Library·Mahābhārata (critical edition)·13·13.80
युधिष्ठिर उवाच पवित्राणां पवित्रं यच् छ्रेष्ठं लोके च यद् भवेत् पावनं परमं चैव तन् मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca pavitrāṇāṃ pavitraṃ yac chreṣṭhaṃ loke ca yad bhavet pāvanaṃ paramaṃ caiva tan me brūhi pitāmaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच गावो महार्थाः पुण्याश् च तारयन्ति च मानवान् धारयन्ति प्रजाश् चेमाः पयसा हविषा तथा
bhīṣma uvāca gāvo mahārthāḥ puṇyāś ca tārayanti ca mānavān dhārayanti prajāś cemāḥ payasā haviṣā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि पुण्यतमं किं चिद् गोभ्यो भरतसत्तम एताः पवित्राः पुण्याश् च त्रिषु लोकेष्व् अनुत्तमाः
na hi puṇyatamaṃ kiṃ cid gobhyo bharatasattama etāḥ pavitrāḥ puṇyāś ca triṣu lokeṣv anuttamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवानाम् उपरिष्टाच् च गावः प्रतिवसन्ति वै दत्त्वा चैता नरपते यान्ति स्वर्गं मनीषिणः
devānām upariṣṭāc ca gāvaḥ prativasanti vai dattvā caitā narapate yānti svargaṃ manīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मान्धाता यौवनाश्वश् च ययातिर् नहुषस् तथा गावो ददन्तः सततं सहस्रशतसंमिताः गताः परमकं स्थानं देवैर् अपि सुदुर्लभम्
māndhātā yauvanāśvaś ca yayātir nahuṣas tathā gāvo dadantaḥ satataṃ sahasraśatasaṃmitāḥ gatāḥ paramakaṃ sthānaṃ devair api sudurlabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि चात्र पुरावृत्तं कथयिष्यामि ते ऽनघ
api cātra purāvṛttaṃ kathayiṣyāmi te 'nagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषीणाम् उत्तमं धीमान् कृष्णद्वैपायनं शुकः अभिवाद्याह्निकं कृत्वा शुचिः प्रयतमानसः पितरं परिपप्रच्छ दृष्टलोकपरावरम्
ṛṣīṇām uttamaṃ dhīmān kṛṣṇadvaipāyanaṃ śukaḥ abhivādyāhnikaṃ kṛtvā śuciḥ prayatamānasaḥ pitaraṃ paripapraccha dṛṣṭalokaparāvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को यज्ञः सर्वयज्ञानां वरिष्ठ उपलक्ष्यते किं च कृत्वा परं स्वर्गं प्राप्नुवन्ति मनीषिणः
ko yajñaḥ sarvayajñānāṃ variṣṭha upalakṣyate kiṃ ca kṛtvā paraṃ svargaṃ prāpnuvanti manīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केन देवाः पवित्रेण स्वर्गम् अश्नन्ति वा विभो किं च यज्ञस्य यज्ञत्वं क्व च यज्ञः प्रतिष्ठितः
kena devāḥ pavitreṇa svargam aśnanti vā vibho kiṃ ca yajñasya yajñatvaṃ kva ca yajñaḥ pratiṣṭhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानानाम् उत्तमं किं च किं च सत्रम् अतः परम् पवित्राणां पवित्रं च यत् तद् ब्रूहि ममानघ
dānānām uttamaṃ kiṃ ca kiṃ ca satram ataḥ param pavitrāṇāṃ pavitraṃ ca yat tad brūhi mamānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा तु वचनं व्यासः परमधर्मवित् पुत्रायाकथयत् सर्वं तत्त्वेन भरतर्षभ
etac chrutvā tu vacanaṃ vyāsaḥ paramadharmavit putrāyākathayat sarvaṃ tattvena bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यास उवाच गावः प्रतिष्ठा भूतानां तथा गावः परायणम् गावः पुण्याः पवित्राश् च पावनं धर्म एव च
vyāsa uvāca gāvaḥ pratiṣṭhā bhūtānāṃ tathā gāvaḥ parāyaṇam gāvaḥ puṇyāḥ pavitrāś ca pāvanaṃ dharma eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वम् आसन्नशृङ्गा वै गाव इत्य् अनुशुश्रुमः शृङ्गार्थे समुपासन्त ताः किल प्रभुम् अव्ययम्
pūrvam āsannaśṛṅgā vai gāva ity anuśuśrumaḥ śṛṅgārthe samupāsanta tāḥ kila prabhum avyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ब्रह्मा तु गाः प्रायम् उपविष्टाः समीक्ष्य ह ईप्सितं प्रददौ ताभ्यो गोभ्यः प्रत्येकशः प्रभुः
tato brahmā tu gāḥ prāyam upaviṣṭāḥ samīkṣya ha īpsitaṃ pradadau tābhyo gobhyaḥ pratyekaśaḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां शृङ्गाण्य् अजायन्त यस्या यादृङ् मनोगतम् नानावर्णाः शृङ्गवन्त्यस् ता व्यरोचन्त पुत्रक
tāsāṃ śṛṅgāṇy ajāyanta yasyā yādṛṅ manogatam nānāvarṇāḥ śṛṅgavantyas tā vyarocanta putraka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणा वरदत्तास् ता हव्यकव्यप्रदाः शुभाः पुण्याः पवित्राः सुभगा दिव्यसंस्थानलक्षणाः गावस् तेजो महद् दिव्यं गवां दानं प्रशस्यते
brahmaṇā varadattās tā havyakavyapradāḥ śubhāḥ puṇyāḥ pavitrāḥ subhagā divyasaṃsthānalakṣaṇāḥ gāvas tejo mahad divyaṃ gavāṃ dānaṃ praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चैताः संप्रयच्छन्ति साधवो वीतमत्सराः ते वै सुकृतिनः प्रोक्ताः सर्वदानप्रदाश् च ते गवां लोकं तथा पुण्यम् आप्नुवन्ति च ते ऽनघ
ye caitāḥ saṃprayacchanti sādhavo vītamatsarāḥ te vai sukṛtinaḥ proktāḥ sarvadānapradāś ca te gavāṃ lokaṃ tathā puṇyam āpnuvanti ca te 'nagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र वृक्षा मधुफला दिव्यपुष्पफलोपगाः पुष्पाणि च सुगन्धीनि दिव्यानि द्विजसत्तम
yatra vṛkṣā madhuphalā divyapuṣpaphalopagāḥ puṣpāṇi ca sugandhīni divyāni dvijasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वा मणिमयी भूमिः सूक्ष्मकाञ्चनवालुका सर्वत्र सुखसंस्पर्शा निष्पङ्का नीरजा शुभा
sarvā maṇimayī bhūmiḥ sūkṣmakāñcanavālukā sarvatra sukhasaṃsparśā niṣpaṅkā nīrajā śubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तोत्पलवनैश् चैव मणिदण्डैर् हिरण्मयैः तरुणादित्यसंकाशैर् भान्ति तत्र जलाशयाः
raktotpalavanaiś caiva maṇidaṇḍair hiraṇmayaiḥ taruṇādityasaṃkāśair bhānti tatra jalāśayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महार्हमणिपत्रैश् च काञ्चनप्रभकेसरैः नीलोत्पलविमिश्रैश् च सरोभिर् बहुपङ्कजैः
mahārhamaṇipatraiś ca kāñcanaprabhakesaraiḥ nīlotpalavimiśraiś ca sarobhir bahupaṅkajaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करवीरवनैः फुल्लैः सहस्रावर्तसंवृतैः संतानकवनैः फुल्लैर् वृक्षैश् च समलंकृताः
karavīravanaiḥ phullaiḥ sahasrāvartasaṃvṛtaiḥ saṃtānakavanaiḥ phullair vṛkṣaiś ca samalaṃkṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मलाभिश् च मुक्ताभिर् मणिभिश् च महाधनैः उद्धूतपुलिनास् तत्र जातरूपैश् च निम्नगाः
nirmalābhiś ca muktābhir maṇibhiś ca mahādhanaiḥ uddhūtapulinās tatra jātarūpaiś ca nimnagāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वरत्नमयैश् चित्रैर् अवगाढा नगोत्तमैः जातरूपमयैश् चान्यैर् हुताशनसमप्रभैः
sarvaratnamayaiś citrair avagāḍhā nagottamaiḥ jātarūpamayaiś cānyair hutāśanasamaprabhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौवर्णगिरयस् तत्र मणिरत्नशिलोच्चयाः सर्वरत्नमयैर् भान्ति शृङ्गैश् चारुभिर् उच्छ्रितैः
sauvarṇagirayas tatra maṇiratnaśiloccayāḥ sarvaratnamayair bhānti śṛṅgaiś cārubhir ucchritaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यपुष्पफलास् तत्र नगाः पत्ररथाकुलाः दिव्यगन्धरसैः पुष्पैः फलैश् च भरतर्षभ
nityapuṣpaphalās tatra nagāḥ patrarathākulāḥ divyagandharasaiḥ puṣpaiḥ phalaiś ca bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रमन्ते पुण्यकर्माणस् तत्र नित्यं युधिष्ठिर सर्वकामसमृद्धार्था निःशोका गतमन्यवः
ramante puṇyakarmāṇas tatra nityaṃ yudhiṣṭhira sarvakāmasamṛddhārthā niḥśokā gatamanyavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमानेषु विचित्रेषु रमणीयेषु भारत मोदन्ते पुण्यकर्माणो विहरन्तो यशस्विनः
vimāneṣu vicitreṣu ramaṇīyeṣu bhārata modante puṇyakarmāṇo viharanto yaśasvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपक्रीडन्ति तान् राजञ् शुभाश् चाप्सरसां गणाः एतांल् लोकान् अवाप्नोति गां दत्त्वा वै युधिष्ठिर
upakrīḍanti tān rājañ śubhāś cāpsarasāṃ gaṇāḥ etāṃl lokān avāpnoti gāṃ dattvā vai yudhiṣṭhira
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यासाम् अधिपतिः पूषा मारुतो बलवान् बली ऐश्वर्ये वरुणो राजा ता मां पान्तु युगंधराः
yāsām adhipatiḥ pūṣā māruto balavān balī aiśvarye varuṇo rājā tā māṃ pāntu yugaṃdharāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरूपा बहुरूपाश् च विश्वरूपाश् च मातरः प्राजापत्या इति ब्रह्मञ् जपेन् नित्यं यतव्रतः
surūpā bahurūpāś ca viśvarūpāś ca mātaraḥ prājāpatyā iti brahmañ japen nityaṃ yatavrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गास् तु शुश्रूषते यश् च समन्वेति च सर्वशः तस्मै तुष्टाः प्रयच्छन्ति वरान् अपि सुदुर्लभान्
gās tu śuśrūṣate yaś ca samanveti ca sarvaśaḥ tasmai tuṣṭāḥ prayacchanti varān api sudurlabhān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न द्रुह्येन् मनसा चापि गोषु ता हि सुखप्रदाः अर्चयेत सदा चैव नमस्कारैश् च पूजयेत् दान्तः प्रीतमना नित्यं गवां व्युष्टिं तथाश्नुते
na druhyen manasā cāpi goṣu tā hi sukhapradāḥ arcayeta sadā caiva namaskāraiś ca pūjayet dāntaḥ prītamanā nityaṃ gavāṃ vyuṣṭiṃ tathāśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन देवाः पवित्रेण भुञ्जते लोकम् उत्तमम् यत् पवित्रं पवित्राणां तद् घृतं शिरसा वहेत्
yena devāḥ pavitreṇa bhuñjate lokam uttamam yat pavitraṃ pavitrāṇāṃ tad ghṛtaṃ śirasā vahet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृतेन जुहुयाद् अग्निं घृतेन स्वस्ति वाचयेत् घृतं प्राशेद् घृतं दद्याद् गवां व्युष्टिं तथाश्नुते
ghṛtena juhuyād agniṃ ghṛtena svasti vācayet ghṛtaṃ prāśed ghṛtaṃ dadyād gavāṃ vyuṣṭiṃ tathāśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्र्यहम् उष्णं पिबेन् मूत्रं त्र्यहम् उष्णं पिबेत् पयः गवाम् उष्णं पयः पीत्वा त्र्यहम् उष्णं घृतं पिबेत् त्र्यहम् उष्णं घृतं पीत्वा वायुभक्षो भवेत् त्र्यहम्
tryaham uṣṇaṃ piben mūtraṃ tryaham uṣṇaṃ pibet payaḥ gavām uṣṇaṃ payaḥ pītvā tryaham uṣṇaṃ ghṛtaṃ pibet tryaham uṣṇaṃ ghṛtaṃ pītvā vāyubhakṣo bhavet tryaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्हृतैश् च यवैर् गोभिर् मासं प्रसृतयावकः ब्रह्महत्यासमं पापं सर्वम् एतेन शुध्यति
nirhṛtaiś ca yavair gobhir māsaṃ prasṛtayāvakaḥ brahmahatyāsamaṃ pāpaṃ sarvam etena śudhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पराभवार्थं दैत्यानां देवैः शौचम् इदं कृतम् देवत्वम् अपि च प्राप्ताः संसिद्धाश् च महाबलाः
parābhavārthaṃ daityānāṃ devaiḥ śaucam idaṃ kṛtam devatvam api ca prāptāḥ saṃsiddhāś ca mahābalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गावः पवित्राः पुण्याश् च पावनं परमं महत् ताश् च दत्त्वा द्विजातिभ्यो नरः स्वर्गम् उपाश्नुते
gāvaḥ pavitrāḥ puṇyāś ca pāvanaṃ paramaṃ mahat tāś ca dattvā dvijātibhyo naraḥ svargam upāśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गवां मध्ये शुचिर् भूत्वा गोमतीं मनसा जपेत् पूताभिर् अद्भिर् आचम्य शुचिर् भवति निर्मलः
gavāṃ madhye śucir bhūtvā gomatīṃ manasā japet pūtābhir adbhir ācamya śucir bhavati nirmalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निमध्ये गवां मध्ये ब्राह्मणानां च संसदि विद्यावेदव्रतस्नाता ब्राह्मणाः पुण्यकर्मिणः
agnimadhye gavāṃ madhye brāhmaṇānāṃ ca saṃsadi vidyāvedavratasnātā brāhmaṇāḥ puṇyakarmiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यापयेरञ् शिष्यान् वै गोमतीं यज्ञसंमिताम् त्रिरात्रोपोषितः श्रुत्वा गोमतीं लभते वरम्
adhyāpayerañ śiṣyān vai gomatīṃ yajñasaṃmitām trirātropoṣitaḥ śrutvā gomatīṃ labhate varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रकामश् च लभते पुत्रं धनम् अथापि च पतिकामा च भर्तारं सर्वकामांश् च मानवः गावस् तुष्टाः प्रयच्छन्ति सेविता वै न संशयः
putrakāmaś ca labhate putraṃ dhanam athāpi ca patikāmā ca bhartāraṃ sarvakāmāṃś ca mānavaḥ gāvas tuṣṭāḥ prayacchanti sevitā vai na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एता महाभागा यज्ञियाः सर्वकामदाः रोहिण्य इति जानीहि नैताभ्यो विद्यते परम्
evam etā mahābhāgā yajñiyāḥ sarvakāmadāḥ rohiṇya iti jānīhi naitābhyo vidyate param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः स महातेजाः शुकः पित्रा महात्मना पूजयाम् आस गा नित्यं तस्मात् त्वम् अपि पूजय
ity uktaḥ sa mahātejāḥ śukaḥ pitrā mahātmanā pūjayām āsa gā nityaṃ tasmāt tvam api pūjaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.