Library·Mahābhārata (critical edition)·13·13.41
भीष्म उवाच ततः कदा चिद् देवेन्द्रो दिव्यरूपवपुर्धरः इदम् अन्तरम् इत्य् एवं ततो ऽभ्यागाद् अथाश्रमम्
bhīṣma uvāca tataḥ kadā cid devendro divyarūpavapurdharaḥ idam antaram ity evaṃ tato 'bhyāgād athāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपम् अप्रतिमं कृत्वा लोभनीयं जनाधिप दर्शनीयतमो भूत्वा प्रविवेश तम् आश्रमम्
rūpam apratimaṃ kṛtvā lobhanīyaṃ janādhipa darśanīyatamo bhūtvā praviveśa tam āśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ददर्श तम् आसीनं विपुलस्य कलेवरम् निश्चेष्टं स्तब्धनयनं यथालेख्यगतं तथा
sa dadarśa tam āsīnaṃ vipulasya kalevaram niśceṣṭaṃ stabdhanayanaṃ yathālekhyagataṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुचिं च रुचिरापाङ्गीं पीनश्रोणिपयोधराम् पद्मपत्रविशालाक्षीं संपूर्णेन्दुनिभाननाम्
ruciṃ ca rucirāpāṅgīṃ pīnaśroṇipayodharām padmapatraviśālākṣīṃ saṃpūrṇendunibhānanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तम् आलोक्य सहसा प्रत्युत्थातुम् इयेष ह रूपेण विस्मिता को ऽसीत्य् अथ वक्तुम् इहेच्छती
sā tam ālokya sahasā pratyutthātum iyeṣa ha rūpeṇa vismitā ko 'sīty atha vaktum ihecchatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्थातुकामापि सती व्यतिष्ठद् विपुलेन सा निगृहीता मनुष्येन्द्र न शशाक विचेष्टितुम्
utthātukāmāpi satī vyatiṣṭhad vipulena sā nigṛhītā manuṣyendra na śaśāka viceṣṭitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् आबभाषे देवेन्द्रः साम्ना परमवल्गुना त्वदर्थम् आगतं विद्धि देवेन्द्रं मां शुचिस्मिते
tām ābabhāṣe devendraḥ sāmnā paramavalgunā tvadartham āgataṃ viddhi devendraṃ māṃ śucismite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लिश्यमानम् अनङ्गेन त्वत्संकल्पोद्भवेन वै तत् पर्याप्नुहि मां सुभ्रु पुरा कालो ऽतिवर्तते
kliśyamānam anaṅgena tvatsaṃkalpodbhavena vai tat paryāpnuhi māṃ subhru purā kālo 'tivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् एवंवादिनं शक्रं शुश्राव विपुलो मुनिः गुरुपत्न्याः शरीरस्थो ददर्श च सुराधिपम्
tam evaṃvādinaṃ śakraṃ śuśrāva vipulo muniḥ gurupatnyāḥ śarīrastho dadarśa ca surādhipam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शशाक च सा राजन् प्रत्युत्थातुम् अनिन्दिता वक्तुं च नाशकद् राजन् विष्टब्धा विपुलेन सा
na śaśāka ca sā rājan pratyutthātum aninditā vaktuṃ ca nāśakad rājan viṣṭabdhā vipulena sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकारं गुरुपत्न्यास् तु विज्ञाय स भृगूद्वहः निजग्राह महातेजा योगेन बलवत् प्रभो बबन्ध योगबन्धैश् च तस्याः सर्वेन्द्रियाणि सः
ākāraṃ gurupatnyās tu vijñāya sa bhṛgūdvahaḥ nijagrāha mahātejā yogena balavat prabho babandha yogabandhaiś ca tasyāḥ sarvendriyāṇi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां निर्विकारां दृष्ट्वा तु पुनर् एव शचीपतिः उवाच व्रीडितो राजंस् तां योगबलमोहिताम्
tāṃ nirvikārāṃ dṛṣṭvā tu punar eva śacīpatiḥ uvāca vrīḍito rājaṃs tāṃ yogabalamohitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एह्य् एहीति ततः सा तं प्रतिवक्तुम् इयेष च स तां वाचं गुरोः पत्न्या विपुलः पर्यवर्तयत्
ehy ehīti tataḥ sā taṃ prativaktum iyeṣa ca sa tāṃ vācaṃ guroḥ patnyā vipulaḥ paryavartayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोः किम् आगमने कृत्यम् इति तस्याश् च निःसृता वक्त्राच् छशाङ्कप्रतिमाद् वाणी संस्कारभूषिता
bhoḥ kim āgamane kṛtyam iti tasyāś ca niḥsṛtā vaktrāc chaśāṅkapratimād vāṇī saṃskārabhūṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रीडिता सा तु तद् वाक्यम् उक्त्वा परवशा तदा पुरंदरश् च संत्रस्तो बभूव विमनास् तदा
vrīḍitā sā tu tad vākyam uktvā paravaśā tadā puraṃdaraś ca saṃtrasto babhūva vimanās tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तद् वैकृतम् आलक्ष्य देवराजो विशां पते अवैक्षत सहस्राक्षस् तदा दिव्येन चक्षुषा
sa tad vaikṛtam ālakṣya devarājo viśāṃ pate avaikṣata sahasrākṣas tadā divyena cakṣuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श च मुनिं तस्याः शरीरान्तरगोचरम् प्रतिबिम्बम् इवादर्शे गुरुपत्न्याः शरीरगम्
dadarśa ca muniṃ tasyāḥ śarīrāntaragocaram pratibimbam ivādarśe gurupatnyāḥ śarīragam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तं घोरेण तपसा युक्तं दृष्ट्वा पुरंदरः प्रावेपत सुसंत्रस्तः शापभीतस् तदा विभो
sa taṃ ghoreṇa tapasā yuktaṃ dṛṣṭvā puraṃdaraḥ prāvepata susaṃtrastaḥ śāpabhītas tadā vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमुच्य गुरुपत्नीं तु विपुलः सुमहातपाः स्वं कलेवरम् आविश्य शक्रं भीतम् अथाब्रवीत्
vimucya gurupatnīṃ tu vipulaḥ sumahātapāḥ svaṃ kalevaram āviśya śakraṃ bhītam athābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजितेन्द्रिय पापात्मन् कामात्मक पुरंदर न चिरं पूजयिष्यन्ति देवास् त्वां मानुषास् तथा
ajitendriya pāpātman kāmātmaka puraṃdara na ciraṃ pūjayiṣyanti devās tvāṃ mānuṣās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं नु तद् विस्मृतं शक्र न तन् मनसि ते स्थितम् गौतमेनासि यन् मुक्तो भगाङ्कपरिचिह्नितः
kiṃ nu tad vismṛtaṃ śakra na tan manasi te sthitam gautamenāsi yan mukto bhagāṅkaparicihnitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाने त्वां बालिशमतिम् अकृतात्मानम् अस्थिरम् मयेयं रक्ष्यते मूढ गच्छ पाप यथागतम्
jāne tvāṃ bāliśamatim akṛtātmānam asthiram mayeyaṃ rakṣyate mūḍha gaccha pāpa yathāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहं त्वाम् अद्य मूढात्मन् दहेयं हि स्वतेजसा कृपायमाणस् तु न ते दग्धुम् इच्छामि वासव
nāhaṃ tvām adya mūḍhātman daheyaṃ hi svatejasā kṛpāyamāṇas tu na te dagdhum icchāmi vāsava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च घोरतपा धीमान् गुरुर् मे पापचेतसम् दृष्ट्वा त्वां निर्दहेद् अद्य क्रोधदीप्तेन चक्षुषा
sa ca ghoratapā dhīmān gurur me pāpacetasam dṛṣṭvā tvāṃ nirdahed adya krodhadīptena cakṣuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवं तु शक्र कर्तव्यं पुनर् मान्याश् च ते द्विजाः मा गमः ससुतामात्यो ऽत्ययं ब्रह्मबलार्दितः
naivaṃ tu śakra kartavyaṃ punar mānyāś ca te dvijāḥ mā gamaḥ sasutāmātyo 'tyayaṃ brahmabalārditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमरो ऽस्मीति यद् बुद्धिम् एताम् आस्थाय वर्तसे मावमंस्था न तपसाम् असाध्यं नाम किं चन
amaro 'smīti yad buddhim etām āsthāya vartase māvamaṃsthā na tapasām asādhyaṃ nāma kiṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा वचनं शक्रो विपुलस्य महात्मनः अकिंचिद् उक्त्वा व्रीडितस् तत्रैवान्तरधीयत
tac chrutvā vacanaṃ śakro vipulasya mahātmanaḥ akiṃcid uktvā vrīḍitas tatraivāntaradhīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहूर्तयाते शक्रे तु देवशर्मा महातपाः कृत्वा यज्ञं यथाकामम् आजगाम स्वम् आश्रमम्
muhūrtayāte śakre tu devaśarmā mahātapāḥ kṛtvā yajñaṃ yathākāmam ājagāma svam āśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगते ऽथ गुरौ राजन् विपुलः प्रियकर्मकृत् रक्षितां गुरवे भार्यां न्यवेदयद् अनिन्दिताम्
āgate 'tha gurau rājan vipulaḥ priyakarmakṛt rakṣitāṃ gurave bhāryāṃ nyavedayad aninditām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिवाद्य च शान्तात्मा स गुरुं गुरुवत्सलः विपुलः पर्युपातिष्ठद् यथापूर्वम् अशङ्कितः
abhivādya ca śāntātmā sa guruṃ guruvatsalaḥ vipulaḥ paryupātiṣṭhad yathāpūrvam aśaṅkitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्रान्ताय ततस् तस्मै सहासीनाय भार्यया निवेदयाम् आस तदा विपुलः शक्रकर्म तत्
viśrāntāya tatas tasmai sahāsīnāya bhāryayā nivedayām āsa tadā vipulaḥ śakrakarma tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स मुनिस् तुष्टो विपुलस्य प्रतापवान् बभूव शीलवृत्ताभ्यां तपसा नियमेन च
tac chrutvā sa munis tuṣṭo vipulasya pratāpavān babhūva śīlavṛttābhyāṃ tapasā niyamena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपुलस्य गुरौ वृत्तिं भक्तिम् आत्मनि च प्रभुः धर्मे च स्थिरतां दृष्ट्वा साधु साध्व् इत्य् उवाच ह
vipulasya gurau vṛttiṃ bhaktim ātmani ca prabhuḥ dharme ca sthiratāṃ dṛṣṭvā sādhu sādhv ity uvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिनन्द्य च धर्मात्मा शिष्यं धर्मपरायणम् वरेण च्छन्दयाम् आस स तस्माद् गुरुवत्सलः अनुज्ञातश् च गुरुणा चचारानुत्तमं तपः
pratinandya ca dharmātmā śiṣyaṃ dharmaparāyaṇam vareṇa cchandayām āsa sa tasmād guruvatsalaḥ anujñātaś ca guruṇā cacārānuttamaṃ tapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव देवशर्मापि सभार्यः स महातपाः निर्भयो बलवृत्रघ्नाच् चचार विजने वने
tathaiva devaśarmāpi sabhāryaḥ sa mahātapāḥ nirbhayo balavṛtraghnāc cacāra vijane vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.