryaṃ prārthayānas tvam acirād vinaśiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवतासुरमर्त्येषु यत् पवित्रं परं स्मृतम् चण्डालयोनौ जातेन न तत् प्राप्यं कथं चन

devatāsuramartyeṣu yat pavitraṃ paraṃ smṛtam caṇḍālayonau jātena na tat prāpyaṃ kathaṃ cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.