Library·Mahābhārata (critical edition)·16·16.5
वैशंपायन उवाच ततो ययुर् दारुकः केशवश् च; बभ्रुश् च रामस्य पदं पतन्तः अथापश्यन् रामम् अनन्तवीर्यं; वृक्षे स्थितं चिन्तयानं विविक्ते
vaiśaṃpāyana uvāca tato yayur dārukaḥ keśavaś ca; babhruś ca rāmasya padaṃ patantaḥ athāpaśyan rāmam anantavīryaṃ; vṛkṣe sthitaṃ cintayānaṃ vivikte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः समासाद्य महानुभावः; कृष्णस् तदा दारुकम् अन्वशासत् गत्वा कुरूञ् शीघ्रम् इमं महान्तं; पार्थाय शंसस्व वधं यदूनाम्
tataḥ samāsādya mahānubhāvaḥ; kṛṣṇas tadā dārukam anvaśāsat gatvā kurūñ śīghram imaṃ mahāntaṃ; pārthāya śaṃsasva vadhaṃ yadūnām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽर्जुनः क्षिप्रम् इहोपयातु; श्रुत्वा मृतान् यादवान् ब्रह्मशापात् इत्य् एवम् उक्तः स ययौ रथेन; कुरूंस् तदा दारुको नष्टचेताः
tato 'rjunaḥ kṣipram ihopayātu; śrutvā mṛtān yādavān brahmaśāpāt ity evam uktaḥ sa yayau rathena; kurūṃs tadā dāruko naṣṭacetāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो गते दारुके केशवो ऽथ; दृष्ट्वान्तिके बभ्रुम् उवाच वाक्यम् स्त्रियो भवान् रक्षतु यातु शीघ्रं; नैता हिंस्युर् दस्यवो वित्तलोभात्
tato gate dāruke keśavo 'tha; dṛṣṭvāntike babhrum uvāca vākyam striyo bhavān rakṣatu yātu śīghraṃ; naitā hiṃsyur dasyavo vittalobhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स प्रस्थितः केशवेनानुशिष्टो; मदातुरो ज्ञातिवधार्दितश् च तं वै यान्तं संनिधौ केशवस्य; त्वरन्तम् एकं सहसैव बभ्रुम् ब्रह्मानुशप्तम् अवधीन् महद् वै; कूटोन्मुक्तं मुसलं लुब्धकस्य
sa prasthitaḥ keśavenānuśiṣṭo; madāturo jñātivadhārditaś ca taṃ vai yāntaṃ saṃnidhau keśavasya; tvarantam ekaṃ sahasaiva babhrum brahmānuśaptam avadhīn mahad vai; kūṭonmuktaṃ musalaṃ lubdhakasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दृष्ट्वा निहतं बभ्रुम् आह; कृष्णो वाक्यं भ्रातरम् अग्रजं तु इहैव त्वं मां प्रतीक्षस्व राम; यावत् स्त्रियो ज्ञातिवशाः करोमि
tato dṛṣṭvā nihataṃ babhrum āha; kṛṣṇo vākyaṃ bhrātaram agrajaṃ tu ihaiva tvaṃ māṃ pratīkṣasva rāma; yāvat striyo jñātivaśāḥ karomi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पुरीं द्वारवतीं प्रविश्य; जनार्दनः पितरं प्राह वाक्यम् स्त्रियो भवान् रक्षतु नः समग्रा; धनंजयस्यागमनं प्रतीक्षन् रामो वनान्ते प्रतिपालयन् माम्; आस्ते ऽद्याहं तेन समागमिष्ये
tataḥ purīṃ dvāravatīṃ praviśya; janārdanaḥ pitaraṃ prāha vākyam striyo bhavān rakṣatu naḥ samagrā; dhanaṃjayasyāgamanaṃ pratīkṣan rāmo vanānte pratipālayan mām; āste 'dyāhaṃ tena samāgamiṣye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टं मयेदं निधनं यदूनां; राज्ञां च पूर्वं कुरुपुंगवानाम् नाहं विना यदुभिर् यादवानां; पुरीम् इमां द्रष्टुम् इहाद्य शक्तः
dṛṣṭaṃ mayedaṃ nidhanaṃ yadūnāṃ; rājñāṃ ca pūrvaṃ kurupuṃgavānām nāhaṃ vinā yadubhir yādavānāṃ; purīm imāṃ draṣṭum ihādya śaktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपश् चरिष्यामि निबोध तन् मे; रामेण सार्धं वनम् अभ्युपेत्य इतीदम् उक्त्वा शिरसास्य पादौ; संस्पृश्य कृष्णस् त्वरितो जगाम
tapaś cariṣyāmi nibodha tan me; rāmeṇa sārdhaṃ vanam abhyupetya itīdam uktvā śirasāsya pādau; saṃspṛśya kṛṣṇas tvarito jagāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो महान् निनदः प्रादुरासीत्; सस्त्रीकुमारस्य पुरस्य तस्य अथाब्रवीत् केशवः संनिवर्त्य; शब्दं श्रुत्वा योषितां क्रोशतीनाम्
tato mahān ninadaḥ prādurāsīt; sastrīkumārasya purasya tasya athābravīt keśavaḥ saṃnivartya; śabdaṃ śrutvā yoṣitāṃ krośatīnām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरीम् इमाम् एष्यति सव्यसाची; स वो दुःखान् मोचयिता नराग्र्यः ततो गत्वा केशवस् तं ददर्श; रामं वने स्थितम् एकं विविक्ते
purīm imām eṣyati savyasācī; sa vo duḥkhān mocayitā narāgryaḥ tato gatvā keśavas taṃ dadarśa; rāmaṃ vane sthitam ekaṃ vivikte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापश्यद् योगयुक्तस्य तस्य; नागं मुखान् निःसरन्तं महान्तम् श्वेतं ययौ स ततः प्रेक्ष्यमाणो; महार्णवो येन महानुभावः
athāpaśyad yogayuktasya tasya; nāgaṃ mukhān niḥsarantaṃ mahāntam śvetaṃ yayau sa tataḥ prekṣyamāṇo; mahārṇavo yena mahānubhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रशीर्षः पर्वताभोगवर्ष्मा; रक्ताननः स्वां तनुं तां विमुच्य सम्यक् च तं सागरः प्रत्यगृह्णान्; नागा दिव्याः सरितश् चैव पुण्याः
sahasraśīrṣaḥ parvatābhogavarṣmā; raktānanaḥ svāṃ tanuṃ tāṃ vimucya samyak ca taṃ sāgaraḥ pratyagṛhṇān; nāgā divyāḥ saritaś caiva puṇyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्कोटको वासुकिस् तक्षकश् च; पृथुश्रवा वरुणः कुञ्जरश् च मिश्री शङ्खः कुमुदः पुण्डरीकस्; तथा नागो धृतराष्ट्रो महात्मा
karkoṭako vāsukis takṣakaś ca; pṛthuśravā varuṇaḥ kuñjaraś ca miśrī śaṅkhaḥ kumudaḥ puṇḍarīkas; tathā nāgo dhṛtarāṣṭro mahātmā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ह्रादः क्राथः शितिकण्ठो ऽग्रतेजास्; तथा नागौ चक्रमन्दातिषण्डौ नागश्रेष्ठो दुर्मुखश् चाम्बरीषः; स्वयं राजा वरुणश् चापि राजन् प्रत्युद्गम्य स्वागतेनाभ्यनन्दंस्; ते ऽपूजयंश् चार्घ्यपाद्यक्रियाभिः
hrādaḥ krāthaḥ śitikaṇṭho 'gratejās; tathā nāgau cakramandātiṣaṇḍau nāgaśreṣṭho durmukhaś cāmbarīṣaḥ; svayaṃ rājā varuṇaś cāpi rājan pratyudgamya svāgatenābhyanandaṃs; te 'pūjayaṃś cārghyapādyakriyābhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो गते भ्रातरि वासुदेवो; जानन् सर्वा गतयो दिव्यदृष्टिः वने शून्ये विचरंश् चिन्तयानो; भूमौ ततः संविवेशाग्र्यतेजाः
tato gate bhrātari vāsudevo; jānan sarvā gatayo divyadṛṣṭiḥ vane śūnye vicaraṃś cintayāno; bhūmau tataḥ saṃviveśāgryatejāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं हि तेन प्राक् तदा वित्तम् आसीद्; गान्धार्या यद् वाक्यम् उक्तः स पूर्वम् दुर्वाससा पायसोच्छिष्टलिप्ते; यच् चाप्य् उक्तं तच् च सस्मार कृष्णः
sarvaṃ hi tena prāk tadā vittam āsīd; gāndhāryā yad vākyam uktaḥ sa pūrvam durvāsasā pāyasocchiṣṭalipte; yac cāpy uktaṃ tac ca sasmāra kṛṣṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चिन्तयानो ऽन्धकवृष्णिनाशं; कुरुक्षयं चैव महानुभावः मेने ततः संक्रमणस्य कालं; ततश् चकारेन्द्रियसंनिरोधम्
sa cintayāno 'ndhakavṛṣṇināśaṃ; kurukṣayaṃ caiva mahānubhāvaḥ mene tataḥ saṃkramaṇasya kālaṃ; tataś cakārendriyasaṃnirodham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स संनिरुद्धेन्द्रियवाङ्मनास् तु; शिश्ये महायोगम् उपेत्य कृष्णः जराथ तं देशम् उपाजगाम; लुब्धस् तदानीं मृगलिप्सुर् उग्रः
sa saṃniruddhendriyavāṅmanās tu; śiśye mahāyogam upetya kṛṣṇaḥ jarātha taṃ deśam upājagāma; lubdhas tadānīṃ mṛgalipsur ugraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स केशवं योगयुक्तं शयानं; मृगाशङ्की लुब्धकः सायकेन जराविध्यत् पादतले त्वरावांस्; तं चाभितस् तज् जिघृक्षुर् जगाम अथापश्यत् पुरुषं योगयुक्तं; पीताम्बरं लुब्धको ऽनेकबाहुम्
sa keśavaṃ yogayuktaṃ śayānaṃ; mṛgāśaṅkī lubdhakaḥ sāyakena jarāvidhyat pādatale tvarāvāṃs; taṃ cābhitas taj jighṛkṣur jagāma athāpaśyat puruṣaṃ yogayuktaṃ; pītāmbaraṃ lubdhako 'nekabāhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्वात्मानम् अपराद्धं स तस्य; जग्राह पादौ शिरसा चार्तरूपः आश्वासयत् तं महात्मा तदानीं; गच्छन्न् ऊर्ध्वं रोदसी व्याप्य लक्ष्म्या
matvātmānam aparāddhaṃ sa tasya; jagrāha pādau śirasā cārtarūpaḥ āśvāsayat taṃ mahātmā tadānīṃ; gacchann ūrdhvaṃ rodasī vyāpya lakṣmyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवं प्राप्तं वासवो ऽथाश्विनौ च; रुद्रादित्या वसवश् चाथ विश्वे प्रत्युद्ययुर् मुनयश् चापि सिद्धा; गन्धर्वमुख्याश् च सहाप्सरोभिः
divaṃ prāptaṃ vāsavo 'thāśvinau ca; rudrādityā vasavaś cātha viśve pratyudyayur munayaś cāpi siddhā; gandharvamukhyāś ca sahāpsarobhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो राजन् भगवान् उग्रतेजा; नारायणः प्रभवश् चाव्ययश् च योगाचार्यो रोदसी व्याप्य लक्ष्म्या; स्थानं प्राप स्वं महात्माप्रमेयम्
tato rājan bhagavān ugratejā; nārāyaṇaḥ prabhavaś cāvyayaś ca yogācāryo rodasī vyāpya lakṣmyā; sthānaṃ prāpa svaṃ mahātmāprameyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो देवैर् ऋषिभिश् चापि कृष्णः; समागतश् चारणैश् चैव राजन् गन्धर्वाग्र्यैर् अप्सरोभिर् वराभिः; सिद्धैः साध्यैश् चानतैः पूज्यमानः
tato devair ṛṣibhiś cāpi kṛṣṇaḥ; samāgataś cāraṇaiś caiva rājan gandharvāgryair apsarobhir varābhiḥ; siddhaiḥ sādhyaiś cānataiḥ pūjyamānaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते वै देवाः प्रत्यनन्दन्त राजन्; मुनिश्रेष्ठा वाग्भिर् आनर्चुर् ईशम् गन्धर्वाश् चाप्य् उपतस्थुः स्तुवन्तः; प्रीत्या चैनं पुरुहूतो ऽभ्यनन्दत्
te vai devāḥ pratyanandanta rājan; muniśreṣṭhā vāgbhir ānarcur īśam gandharvāś cāpy upatasthuḥ stuvantaḥ; prītyā cainaṃ puruhūto 'bhyanandat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.