Library·Mahābhārata (critical edition)·13·13.72
ब्रह्मोवाच यो ऽयं प्रश्नस् त्वया पृष्टो गोप्रदानाधिकारवान् नास्य प्रष्टास्ति लोके ऽस्मिंस् त्वत्तो ऽन्यो हि शतक्रतो
brahmovāca yo 'yaṃ praśnas tvayā pṛṣṭo gopradānādhikāravān nāsya praṣṭāsti loke 'smiṃs tvatto 'nyo hi śatakrato
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्ति नानाविधा लोका यांस् त्वं शक्र न पश्यसि पश्यामि यान् अहं लोकान् एकपत्न्यश् च याः स्त्रियः
santi nānāvidhā lokā yāṃs tvaṃ śakra na paśyasi paśyāmi yān ahaṃ lokān ekapatnyaś ca yāḥ striyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मभिश् चापि सुशुभैः सुव्रता ऋषयस् तथा सशरीरा हि तान् यान्ति ब्राह्मणाः शुभवृत्तयः
karmabhiś cāpi suśubhaiḥ suvratā ṛṣayas tathā saśarīrā hi tān yānti brāhmaṇāḥ śubhavṛttayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरन्यासमोक्षेण मनसा निर्मलेन च स्वप्नभूतांश् च तांल् लोकान् पश्यन्तीहापि सुव्रताः
śarīranyāsamokṣeṇa manasā nirmalena ca svapnabhūtāṃś ca tāṃl lokān paśyantīhāpi suvratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तु लोकाः सहस्राक्ष शृणु यादृग्गुणान्विताः न तत्र क्रमते कालो न जरा न च पापकम् तथान्यन् नाशुभं किं चिन् न व्याधिस् तत्र न क्लमः
te tu lokāḥ sahasrākṣa śṛṇu yādṛgguṇānvitāḥ na tatra kramate kālo na jarā na ca pāpakam tathānyan nāśubhaṃ kiṃ cin na vyādhis tatra na klamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् यच् च गावो मनसा तस्मिन् वाञ्छन्ति वासव तत् सर्वं प्रापयन्ति स्म मम प्रत्यक्षदर्शनात् कामगाः कामचारिण्यः कामात् कामांश् च भुञ्जते
yad yac ca gāvo manasā tasmin vāñchanti vāsava tat sarvaṃ prāpayanti sma mama pratyakṣadarśanāt kāmagāḥ kāmacāriṇyaḥ kāmāt kāmāṃś ca bhuñjate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाप्यः सरांसि सरितो विविधानि वनानि च गृहाणि पर्वताश् चैव यावद् द्रव्यं च किं चन
vāpyaḥ sarāṃsi sarito vividhāni vanāni ca gṛhāṇi parvatāś caiva yāvad dravyaṃ ca kiṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोज्ञं सर्वभूतेभ्यः सर्वं तत्र प्रदृश्यते ईदृशान् विद्धि तांल् लोकान् नास्ति लोकस् ततो ऽधिकः
manojñaṃ sarvabhūtebhyaḥ sarvaṃ tatra pradṛśyate īdṛśān viddhi tāṃl lokān nāsti lokas tato 'dhikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सर्वसहाः क्षान्ता वत्सला गुरुवर्तिनः अहंकारैर् विरहिता यान्ति शक्र नरोत्तमाः
tatra sarvasahāḥ kṣāntā vatsalā guruvartinaḥ ahaṃkārair virahitā yānti śakra narottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः सर्वमांसानि न भक्षयीत; पुमान् सदा यावद् अन्ताय युक्तः मातापित्रोर् अर्चिता सत्ययुक्तः; शुश्रूषिता ब्राह्मणानाम् अनिन्द्यः
yaḥ sarvamāṃsāni na bhakṣayīta; pumān sadā yāvad antāya yuktaḥ mātāpitror arcitā satyayuktaḥ; śuśrūṣitā brāhmaṇānām anindyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्रोधनो गोषु तथा द्विजेषु; धर्मे रतो गुरुशुश्रूषकश् च यावज्जीवं सत्यवृत्ते रतश् च; दाने रतो यः क्षमी चापराधे
akrodhano goṣu tathā dvijeṣu; dharme rato guruśuśrūṣakaś ca yāvajjīvaṃ satyavṛtte rataś ca; dāne rato yaḥ kṣamī cāparādhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदुर् दान्तो देवपरायणश् च; सर्वातिथिश् चापि तथा दयावान् ईदृग्गुणो मानवः संप्रयाति; लोकं गवां शाश्वतं चाव्ययं च
mṛdur dānto devaparāyaṇaś ca; sarvātithiś cāpi tathā dayāvān īdṛgguṇo mānavaḥ saṃprayāti; lokaṃ gavāṃ śāśvataṃ cāvyayaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पारदारी पश्यति लोकम् एनं; न वै गुरुघ्नो न मृषाप्रलापी सदापवादी ब्राह्मणः शान्तवेदो; दोषैर् अन्यैर् यश् च युक्तो दुरात्मा
na pāradārī paśyati lokam enaṃ; na vai gurughno na mṛṣāpralāpī sadāpavādī brāhmaṇaḥ śāntavedo; doṣair anyair yaś ca yukto durātmā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मित्रध्रुङ् नैकृतिकः कृतघ्नः; शठो ऽनृजुर् धर्मविद्वेषकश् च न ब्रह्महा मनसापि प्रपश्येद्; गवां लोकं पुण्यकृतां निवासम्
na mitradhruṅ naikṛtikaḥ kṛtaghnaḥ; śaṭho 'nṛjur dharmavidveṣakaś ca na brahmahā manasāpi prapaśyed; gavāṃ lokaṃ puṇyakṛtāṃ nivāsam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् ते सर्वम् आख्यातं नैपुणेन सुरेश्वर गोप्रदानरतानां तु फलं शृणु शतक्रतो
etat te sarvam ākhyātaṃ naipuṇena sureśvara gopradānaratānāṃ tu phalaṃ śṛṇu śatakrato
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दायाद्यलब्धैर् अर्थैर् यो गाः क्रीत्वा संप्रयच्छति धर्मार्जितधनक्रीतान् स लोकान् अश्नुते ऽक्षयान्
dāyādyalabdhair arthair yo gāḥ krītvā saṃprayacchati dharmārjitadhanakrītān sa lokān aśnute 'kṣayān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो वै द्यूते धनं जित्वा गाः क्रीत्वा संप्रयच्छति स दिव्यम् अयुतं शक्र वर्षाणां फलम् अश्नुते
yo vai dyūte dhanaṃ jitvā gāḥ krītvā saṃprayacchati sa divyam ayutaṃ śakra varṣāṇāṃ phalam aśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दायाद्या यस्य वै गावो न्यायपूर्वैर् उपार्जिताः प्रदत्तास् ताः प्रदातॄणां संभवन्त्य् अक्षया ध्रुवाः
dāyādyā yasya vai gāvo nyāyapūrvair upārjitāḥ pradattās tāḥ pradātṝṇāṃ saṃbhavanty akṣayā dhruvāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिगृह्य च यो दद्याद् गाः सुशुद्धेन चेतसा तस्यापीहाक्षयांल् लोकान् ध्रुवान् विद्धि शचीपते
pratigṛhya ca yo dadyād gāḥ suśuddhena cetasā tasyāpīhākṣayāṃl lokān dhruvān viddhi śacīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्मप्रभृति सत्यं च यो ब्रूयान् नियतेन्द्रियः गुरुद्विजसहः क्षान्तस् तस्य गोभिः समा गतिः
janmaprabhṛti satyaṃ ca yo brūyān niyatendriyaḥ gurudvijasahaḥ kṣāntas tasya gobhiḥ samā gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जातु ब्राह्मणो वाच्यो यद् अवाच्यं शचीपते मनसा गोषु न द्रुह्येद् गोवृत्तिर् गोनुकम्पकः
na jātu brāhmaṇo vācyo yad avācyaṃ śacīpate manasā goṣu na druhyed govṛttir gonukampakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्ये धर्मे च निरतस् तस्य शक्र फलं शृणु गोसहस्रेण समिता तस्य धेनुर् भवत्य् उत
satye dharme ca niratas tasya śakra phalaṃ śṛṇu gosahasreṇa samitā tasya dhenur bhavaty uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियस्य गुणैर् एभिर् अन्वितस्य फलं शृणु तस्यापि शततुल्या गौर् भवतीति विनिश्चयः
kṣatriyasya guṇair ebhir anvitasya phalaṃ śṛṇu tasyāpi śatatulyā gaur bhavatīti viniścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्यस्यैते यदि गुणास् तस्य पञ्चाशतं भवेत् शूद्रस्यापि विनीतस्य चतुर्भागफलं स्मृतम्
vaiśyasyaite yadi guṇās tasya pañcāśataṃ bhavet śūdrasyāpi vinītasya caturbhāgaphalaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् चैवं यो ऽनुतिष्ठेत युक्तः; सत्येन युक्तो गुरुशुश्रूषया च दान्तः क्षान्तो देवतार्ची प्रशान्तः; शुचिर् बुद्धो धर्मशीलो ऽनहंवाक्
etac caivaṃ yo 'nutiṣṭheta yuktaḥ; satyena yukto guruśuśrūṣayā ca dāntaḥ kṣānto devatārcī praśāntaḥ; śucir buddho dharmaśīlo 'nahaṃvāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महत् फलं प्राप्नुते स द्विजाय; दत्त्वा दोग्ध्रीं विधिनानेन धेनुम् नित्यं दद्याद् एकभक्तः सदा च; सत्ये स्थितो गुरुशुश्रूषिता च
mahat phalaṃ prāpnute sa dvijāya; dattvā dogdhrīṃ vidhinānena dhenum nityaṃ dadyād ekabhaktaḥ sadā ca; satye sthito guruśuśrūṣitā ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदाध्यायी गोषु यो भक्तिमांश् च; नित्यं दृष्ट्वा यो ऽभिनन्देत गाश् च आ जातितो यश् च गवां नमेत; इदं फलं शक्र निबोध तस्य
vedādhyāyī goṣu yo bhaktimāṃś ca; nityaṃ dṛṣṭvā yo 'bhinandeta gāś ca ā jātito yaś ca gavāṃ nameta; idaṃ phalaṃ śakra nibodha tasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् स्याद् इष्ट्वा राजसूये फलं तु; यत् स्याद् इष्ट्वा बहुना काञ्चनेन एतत् तुल्यं फलम् अस्याहुर् अग्र्यं; सर्वे सन्तस् त्व् ऋषयो ये च सिद्धाः
yat syād iṣṭvā rājasūye phalaṃ tu; yat syād iṣṭvā bahunā kāñcanena etat tulyaṃ phalam asyāhur agryaṃ; sarve santas tv ṛṣayo ye ca siddhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽग्रं भक्तान् किं चिद् अप्राश्य दद्याद्; गोभ्यो नित्यं गोव्रती सत्यवादी शान्तो बुद्धो गोसहस्रस्य पुण्यं; संवत्सरेणाप्नुयात् पुण्यशीलः
yo 'graṃ bhaktān kiṃ cid aprāśya dadyād; gobhyo nityaṃ govratī satyavādī śānto buddho gosahasrasya puṇyaṃ; saṃvatsareṇāpnuyāt puṇyaśīlaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य एकं भक्तम् अश्नीयाद् दद्याद् एकं गवां च यत् दश वर्षाण्य् अनन्तानि गोव्रती गोनुकम्पकः
ya ekaṃ bhaktam aśnīyād dadyād ekaṃ gavāṃ ca yat daśa varṣāṇy anantāni govratī gonukampakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकेनैव च भक्तेन यः क्रीत्वा गां प्रयच्छति यावन्ति तस्य प्रोक्तानि दिवसानि शतक्रतो तावच् छतानां स गवां फलम् आप्नोति शाश्वतम्
ekenaiva ca bhaktena yaḥ krītvā gāṃ prayacchati yāvanti tasya proktāni divasāni śatakrato tāvac chatānāṃ sa gavāṃ phalam āpnoti śāśvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणस्य फलं हीदं क्षत्रिये ऽभिहितं शृणु पञ्चवार्षिकम् एतत् तु क्षत्रियस्य फलं स्मृतम् ततो ऽर्धेन तु वैश्यस्य शूद्रो वैश्यार्धतः स्मृतः
brāhmaṇasya phalaṃ hīdaṃ kṣatriye 'bhihitaṃ śṛṇu pañcavārṣikam etat tu kṣatriyasya phalaṃ smṛtam tato 'rdhena tu vaiśyasya śūdro vaiśyārdhataḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यश् चात्मविक्रयं कृत्वा गाः क्रीत्वा संप्रयच्छति यावतीः स्पर्शयेद् गा वै तावत् तु फलम् अश्नुते लोम्नि लोम्नि महाभाग लोकाश् चास्याक्षयाः स्मृताः
yaś cātmavikrayaṃ kṛtvā gāḥ krītvā saṃprayacchati yāvatīḥ sparśayed gā vai tāvat tu phalam aśnute lomni lomni mahābhāga lokāś cāsyākṣayāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संग्रामेष्व् अर्जयित्वा तु यो वै गाः संप्रयच्छति आत्मविक्रयतुल्यास् ताः शाश्वता विद्धि कौशिक
saṃgrāmeṣv arjayitvā tu yo vai gāḥ saṃprayacchati ātmavikrayatulyās tāḥ śāśvatā viddhi kauśika
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलाभे यो गवां दद्यात् तिलधेनुं यतव्रतः दुर्गात् स तारितो धेन्वा क्षीरनद्यां प्रमोदते
alābhe yo gavāṃ dadyāt tiladhenuṃ yatavrataḥ durgāt sa tārito dhenvā kṣīranadyāṃ pramodate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न त्व् एवासां दानमात्रं प्रशस्तं; पात्रं कालो गोविशेषो विधिश् च कालज्ञानं विप्र गवान्तरं हि; दुःखं ज्ञातुं पावकादित्यभूतम्
na tv evāsāṃ dānamātraṃ praśastaṃ; pātraṃ kālo goviśeṣo vidhiś ca kālajñānaṃ vipra gavāntaraṃ hi; duḥkhaṃ jñātuṃ pāvakādityabhūtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाध्यायाढ्यं शुद्धयोनिं प्रशान्तं; वैतानस्थं पापभीरुं कृतज्ञम् गोषु क्षान्तं नातितीक्ष्णं शरण्यं; वृत्तिग्लानं तादृशं पात्रम् आहुः
svādhyāyāḍhyaṃ śuddhayoniṃ praśāntaṃ; vaitānasthaṃ pāpabhīruṃ kṛtajñam goṣu kṣāntaṃ nātitīkṣṇaṃ śaraṇyaṃ; vṛttiglānaṃ tādṛśaṃ pātram āhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्तिग्लाने सीदति चातिमात्रं; कृष्यर्थं वा होमहेतोः प्रसूत्याम् गुर्वर्थं वा बालसंवृद्धये वा; धेनुं दद्याद् देशकाले विशिष्टे
vṛttiglāne sīdati cātimātraṃ; kṛṣyarthaṃ vā homahetoḥ prasūtyām gurvarthaṃ vā bālasaṃvṛddhaye vā; dhenuṃ dadyād deśakāle viśiṣṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्जाताः सुक्रयज्ञानलब्धाः; प्राणक्रीता निर्जिताश् चौकजाश् च कृच्छ्रोत्सृष्टाः पोषणाभ्यागताश् च; द्वारैर् एतैर् गोविशेषाः प्रशस्ताः
antarjātāḥ sukrayajñānalabdhāḥ; prāṇakrītā nirjitāś caukajāś ca kṛcchrotsṛṣṭāḥ poṣaṇābhyāgatāś ca; dvārair etair goviśeṣāḥ praśastāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलान्विताः शीलवयोपपन्नाः; सर्वाः प्रशंसन्ति सुगन्धवत्यः यथा हि गङ्गा सरितां वरिष्ठा; तथार्जुनीनां कपिला वरिष्ठा
balānvitāḥ śīlavayopapannāḥ; sarvāḥ praśaṃsanti sugandhavatyaḥ yathā hi gaṅgā saritāṃ variṣṭhā; tathārjunīnāṃ kapilā variṣṭhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिस्रो रात्रीस् त्व् अद्भिर् उपोष्य भूमौ; तृप्ता गावस् तर्पितेभ्यः प्रदेयाः वत्सैः पुष्टैः क्षीरपैः सुप्रचारास्; त्र्यहं दत्त्वा गोरसैर् वर्तितव्यम्
tisro rātrīs tv adbhir upoṣya bhūmau; tṛptā gāvas tarpitebhyaḥ pradeyāḥ vatsaiḥ puṣṭaiḥ kṣīrapaiḥ supracārās; tryahaṃ dattvā gorasair vartitavyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा धेनुं सुव्रतां साधुवत्सां; कल्याणवृत्ताम् अपलायिनीं च यावन्ति लोमानि भवन्ति तस्यास्; तावन्ति वर्षाणि वसत्य् अमुत्र
dattvā dhenuṃ suvratāṃ sādhuvatsāṃ; kalyāṇavṛttām apalāyinīṃ ca yāvanti lomāni bhavanti tasyās; tāvanti varṣāṇi vasaty amutra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथानड्वाहं ब्राह्मणायाथ धुर्यं; दत्त्वा युवानं बलिनं विनीतम् हलस्य वोढारम् अनन्तवीर्यं; प्राप्नोति लोकान् दशधेनुदस्य
tathānaḍvāhaṃ brāhmaṇāyātha dhuryaṃ; dattvā yuvānaṃ balinaṃ vinītam halasya voḍhāram anantavīryaṃ; prāpnoti lokān daśadhenudasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्तारे ब्राह्मणान् गाश् च यः परित्राति कौशिक क्षेमेण च विमुच्येत तस्य पुण्यफलं शृणु अश्वमेधक्रतोस् तुल्यं फलं भवति शाश्वतम्
kāntāre brāhmaṇān gāś ca yaḥ paritrāti kauśika kṣemeṇa ca vimucyeta tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu aśvamedhakratos tulyaṃ phalaṃ bhavati śāśvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्युकाले सहस्राक्ष यां वृत्तिम् अनुकाङ्क्षते लोकान् बहुविधान् दिव्यान् यद् वास्य हृदि वर्तते
mṛtyukāle sahasrākṣa yāṃ vṛttim anukāṅkṣate lokān bahuvidhān divyān yad vāsya hṛdi vartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् सर्वं समवाप्नोति कर्मणा तेन मानवः गोभिश् च समनुज्ञातः सर्वत्र स महीयते
tat sarvaṃ samavāpnoti karmaṇā tena mānavaḥ gobhiś ca samanujñātaḥ sarvatra sa mahīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्व् एतेनैव विधिना गां वनेष्व् अनुगच्छति तृणगोमयपर्णाशी निःस्पृहो नियतः शुचिः
yas tv etenaiva vidhinā gāṃ vaneṣv anugacchati tṛṇagomayaparṇāśī niḥspṛho niyataḥ śuciḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकामं तेन वस्तव्यं मुदितेन शतक्रतो मम लोके सुरैः सार्धं लोके यत्रापि चेच्छति
akāmaṃ tena vastavyaṃ muditena śatakrato mama loke suraiḥ sārdhaṃ loke yatrāpi cecchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.