Library·Mahābhārata (critical edition)·13·13.82
भीष्म उवाच ये च गाः संप्रयच्छन्ति हुतशिष्टाशिनश् च ये तेषां सत्राणि यज्ञाश् च नित्यम् एव युधिष्ठिर
bhīṣma uvāca ye ca gāḥ saṃprayacchanti hutaśiṣṭāśinaś ca ye teṣāṃ satrāṇi yajñāś ca nityam eva yudhiṣṭhira
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋते दधिघृतेनेह न यज्ञः संप्रवर्तते तेन यज्ञस्य यज्ञत्वम् अतोमूलं च लक्ष्यते
ṛte dadhighṛteneha na yajñaḥ saṃpravartate tena yajñasya yajñatvam atomūlaṃ ca lakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानानाम् अपि सर्वेषां गवां दानं प्रशस्यते गावः श्रेष्ठाः पवित्राश् च पावनं ह्य् एतद् उत्तमम्
dānānām api sarveṣāṃ gavāṃ dānaṃ praśasyate gāvaḥ śreṣṭhāḥ pavitrāś ca pāvanaṃ hy etad uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्ट्यर्थम् एताः सेवेत शान्त्यर्थम् अपि चैव ह पयो दधि घृतं यासां सर्वपापप्रमोचनम्
puṣṭyartham etāḥ seveta śāntyartham api caiva ha payo dadhi ghṛtaṃ yāsāṃ sarvapāpapramocanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गावस् तेजः परं प्रोक्तम् इह लोके परत्र च न गोभ्यः परमं किं चित् पवित्रं पुरुषर्षभ
gāvas tejaḥ paraṃ proktam iha loke paratra ca na gobhyaḥ paramaṃ kiṃ cit pavitraṃ puruṣarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् पितामहस्य संवादम् इन्द्रस्य च युधिष्ठिर
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam pitāmahasya saṃvādam indrasya ca yudhiṣṭhira
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पराभूतेषु दैत्येषु शक्रे त्रिभुवनेश्वरे प्रजाः समुदिताः सर्वाः सत्यधर्मपरायणाः
parābhūteṣu daityeṣu śakre tribhuvaneśvare prajāḥ samuditāḥ sarvāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथर्षयः सगन्धर्वाः किंनरोरगराक्षसाः देवासुरसुपर्णाश् च प्रजानां पतयस् तथा पर्युपासन्त कौरव्य कदा चिद् वै पितामहम्
atharṣayaḥ sagandharvāḥ kiṃnaroragarākṣasāḥ devāsurasuparṇāś ca prajānāṃ patayas tathā paryupāsanta kauravya kadā cid vai pitāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदः पर्वतश् चैव विश्वावसुहहाहुहू दिव्यतानेषु गायन्तः पर्युपासन्त तं प्रभुम्
nāradaḥ parvataś caiva viśvāvasuhahāhuhū divyatāneṣu gāyantaḥ paryupāsanta taṃ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दिव्यानि पुष्पाणि प्रावहत् पवनस् तथा आजह्रुर् ऋतवश् चापि सुगन्धीनि पृथक् पृथक्
tatra divyāni puṣpāṇi prāvahat pavanas tathā ājahrur ṛtavaś cāpi sugandhīni pṛthak pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् देवसमावाये सर्वभूतसमागमे दिव्यवादित्रसंघुष्टे दिव्यस्त्रीचारणावृते इन्द्रः पप्रच्छ देवेशम् अभिवाद्य प्रणम्य च
tasmin devasamāvāye sarvabhūtasamāgame divyavāditrasaṃghuṣṭe divyastrīcāraṇāvṛte indraḥ papraccha deveśam abhivādya praṇamya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवानां भगवन् कस्माल् लोकेशानां पितामह उपरिष्टाद् गवां लोक एतद् इच्छामि वेदितुम्
devānāṃ bhagavan kasmāl lokeśānāṃ pitāmaha upariṣṭād gavāṃ loka etad icchāmi veditum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तपो ब्रह्मचर्यं वा गोभिः कृतम् इहेश्वर देवानाम् उपरिष्टाद् यद् वसन्त्य् अरजसः सुखम्
kiṃ tapo brahmacaryaṃ vā gobhiḥ kṛtam iheśvara devānām upariṣṭād yad vasanty arajasaḥ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रोवाच तं ब्रह्मा शक्रं बलनिसूदनम् अवज्ञातास् त्वया नित्यं गावो बलनिसूदन
tataḥ provāca taṃ brahmā śakraṃ balanisūdanam avajñātās tvayā nityaṃ gāvo balanisūdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन त्वम् आसां माहात्म्यं न वेत्थ शृणु तत् प्रभो गवां प्रभावं परमं माहात्म्यं च सुरर्षभ
tena tvam āsāṃ māhātmyaṃ na vettha śṛṇu tat prabho gavāṃ prabhāvaṃ paramaṃ māhātmyaṃ ca surarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञाङ्गं कथिता गावो यज्ञ एव च वासव एताभिश् चाप्य् ऋते यज्ञो न प्रवर्तेत् कथं चन
yajñāṅgaṃ kathitā gāvo yajña eva ca vāsava etābhiś cāpy ṛte yajño na pravartet kathaṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारयन्ति प्रजाश् चैव पयसा हविषा तथा एतासां तनयाश् चापि कृषियोगम् उपासते
dhārayanti prajāś caiva payasā haviṣā tathā etāsāṃ tanayāś cāpi kṛṣiyogam upāsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनयन्ति च धान्यानि बीजानि विविधानि च ततो यज्ञाः प्रवर्तन्ते हव्यं कव्यं च सर्वशः
janayanti ca dhānyāni bījāni vividhāni ca tato yajñāḥ pravartante havyaṃ kavyaṃ ca sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पयो दधि घृतं चैव पुण्याश् चैताः सुराधिप वहन्ति विविधान् भारान् क्षुत्तृष्णापरिपीडिताः
payo dadhi ghṛtaṃ caiva puṇyāś caitāḥ surādhipa vahanti vividhān bhārān kṣuttṛṣṇāparipīḍitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनींश् च धारयन्तीह प्रजाश् चैवापि कर्मणा वासवाकूटवाहिन्यः कर्मणा सुकृतेन च उपरिष्टात् ततो ऽस्माकं वसन्त्य् एताः सदैव हि
munīṃś ca dhārayantīha prajāś caivāpi karmaṇā vāsavākūṭavāhinyaḥ karmaṇā sukṛtena ca upariṣṭāt tato 'smākaṃ vasanty etāḥ sadaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् ते कारणं शक्र निवासकृतम् अद्य वै गवां देवोपरिष्टाद् धि समाख्यातं शतक्रतो
etat te kāraṇaṃ śakra nivāsakṛtam adya vai gavāṃ devopariṣṭād dhi samākhyātaṃ śatakrato
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एता हि वरदत्ताश् च वरदाश् चैव वासव सौरभ्यः पुण्यकर्मिण्यः पावनाः शुभलक्षणाः
etā hi varadattāś ca varadāś caiva vāsava saurabhyaḥ puṇyakarmiṇyaḥ pāvanāḥ śubhalakṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदर्थं गा गताश् चैव सौरभ्यः सुरसत्तम तच् च मे शृणु कार्त्स्न्येन वदतो बलसूदन
yadarthaṃ gā gatāś caiva saurabhyaḥ surasattama tac ca me śṛṇu kārtsnyena vadato balasūdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा देवयुगे तात दैत्येन्द्रेषु महात्मसु त्रींल् लोकान् अनुशासत्सु विष्णौ गर्भत्वम् आगते
purā devayuge tāta daityendreṣu mahātmasu trīṃl lokān anuśāsatsu viṣṇau garbhatvam āgate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदित्यास् तप्यमानायास् तपो घोरं सुदुश्चरम् पुत्रार्थम् अमरश्रेष्ठ पादेनैकेन नित्यदा
adityās tapyamānāyās tapo ghoraṃ suduścaram putrārtham amaraśreṣṭha pādenaikena nityadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां तु दृष्ट्वा महादेवीं तप्यमानां महत् तपः दक्षस्य दुहिता देवी सुरभिर् नाम नामतः
tāṃ tu dṛṣṭvā mahādevīṃ tapyamānāṃ mahat tapaḥ dakṣasya duhitā devī surabhir nāma nāmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतप्यत तपो घोरं हृष्टा धर्मपरायणा कैलासशिखरे रम्ये देवगन्धर्वसेविते
atapyata tapo ghoraṃ hṛṣṭā dharmaparāyaṇā kailāsaśikhare ramye devagandharvasevite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यतिष्ठद् एकपादेन परमं योगम् आस्थिता दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च
vyatiṣṭhad ekapādena paramaṃ yogam āsthitā daśa varṣasahasrāṇi daśa varṣaśatāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संतप्तास् तपसा तस्या देवाः सर्षिमहोरगाः तत्र गत्वा मया सार्धं पर्युपासन्त तां शुभाम्
saṃtaptās tapasā tasyā devāḥ sarṣimahoragāḥ tatra gatvā mayā sārdhaṃ paryupāsanta tāṃ śubhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाहम् अब्रुवं तत्र देवीं तां तपसान्विताम् किमर्थं तप्यते देवि तपो घोरम् अनिन्दिते
athāham abruvaṃ tatra devīṃ tāṃ tapasānvitām kimarthaṃ tapyate devi tapo ghoram anindite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीतस् ते ऽहं महाभागे तपसानेन शोभने वरयस्व वरं देवि दातास्मीति पुरंदर
prītas te 'haṃ mahābhāge tapasānena śobhane varayasva varaṃ devi dātāsmīti puraṃdara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरभ्य् उवाच वरेण भगवन् मह्यं कृतं लोकपितामह एष एव वरो मे ऽद्य यत् प्रीतो ऽसि ममानघ
surabhy uvāca vareṇa bhagavan mahyaṃ kṛtaṃ lokapitāmaha eṣa eva varo me 'dya yat prīto 'si mamānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच ताम् एवं ब्रुवतीं देवीं सुरभीं त्रिदशेश्वर प्रत्यब्रुवं यद् देवेन्द्र तन् निबोध शचीपते
brahmovāca tām evaṃ bruvatīṃ devīṃ surabhīṃ tridaśeśvara pratyabruvaṃ yad devendra tan nibodha śacīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलोभकाम्यया देवि तपसा च शुभेन ते प्रसन्नो ऽहं वरं तस्माद् अमरत्वं ददानि ते
alobhakāmyayā devi tapasā ca śubhena te prasanno 'haṃ varaṃ tasmād amaratvaṃ dadāni te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयाणाम् अपि लोकानाम् उपरिष्टान् निवत्स्यसि मत्प्रसादाच् च विख्यातो गोलोकः स भविष्यति
trayāṇām api lokānām upariṣṭān nivatsyasi matprasādāc ca vikhyāto golokaḥ sa bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुषेषु च कुर्वाणाः प्रजाः कर्म सुतास् तव निवत्स्यन्ति महाभागे सर्वा दुहितरश् च ते
mānuṣeṣu ca kurvāṇāḥ prajāḥ karma sutās tava nivatsyanti mahābhāge sarvā duhitaraś ca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनसा चिन्तिता भोगास् त्वया वै दिव्यमानुषाः यच् च स्वर्गसुखं देवि तत् ते संपत्स्यते शुभे
manasā cintitā bhogās tvayā vai divyamānuṣāḥ yac ca svargasukhaṃ devi tat te saṃpatsyate śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्या लोकाः सहस्राक्ष सर्वकामसमन्विताः न तत्र क्रमते मृत्युर् न जरा न च पावकः न दैन्यं नाशुभं किं चिद् विद्यते तत्र वासव
tasyā lokāḥ sahasrākṣa sarvakāmasamanvitāḥ na tatra kramate mṛtyur na jarā na ca pāvakaḥ na dainyaṃ nāśubhaṃ kiṃ cid vidyate tatra vāsava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दिव्यान्य् अरण्यानि दिव्यानि भवनानि च विमानानि च युक्तानि कामगानि च वासव
tatra divyāny araṇyāni divyāni bhavanāni ca vimānāni ca yuktāni kāmagāni ca vāsava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रतैश् च विविधैः पुण्यैस् तथा तीर्थानुसेवनात् तपसा महता चैव सुकृतेन च कर्मणा शक्यः समासादयितुं गोलोकः पुष्करेक्षण
vrataiś ca vividhaiḥ puṇyais tathā tīrthānusevanāt tapasā mahatā caiva sukṛtena ca karmaṇā śakyaḥ samāsādayituṃ golokaḥ puṣkarekṣaṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् ते सर्वम् आख्यातं मया शक्रानुपृच्छते न ते परिभवः कार्यो गवाम् अरिनिसूदन
etat te sarvam ākhyātaṃ mayā śakrānupṛcchate na te paribhavaḥ kāryo gavām arinisūdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच एतच् छ्रुत्वा सहस्राक्षः पूजयाम् आस नित्यदा गाश् चक्रे बहुमानं च तासु नित्यं युधिष्ठिर
bhīṣma uvāca etac chrutvā sahasrākṣaḥ pūjayām āsa nityadā gāś cakre bahumānaṃ ca tāsu nityaṃ yudhiṣṭhira
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् ते सर्वम् आख्यातं पावनं च महाद्युते पवित्रं परमं चापि गवां माहात्म्यम् उत्तमम् कीर्तितं पुरुषव्याघ्र सर्वपापविनाशनम्
etat te sarvam ākhyātaṃ pāvanaṃ ca mahādyute pavitraṃ paramaṃ cāpi gavāṃ māhātmyam uttamam kīrtitaṃ puruṣavyāghra sarvapāpavināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य इदं कथयेन् नित्यं ब्राह्मणेभ्यः समाहितः हव्यकव्येषु यज्ञेषु पितृकार्येषु चैव ह सार्वकामिकम् अक्षय्यं पितॄंस् तस्योपतिष्ठति
ya idaṃ kathayen nityaṃ brāhmaṇebhyaḥ samāhitaḥ havyakavyeṣu yajñeṣu pitṛkāryeṣu caiva ha sārvakāmikam akṣayyaṃ pitṝṃs tasyopatiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोषु भक्तश् च लभते यद् यद् इच्छति मानवः स्त्रियो ऽपि भक्ता या गोषु ताश् च कामान् अवाप्नुयुः
goṣu bhaktaś ca labhate yad yad icchati mānavaḥ striyo 'pi bhaktā yā goṣu tāś ca kāmān avāpnuyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रार्थी लभते पुत्रं कन्या पतिम् अवाप्नुयात् धनार्थी लभते वित्तं धर्मार्थी धर्मम् आप्नुयात्
putrārthī labhate putraṃ kanyā patim avāpnuyāt dhanārthī labhate vittaṃ dharmārthī dharmam āpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यार्थी प्राप्नुयाद् विद्यां सुखार्थी प्राप्नुयात् सुखम् न किं चिद् दुर्लभं चैव गवां भक्तस्य भारत
vidyārthī prāpnuyād vidyāṃ sukhārthī prāpnuyāt sukham na kiṃ cid durlabhaṃ caiva gavāṃ bhaktasya bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.