Library·Mahābhārata (critical edition)·14·14.4
युधिष्ठिर उवाच शुश्रूषे तस्य धर्मज्ञ राजर्षेः परिकीर्तनम् द्वैपायन मरुत्तस्य कथां प्रब्रूहि मे ऽनघ
yudhiṣṭhira uvāca śuśrūṣe tasya dharmajña rājarṣeḥ parikīrtanam dvaipāyana maruttasya kathāṃ prabrūhi me 'nagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यास उवाच आसीत् कृतयुगे पूर्वं मनुर् दण्डधरः प्रभुः तस्य पुत्रो महेष्वासः प्रजातिर् इति विश्रुतः
vyāsa uvāca āsīt kṛtayuge pūrvaṃ manur daṇḍadharaḥ prabhuḥ tasya putro maheṣvāsaḥ prajātir iti viśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजातेर् अभवत् पुत्रः क्षुप इत्य् अभिविश्रुतः क्षुपस्य पुत्रस् त्व् इक्ष्वाकुर् महीपालो ऽभवत् प्रभुः
prajāter abhavat putraḥ kṣupa ity abhiviśrutaḥ kṣupasya putras tv ikṣvākur mahīpālo 'bhavat prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पुत्रशतं राजन्न् आसीत् परमधार्मिकम् तांस् तु सर्वान् महीपालान् इक्ष्वाकुर् अकरोत् प्रभुः
tasya putraśataṃ rājann āsīt paramadhārmikam tāṃs tu sarvān mahīpālān ikṣvākur akarot prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां ज्येष्ठस् तु विंशो ऽभूत् प्रतिमानं धनुष्मताम् विंशस्य पुत्रः कल्याणो विविंशो नाम भारत
teṣāṃ jyeṣṭhas tu viṃśo 'bhūt pratimānaṃ dhanuṣmatām viṃśasya putraḥ kalyāṇo viviṃśo nāma bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विविंशस्य सुता राजन् बभूवुर् दश पञ्च च सर्वे धनुषि विक्रान्ता ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः
viviṃśasya sutā rājan babhūvur daśa pañca ca sarve dhanuṣi vikrāntā brahmaṇyāḥ satyavādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानधर्मरताः सन्तः सततं प्रियवादिनः तेषां ज्येष्ठः खनीनेत्रः स तान् सर्वान् अपीडयत्
dānadharmaratāḥ santaḥ satataṃ priyavādinaḥ teṣāṃ jyeṣṭhaḥ khanīnetraḥ sa tān sarvān apīḍayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खनीनेत्रस् तु विक्रान्तो जित्वा राज्यम् अकण्टकम् नाशक्नोद् रक्षितुं राज्यं नान्वरज्यन्त तं प्रजाः
khanīnetras tu vikrānto jitvā rājyam akaṇṭakam nāśaknod rakṣituṃ rājyaṃ nānvarajyanta taṃ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अपास्य च तद् राष्ट्रं तस्य पुत्रं सुवर्चसम् अभ्यषिञ्चत राजेन्द्र मुदितं चाभवत् तदा
tam apāsya ca tad rāṣṭraṃ tasya putraṃ suvarcasam abhyaṣiñcata rājendra muditaṃ cābhavat tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पितुर् विक्रियां दृष्ट्वा राज्यान् निरसनं तथा नियतो वर्तयाम् आस प्रजाहितचिकीर्षया
sa pitur vikriyāṃ dṛṣṭvā rājyān nirasanaṃ tathā niyato vartayām āsa prajāhitacikīrṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शुचिः शमदमान्वितः प्रजास् तं चान्वरज्यन्त धर्मनित्यं मनस्विनम्
brahmaṇyaḥ satyavādī ca śuciḥ śamadamānvitaḥ prajās taṃ cānvarajyanta dharmanityaṃ manasvinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य धर्मप्रवृत्तस्य व्यशीर्यत् कोशवाहनम् तं क्षीणकोशं सामन्ताः समन्तात् पर्यपीडयन्
tasya dharmapravṛttasya vyaśīryat kośavāhanam taṃ kṣīṇakośaṃ sāmantāḥ samantāt paryapīḍayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पीड्यमानो बहुभिः क्षीणकोशस् त्व् अवाहनः आर्तिम् आर्छत् परां राजा सह भृत्यैः पुरेण च
sa pīḍyamāno bahubhiḥ kṣīṇakośas tv avāhanaḥ ārtim ārchat parāṃ rājā saha bhṛtyaiḥ pureṇa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चैनं परिहर्तुं ते ऽशक्नुवन् परिसंक्षये सम्यग्वृत्तो हि राजा स धर्मनित्यो युधिष्ठिर
na cainaṃ parihartuṃ te 'śaknuvan parisaṃkṣaye samyagvṛtto hi rājā sa dharmanityo yudhiṣṭhira
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा तु परमाम् आर्तिं गतो ऽसौ सपुरो नृपः ततः प्रदध्मौ स करं प्रादुरासीत् ततो बलम्
yadā tu paramām ārtiṃ gato 'sau sapuro nṛpaḥ tataḥ pradadhmau sa karaṃ prādurāsīt tato balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तान् अजयत् सर्वान् प्रातिसीमान् नराधिपान् एतस्मात् कारणाद् राजन् विश्रुतः स करंधमः
tatas tān ajayat sarvān prātisīmān narādhipān etasmāt kāraṇād rājan viśrutaḥ sa karaṃdhamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य कारंधमः पुत्रस् त्रेतायुगमुखे ऽभवत् इन्द्राद् अनवरः श्रीमान् देवैर् अपि सुदुर्जयः
tasya kāraṃdhamaḥ putras tretāyugamukhe 'bhavat indrād anavaraḥ śrīmān devair api sudurjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य सर्वे महीपाला वर्तन्ते स्म वशे तदा स हि सम्राड् अभूत् तेषां वृत्तेन च बलेन च
tasya sarve mahīpālā vartante sma vaśe tadā sa hi samrāḍ abhūt teṣāṃ vṛttena ca balena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविक्षिन् नाम धर्मात्मा शौर्येणेन्द्रसमो ऽभवत् यज्ञशीलः कर्मरतिर् धृतिमान् संयतेन्द्रियः
avikṣin nāma dharmātmā śauryeṇendrasamo 'bhavat yajñaśīlaḥ karmaratir dhṛtimān saṃyatendriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजसादित्यसदृशः क्षमया पृथिवीसमः बृहस्पतिसमो बुद्ध्या हिमवान् इव सुस्थिरः
tejasādityasadṛśaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ bṛhaspatisamo buddhyā himavān iva susthiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा मनसा वाचा दमेन प्रशमेन च मनांस्य् आराधयाम् आस प्रजानां स महीपतिः
karmaṇā manasā vācā damena praśamena ca manāṃsy ārādhayām āsa prajānāṃ sa mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य ईजे हयमेधानां शतेन विधिवत् प्रभुः याजयाम् आस यं विद्वान् स्वयम् एवाङ्गिराः प्रभुः
ya īje hayamedhānāṃ śatena vidhivat prabhuḥ yājayām āsa yaṃ vidvān svayam evāṅgirāḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पुत्रो ऽतिचक्राम पितरं गुणवत्तया मरुत्तो नाम धर्मज्ञश् चक्रवर्ती महायशाः
tasya putro 'ticakrāma pitaraṃ guṇavattayā marutto nāma dharmajñaś cakravartī mahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागायुतसमप्राणः साक्षाद् विष्णुर् इवापरः स यक्ष्यमाणो धर्मात्मा शातकुम्भमयान्य् उत कारयाम् आस शुभ्राणि भाजनानि सहस्रशः
nāgāyutasamaprāṇaḥ sākṣād viṣṇur ivāparaḥ sa yakṣyamāṇo dharmātmā śātakumbhamayāny uta kārayām āsa śubhrāṇi bhājanāni sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेरुं पर्वतम् आसाद्य हिमवत्पार्श्व उत्तरे काञ्चनः सुमहान् पादस् तत्र कर्म चकार सः
meruṃ parvatam āsādya himavatpārśva uttare kāñcanaḥ sumahān pādas tatra karma cakāra saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कुण्डानि पात्रीश् च पिठराण्य् आसनानि च चक्रुः सुवर्णकर्तारो येषां संख्या न विद्यते
tataḥ kuṇḍāni pātrīś ca piṭharāṇy āsanāni ca cakruḥ suvarṇakartāro yeṣāṃ saṃkhyā na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैव च समीपे स यज्ञवाटो बभूव ह ईजे तत्र स धर्मात्मा विधिवत् पृथिवीपतिः मरुत्तः सहितैः सर्वैः प्रजापालैर् नराधिपः
tasyaiva ca samīpe sa yajñavāṭo babhūva ha īje tatra sa dharmātmā vidhivat pṛthivīpatiḥ maruttaḥ sahitaiḥ sarvaiḥ prajāpālair narādhipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.