Mahābhārata (critical edition) 14.24

ब्राह्मण उवाच अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् नारदस्य च संवादम् ऋषेर् देवमतस्य च

brāhmaṇa uvāca atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam nāradasya ca saṃvādam ṛṣer devamatasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवमत उवाच जन्तोः संजायमानस्य किं नु पूर्वं प्रवर्तते प्राणो ऽपानः समानो वा व्यानो वोदान एव च

devamata uvāca jantoḥ saṃjāyamānasya kiṃ nu pūrvaṃ pravartate prāṇo 'pānaḥ samāno vā vyāno vodāna eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारद उवाच येनायं सृज्यते जन्तुस् ततो ऽन्यः पूर्वम् एति तम् प्राणद्वंद्वं च विज्ञेयं तिर्यगं चोर्ध्वगं च यत्

nārada uvāca yenāyaṃ sṛjyate jantus tato 'nyaḥ pūrvam eti tam prāṇadvaṃdvaṃ ca vijñeyaṃ tiryagaṃ cordhvagaṃ ca yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवमत उवाच केनायं सृज्यते जन्तुः कश् चान्यः पूर्वम् एति तम् प्राणद्वंद्वं च मे ब्रूहि तिर्यग् ऊर्ध्वं च निश्चयात्

devamata uvāca kenāyaṃ sṛjyate jantuḥ kaś cānyaḥ pūrvam eti tam prāṇadvaṃdvaṃ ca me brūhi tiryag ūrdhvaṃ ca niścayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारद उवाच संकल्पाज् जायते हर्षः शब्दाद् अपि च जायते रसात् संजायते चापि रूपाद् अपि च जायते

nārada uvāca saṃkalpāj jāyate harṣaḥ śabdād api ca jāyate rasāt saṃjāyate cāpi rūpād api ca jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पर्शात् संजायते चापि गन्धाद् अपि च जायते एतद् रूपम् उदानस्य हर्षो मिथुनसंभवः

sparśāt saṃjāyate cāpi gandhād api ca jāyate etad rūpam udānasya harṣo mithunasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामात् संजायते शुक्रं कामात् संजायते रसः समानव्यानजनिते सामान्ये शुक्रशोणिते

kāmāt saṃjāyate śukraṃ kāmāt saṃjāyate rasaḥ samānavyānajanite sāmānye śukraśoṇite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्राच् छोणितसंसृष्टात् पूर्वं प्राणः प्रवर्तते प्राणेन विकृते शुक्रे ततो ऽपानः प्रवर्तते

śukrāc choṇitasaṃsṛṣṭāt pūrvaṃ prāṇaḥ pravartate prāṇena vikṛte śukre tato 'pānaḥ pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणापानाव् इदं द्वंद्वम् अवाक् चोर्ध्वं च गच्छतः व्यानः समानश् चैवोभौ तिर्यग् द्वंद्वत्वम् उच्यते

prāṇāpānāv idaṃ dvaṃdvam avāk cordhvaṃ ca gacchataḥ vyānaḥ samānaś caivobhau tiryag dvaṃdvatvam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निर् वै देवताः सर्वा इति वेदस्य शासनम् संजायते ब्राह्मणेषु ज्ञानं बुद्धिसमन्वितम्

agnir vai devatāḥ sarvā iti vedasya śāsanam saṃjāyate brāhmaṇeṣu jñānaṃ buddhisamanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य धूमस् तमोरूपं रजो भस्म सुरेतसः सत्त्वं संजायते तस्य यत्र प्रक्षिप्यते हविः

tasya dhūmas tamorūpaṃ rajo bhasma suretasaḥ sattvaṃ saṃjāyate tasya yatra prakṣipyate haviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आघारौ समानो व्यानश् च इति यज्ञविदो विदुः प्राणापानाव् आज्यभागौ तयोर् मध्ये हुताशनः एतद् रूपम् उदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः

āghārau samāno vyānaś ca iti yajñavido viduḥ prāṇāpānāv ājyabhāgau tayor madhye hutāśanaḥ etad rūpam udānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्द्वंद्वम् इति यत् त्व् एतत् तन् मे निगदतः शृणु

nirdvaṃdvam iti yat tv etat tan me nigadataḥ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहोरात्रम् इदं द्वंद्वं तयोर् मध्ये हुताशनः एतद् रूपम् उदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः

ahorātram idaṃ dvaṃdvaṃ tayor madhye hutāśanaḥ etad rūpam udānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभे चैवायने द्वंद्वं तयोर् मध्ये हुताशनः एतद् रूपम् उदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः

ubhe caivāyane dvaṃdvaṃ tayor madhye hutāśanaḥ etad rūpam udānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभे सत्यानृते द्वंद्वं तयोर् मध्ये हुताशनः एतद् रूपम् उदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः

ubhe satyānṛte dvaṃdvaṃ tayor madhye hutāśanaḥ etad rūpam udānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभे शुभाशुभे द्वंद्वं तयोर् मध्ये हुताशनः एतद् रूपम् उदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः

ubhe śubhāśubhe dvaṃdvaṃ tayor madhye hutāśanaḥ etad rūpam udānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सच् चासच् चैव तद् द्वंद्वं तयोर् मध्ये हुताशनः एतद् रूपम् उदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः

sac cāsac caiva tad dvaṃdvaṃ tayor madhye hutāśanaḥ etad rūpam udānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमं समानो व्यानो व्यस्यते कर्म तेन तत् तृतीयं तु समानेन पुनर् एव व्यवस्यते

prathamaṃ samāno vyāno vyasyate karma tena tat tṛtīyaṃ tu samānena punar eva vyavasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्त्यर्थं वामदेवं च शान्तिर् ब्रह्म सनातनम् एतद् रूपम् उदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः

śāntyarthaṃ vāmadevaṃ ca śāntir brahma sanātanam etad rūpam udānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.