Library·Mahābhārata (critical edition)·16·16.9
वैशंपायन उवाच प्रविशन्न् अर्जुनो राजन्न् आश्रमं सत्यवादिनः ददर्शासीनम् एकान्ते मुनिं सत्यवतीसुतम्
vaiśaṃpāyana uvāca praviśann arjuno rājann āśramaṃ satyavādinaḥ dadarśāsīnam ekānte muniṃ satyavatīsutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तम् आसाद्य धर्मज्ञम् उपतस्थे महाव्रतम् अर्जुनो ऽस्मीति नामास्मै निवेद्याभ्यवदत् ततः
sa tam āsādya dharmajñam upatasthe mahāvratam arjuno 'smīti nāmāsmai nivedyābhyavadat tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वागतं ते ऽस्त्व् इति प्राह मुनिः सत्यवतीसुतः आस्यताम् इति चोवाच प्रसन्नात्मा महामुनिः
svāgataṃ te 'stv iti prāha muniḥ satyavatīsutaḥ āsyatām iti covāca prasannātmā mahāmuniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अप्रतीतमनसं निःश्वसन्तं पुनः पुनः निर्विण्णमनसं दृष्ट्वा पार्थं व्यासो ऽब्रवीद् इदम्
tam apratītamanasaṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥ nirviṇṇamanasaṃ dṛṣṭvā pārthaṃ vyāso 'bravīd idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवीरजो ऽभिघातस् ते ब्राह्मणो वा हतस् त्वया युद्धे पराजितो वासि गतश्रीर् इव लक्ष्यसे
avīrajo 'bhighātas te brāhmaṇo vā hatas tvayā yuddhe parājito vāsi gataśrīr iva lakṣyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न त्वा प्रत्यभिजानामि किम् इदं भरतर्षभ श्रोतव्यं चेन् मया पार्थ क्षिप्रम् आख्यातुम् अर्हसि
na tvā pratyabhijānāmi kim idaṃ bharatarṣabha śrotavyaṃ cen mayā pārtha kṣipram ākhyātum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्जुन उवाच यः स मेधवपुः श्रीमान् बृहत्पङ्कजलोचनः स कृष्णः सह रामेण त्यक्त्वा देहं दिवं गतः
arjuna uvāca yaḥ sa medhavapuḥ śrīmān bṛhatpaṅkajalocanaḥ sa kṛṣṇaḥ saha rāmeṇa tyaktvā dehaṃ divaṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मौसले वृष्णिवीराणां विनाशो ब्रह्मशापजः बभूव वीरान्तकरः प्रभासे रोमहर्षणः
mausale vṛṣṇivīrāṇāṃ vināśo brahmaśāpajaḥ babhūva vīrāntakaraḥ prabhāse romaharṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये ते शूरा महात्मानः सिंहदर्पा महाबलाः भोजवृष्ण्यन्धका ब्रह्मन्न् अन्योन्यं तैर् हतं युधि
ye te śūrā mahātmānaḥ siṃhadarpā mahābalāḥ bhojavṛṣṇyandhakā brahmann anyonyaṃ tair hataṃ yudhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गदापरिघशक्तीनां सहाः परिघबाहवः त एरकाभिर् निहताः पश्य कालस्य पर्ययम्
gadāparighaśaktīnāṃ sahāḥ parighabāhavaḥ ta erakābhir nihatāḥ paśya kālasya paryayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतं पञ्चशतं तेषां सहस्रं बाहुशालिनाम् निधनं समनुप्राप्तं समासाद्येतरेतरम्
hataṃ pañcaśataṃ teṣāṃ sahasraṃ bāhuśālinām nidhanaṃ samanuprāptaṃ samāsādyetaretaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः पुनर् न मृश्यामि विनाशम् अमितौजसाम् चिन्तयानो यदूनां च कृष्णस्य च यशस्विनः
punaḥ punar na mṛśyāmi vināśam amitaujasām cintayāno yadūnāṃ ca kṛṣṇasya ca yaśasvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोषणं सागरस्येव पर्वतस्येव चालनम् नभसः पतनं चैव शैत्यम् अग्नेस् तथैव च
śoṣaṇaṃ sāgarasyeva parvatasyeva cālanam nabhasaḥ patanaṃ caiva śaityam agnes tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्रद्धेयम् अहं मन्ये विनाशं शार्ङ्गधन्वनः न चेह स्थातुम् इच्छामि लोके कृष्णविनाकृतः
aśraddheyam ahaṃ manye vināśaṃ śārṅgadhanvanaḥ na ceha sthātum icchāmi loke kṛṣṇavinākṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतः कष्टतरं चान्यच् छृणु तद् वै तपोधन मनो मे दीर्यते येन चिन्तयानस्य वै मुहुः
itaḥ kaṣṭataraṃ cānyac chṛṇu tad vai tapodhana mano me dīryate yena cintayānasya vai muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यतो वृष्णिदाराश् च मम ब्रह्मन् सहस्रशः आभीरैर् अनुसृत्याजौ हृताः पञ्चनदालयैः
paśyato vṛṣṇidārāś ca mama brahman sahasraśaḥ ābhīrair anusṛtyājau hṛtāḥ pañcanadālayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनुर् आदाय तत्राहं नाशकं तस्य पूरणे यथा पुरा च मे वीर्यं भुजयोर् न तथाभवत्
dhanur ādāya tatrāhaṃ nāśakaṃ tasya pūraṇe yathā purā ca me vīryaṃ bhujayor na tathābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्राणि मे प्रनष्टानि विविधानि महामुने शराश् च क्षयम् आपन्नाः क्षणेनैव समन्ततः
astrāṇi me pranaṣṭāni vividhāni mahāmune śarāś ca kṣayam āpannāḥ kṣaṇenaiva samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषश् चाप्रमेयात्मा शङ्खचक्रगदाधरः चतुर्भुजः पीतवासा श्यामः पद्मायतेक्षणः
puruṣaś cāprameyātmā śaṅkhacakragadādharaḥ caturbhujaḥ pītavāsā śyāmaḥ padmāyatekṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः स याति पुरस्तान् मे रथस्य सुमहाद्युतिः प्रदहन् रिपुसैन्यानि न पश्याम्य् अहम् अद्य तम्
yaḥ sa yāti purastān me rathasya sumahādyutiḥ pradahan ripusainyāni na paśyāmy aham adya tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन पूर्वं प्रदग्धानि शत्रुसैन्यानि तेजसा शरैर् गाण्डीवनिर्मुक्तैर् अहं पश्चाद् व्यनाशयम्
yena pūrvaṃ pradagdhāni śatrusainyāni tejasā śarair gāṇḍīvanirmuktair ahaṃ paścād vyanāśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अपश्यन् विषीदामि घूर्णामीव च सत्तम परिनिर्विण्णचेताश् च शान्तिं नोपलभे ऽपि च
tam apaśyan viṣīdāmi ghūrṇāmīva ca sattama parinirviṇṇacetāś ca śāntiṃ nopalabhe 'pi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विना जनार्दनं वीरं नाहं जीवितुम् उत्सहे श्रुत्वैव हि गतं विष्णुं ममापि मुमुहुर् दिशः
vinā janārdanaṃ vīraṃ nāhaṃ jīvitum utsahe śrutvaiva hi gataṃ viṣṇuṃ mamāpi mumuhur diśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रनष्टज्ञातिवीर्यस्य शून्यस्य परिधावतः उपदेष्टुं मम श्रेयो भवान् अर्हति सत्तम
pranaṣṭajñātivīryasya śūnyasya paridhāvataḥ upadeṣṭuṃ mama śreyo bhavān arhati sattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यास उवाच ब्रह्मशापविनिर्दग्धा वृष्ण्यन्धकमहारथाः विनष्टाः कुरुशार्दूल न ताञ् शोचितुम् अर्हसि
vyāsa uvāca brahmaśāpavinirdagdhā vṛṣṇyandhakamahārathāḥ vinaṣṭāḥ kuruśārdūla na tāñ śocitum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवितव्यं तथा तद् धि दिष्टम् एतन् महात्मनाम् उपेक्षितं च कृष्णेन शक्तेनापि व्यपोहितुम्
bhavitavyaṃ tathā tad dhi diṣṭam etan mahātmanām upekṣitaṃ ca kṛṣṇena śaktenāpi vyapohitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैलोक्यम् अपि कृष्णो हि कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम् प्रसहेद् अन्यथा कर्तुं किम् उ शापं मनीषिणाम्
trailokyam api kṛṣṇo hi kṛtsnaṃ sthāvarajaṅgamam prasahed anyathā kartuṃ kim u śāpaṃ manīṣiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथस्य पुरतो याति यः स चक्रगदाधरः तव स्नेहात् पुराणर्षिर् वासुदेवश् चतुर्भुजः
rathasya purato yāti yaḥ sa cakragadādharaḥ tava snehāt purāṇarṣir vāsudevaś caturbhujaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा भारावतरणं पृथिव्याः पृथुलोचनः मोक्षयित्वा जगत् सर्वं गतः स्वस्थानम् उत्तमम्
kṛtvā bhārāvataraṇaṃ pṛthivyāḥ pṛthulocanaḥ mokṣayitvā jagat sarvaṃ gataḥ svasthānam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया त्व् इह महत् कर्म देवानां पुरुषर्षभ कृतं भीमसहायेन यमाभ्यां च महाभुज
tvayā tv iha mahat karma devānāṃ puruṣarṣabha kṛtaṃ bhīmasahāyena yamābhyāṃ ca mahābhuja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतकृत्यांश् च वो मन्ये संसिद्धान् कुरुपुंगव गमनं प्राप्तकालं च तद् धि श्रेयो मतं मम
kṛtakṛtyāṃś ca vo manye saṃsiddhān kurupuṃgava gamanaṃ prāptakālaṃ ca tad dhi śreyo mataṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलं बुद्धिश् च तेजश् च प्रतिपत्तिश् च भारत भवन्ति भवकालेषु विपद्यन्ते विपर्यये
balaṃ buddhiś ca tejaś ca pratipattiś ca bhārata bhavanti bhavakāleṣu vipadyante viparyaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालमूलम् इदं सर्वं जगद्बीजं धनंजय काल एव समादत्ते पुनर् एव यदृच्छया
kālamūlam idaṃ sarvaṃ jagadbījaṃ dhanaṃjaya kāla eva samādatte punar eva yadṛcchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एव बलवान् भूत्वा पुनर् भवति दुर्बलः स एवेशश् च भूत्वेह परैर् आज्ञाप्यते पुनः
sa eva balavān bhūtvā punar bhavati durbalaḥ sa eveśaś ca bhūtveha parair ājñāpyate punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतकृत्यानि चास्त्राणि गतान्य् अद्य यथागतम् पुनर् एष्यन्ति ते हस्तं यदा कालो भविष्यति
kṛtakṛtyāni cāstrāṇi gatāny adya yathāgatam punar eṣyanti te hastaṃ yadā kālo bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालो गन्तुं गतिं मुख्यां भवताम् अपि भारत एतच् छ्रेयो हि वो मन्ये परमं भरतर्षभ
kālo gantuṃ gatiṃ mukhyāṃ bhavatām api bhārata etac chreyo hi vo manye paramaṃ bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् वचनम् आज्ञाय व्यासस्यामिततेजसः अनुज्ञातो ययौ पार्थो नगरं नागसाह्वयम्
etad vacanam ājñāya vyāsasyāmitatejasaḥ anujñāto yayau pārtho nagaraṃ nāgasāhvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य च पुरीं वीरः समासाद्य युधिष्ठिरम् आचष्ट तद् यथावृत्तं वृष्ण्यन्धकजनं प्रति
praviśya ca purīṃ vīraḥ samāsādya yudhiṣṭhiram ācaṣṭa tad yathāvṛttaṃ vṛṣṇyandhakajanaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.