Library·Mahābhārata (critical edition)·13·13.8
युधिष्ठिर उवाच के पूज्याः के नमस्कार्याः कान् नमस्यसि भारत एतन् मे सर्वम् आचक्ष्व येषां स्पृहयसे नृप
yudhiṣṭhira uvāca ke pūjyāḥ ke namaskāryāḥ kān namasyasi bhārata etan me sarvam ācakṣva yeṣāṃ spṛhayase nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमापद्गतस्यापि यत्र ते वर्तते मनः मनुष्यलोके सर्वस्मिन् यद् अमुत्रेह चाप्य् उत
uttamāpadgatasyāpi yatra te vartate manaḥ manuṣyaloke sarvasmin yad amutreha cāpy uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच स्पृहयामि द्विजातीनां येषां ब्रह्म परं धनम् येषां स्वप्रत्ययः स्वर्गस् तपःस्वाध्यायसाधनः
bhīṣma uvāca spṛhayāmi dvijātīnāṃ yeṣāṃ brahma paraṃ dhanam yeṣāṃ svapratyayaḥ svargas tapaḥsvādhyāyasādhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषां वृद्धाश् च बालाश् च पितृपैतामहीं धुरम् उद्वहन्ति न सीदन्ति तेषां वै स्पृहयाम्य् अहम्
yeṣāṃ vṛddhāś ca bālāś ca pitṛpaitāmahīṃ dhuram udvahanti na sīdanti teṣāṃ vai spṛhayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यास्व् अभिविनीतानां दान्तानां मृदुभाषिणाम् श्रुतवृत्तोपपन्नानां सदाक्षरविदां सताम्
vidyāsv abhivinītānāṃ dāntānāṃ mṛdubhāṣiṇām śrutavṛttopapannānāṃ sadākṣaravidāṃ satām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसत्सु वदतां येषां हंसानाम् इव संघशः मङ्गल्यरूपा रुचिरा दिव्यजीमूतनिःस्वनाः
saṃsatsu vadatāṃ yeṣāṃ haṃsānām iva saṃghaśaḥ maṅgalyarūpā rucirā divyajīmūtaniḥsvanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यग् उच्चारिता वाचः श्रूयन्ते हि युधिष्ठिर शुश्रूषमाणे नृपतौ प्रेत्य चेह सुखावहाः
samyag uccāritā vācaḥ śrūyante hi yudhiṣṭhira śuśrūṣamāṇe nṛpatau pretya ceha sukhāvahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चापि तेषां श्रोतारः सदा सदसि संमताः विज्ञानगुणसंपन्नास् तेषां च स्पृहयाम्य् अहम्
ye cāpi teṣāṃ śrotāraḥ sadā sadasi saṃmatāḥ vijñānaguṇasaṃpannās teṣāṃ ca spṛhayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुसंस्कृतानि प्रयताः शुचीनि गुणवन्ति च ददत्य् अन्नानि तृप्त्यर्थं ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर ये चापि सततं राजंस् तेषां च स्पृहयाम्य् अहम्
susaṃskṛtāni prayatāḥ śucīni guṇavanti ca dadaty annāni tṛptyarthaṃ brāhmaṇebhyo yudhiṣṭhira ye cāpi satataṃ rājaṃs teṣāṃ ca spṛhayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्यं ह्य् एवाहवे योद्धुं न दातुम् अनसूयितम् शूरा वीराश् च शतशः सन्ति लोके युधिष्ठिर तेषां संख्यायमानानां दानशूरो विशिष्यते
śakyaṃ hy evāhave yoddhuṃ na dātum anasūyitam śūrā vīrāś ca śataśaḥ santi loke yudhiṣṭhira teṣāṃ saṃkhyāyamānānāṃ dānaśūro viśiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्यः स्यां यद्य् अहं भूयः सौम्य ब्राह्मणको ऽपि वा कुले जातो धर्मगतिस् तपोविद्यापरायणः
dhanyaḥ syāṃ yady ahaṃ bhūyaḥ saumya brāhmaṇako 'pi vā kule jāto dharmagatis tapovidyāparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मे त्वत्तः प्रियतरो लोके ऽस्मिन् पाण्डुनन्दन त्वत्तश् च मे प्रियतरा ब्राह्मणा भरतर्षभ
na me tvattaḥ priyataro loke 'smin pāṇḍunandana tvattaś ca me priyatarā brāhmaṇā bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा मम प्रियतरास् त्वत्तो विप्राः कुरूद्वह तेन सत्येन गच्छेयं लोकान् यत्र स शंतनुः
yathā mama priyatarās tvatto viprāḥ kurūdvaha tena satyena gaccheyaṃ lokān yatra sa śaṃtanuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मे पिता प्रियतरो ब्राह्मणेभ्यस् तथाभवत् न मे पितुः पिता वापि ये चान्ये ऽपि सुहृज्जनाः
na me pitā priyataro brāhmaṇebhyas tathābhavat na me pituḥ pitā vāpi ye cānye 'pi suhṛjjanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि मे वृजिनं किं चिद् विद्यते ब्राह्मणेष्व् इह अणु वा यदि वा स्थूलं विदितं साधुकर्मभिः
na hi me vṛjinaṃ kiṃ cid vidyate brāhmaṇeṣv iha aṇu vā yadi vā sthūlaṃ viditaṃ sādhukarmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा मनसा वापि वाचा वापि परंतप यन् मे कृतं ब्राह्मणेषु तेनाद्य न तपाम्य् अहम्
karmaṇā manasā vāpi vācā vāpi paraṃtapa yan me kṛtaṃ brāhmaṇeṣu tenādya na tapāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मण्य इति माम् आहुस् तया वाचास्मि तोषितः एतद् एव पवित्रेभ्यः सर्वेभ्यः परमं स्मृतम्
brahmaṇya iti mām āhus tayā vācāsmi toṣitaḥ etad eva pavitrebhyaḥ sarvebhyaḥ paramaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यामि लोकान् अमलाञ् छुचीन् ब्राह्मणयायिनः तेषु मे तात गन्तव्यम् अह्नाय च चिराय च
paśyāmi lokān amalāñ chucīn brāhmaṇayāyinaḥ teṣu me tāta gantavyam ahnāya ca cirāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा पत्याश्रयो धर्मः स्त्रीणां लोके युधिष्ठिर स देवः सा गतिर् नान्या क्षत्रियस्य तथा द्विजाः
yathā patyāśrayo dharmaḥ strīṇāṃ loke yudhiṣṭhira sa devaḥ sā gatir nānyā kṣatriyasya tathā dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियः शतवर्षी च दशवर्षी च ब्राह्मणः पितापुत्रौ च विज्ञेयौ तयोर् हि ब्राह्मणः पिता
kṣatriyaḥ śatavarṣī ca daśavarṣī ca brāhmaṇaḥ pitāputrau ca vijñeyau tayor hi brāhmaṇaḥ pitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारी तु पत्यभावे वै देवरं कुरुते पतिम् पृथिवी ब्राह्मणालाभे क्षत्रियं कुरुते पतिम्
nārī tu patyabhāve vai devaraṃ kurute patim pṛthivī brāhmaṇālābhe kṣatriyaṃ kurute patim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रवच् च ततो रक्ष्या उपास्या गुरुवच् च ते अग्निवच् चोपचर्या वै ब्राह्मणाः कुरुसत्तम
putravac ca tato rakṣyā upāsyā guruvac ca te agnivac copacaryā vai brāhmaṇāḥ kurusattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋजून् सतः सत्यशीलान् सर्वभूतहिते रतान् आशीविषान् इव क्रुद्धान् द्विजान् उपचरेत् सदा
ṛjūn sataḥ satyaśīlān sarvabhūtahite ratān āśīviṣān iva kruddhān dvijān upacaret sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजसस् तपसश् चैव नित्यं बिभ्येद् युधिष्ठिर उभे चैते परित्याज्ये तेजश् चैव तपस् तथा
tejasas tapasaś caiva nityaṃ bibhyed yudhiṣṭhira ubhe caite parityājye tejaś caiva tapas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यवसायस् तयोः शीघ्रम् उभयोर् एव विद्यते हन्युः क्रुद्धा महाराज ब्राह्मणा ये तपस्विनः
vyavasāyas tayoḥ śīghram ubhayor eva vidyate hanyuḥ kruddhā mahārāja brāhmaṇā ye tapasvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयः स्याद् उभयं दत्तं ब्राह्मणाद् यद् अकोपनात् कुर्याद् उभयतःशेषं दत्तशेषं न शेषयेत्
bhūyaḥ syād ubhayaṃ dattaṃ brāhmaṇād yad akopanāt kuryād ubhayataḥśeṣaṃ dattaśeṣaṃ na śeṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डपाणिर् यथा गोषु पालो नित्यं स्थिरो भवेत् ब्राह्मणान् ब्रह्म च तथा क्षत्रियः परिपालयेत्
daṇḍapāṇir yathā goṣu pālo nityaṃ sthiro bhavet brāhmaṇān brahma ca tathā kṣatriyaḥ paripālayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितेव पुत्रान् रक्षेथा ब्राह्मणान् ब्रह्मतेजसः गृहे चैषाम् अवेक्षेथाः कच्चिद् अस्तीह जीवनम्
piteva putrān rakṣethā brāhmaṇān brahmatejasaḥ gṛhe caiṣām avekṣethāḥ kaccid astīha jīvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.