Library·Mahābhārata (critical edition)·18
जनमेजय उवाच स्वर्गं त्रिविष्टपं प्राप्य मम पूर्वपितामहाः पाण्डवा धार्तराष्ट्राश् च कानि स्थानानि भेजिरे
janamejaya uvāca svargaṃ triviṣṭapaṃ prāpya mama pūrvapitāmahāḥ pāṇḍavā dhārtarāṣṭrāś ca kāni sthānāni bhejire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् इच्छाम्य् अहं श्रोतुं सर्वविच् चासि मे मतः महर्षिणाभ्यनुज्ञातो व्यासेनाद्भुतकर्मणा
etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ sarvavic cāsi me mataḥ maharṣiṇābhyanujñāto vyāsenādbhutakarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच स्वर्गं त्रिविष्टपं प्राप्य तव पूर्वपितामहाः युधिष्ठिरप्रभृतयो यद् अकुर्वत तच् छृणु
vaiśaṃpāyana uvāca svargaṃ triviṣṭapaṃ prāpya tava pūrvapitāmahāḥ yudhiṣṭhiraprabhṛtayo yad akurvata tac chṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्गं त्रिविष्टपं प्राप्य धर्मराजो युधिष्ठिरः दुर्योधनं श्रिया जुष्टं ददर्शासीनम् आसने
svargaṃ triviṣṭapaṃ prāpya dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ duryodhanaṃ śriyā juṣṭaṃ dadarśāsīnam āsane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्राजमानम् इवादित्यं वीरलक्ष्म्याभिसंवृतम् देवैर् भ्राजिष्णुभिः साध्यैः सहितं पुण्यकर्मभिः
bhrājamānam ivādityaṃ vīralakṣmyābhisaṃvṛtam devair bhrājiṣṇubhiḥ sādhyaiḥ sahitaṃ puṇyakarmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो युधिष्ठिरो दृष्ट्वा दुर्योधनम् अमर्षितः सहसा संनिवृत्तो ऽभूच् छ्रियं दृष्ट्वा सुयोधने
tato yudhiṣṭhiro dṛṣṭvā duryodhanam amarṣitaḥ sahasā saṃnivṛtto 'bhūc chriyaṃ dṛṣṭvā suyodhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रुवन्न् उच्चैर् वचस् तान् वै नाहं दुर्योधनेन वै सहितः कामये लोकांल् लुब्धेनादीर्घदर्शिना
bruvann uccair vacas tān vai nāhaṃ duryodhanena vai sahitaḥ kāmaye lokāṃl lubdhenādīrghadarśinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्कृते पृथिवी सर्वा सुहृदो बान्धवास् तथा हतास्माभिः प्रसह्याजौ क्लिष्टैः पूर्वं महावने
yatkṛte pṛthivī sarvā suhṛdo bāndhavās tathā hatāsmābhiḥ prasahyājau kliṣṭaiḥ pūrvaṃ mahāvane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रौपदी च सभामध्ये पाञ्चाली धर्मचारिणी परिक्लिष्टानवद्याङ्गी पत्नी नो गुरुसंनिधौ
draupadī ca sabhāmadhye pāñcālī dharmacāriṇī parikliṣṭānavadyāṅgī patnī no gurusaṃnidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वस्ति देवा न मे कामः सुयोधनम् उदीक्षितुम् तत्राहं गन्तुम् इच्छामि यत्र ते भ्रातरो मम
svasti devā na me kāmaḥ suyodhanam udīkṣitum tatrāhaṃ gantum icchāmi yatra te bhrātaro mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैवम् इत्य् अब्रवीत् तं तु नारदः प्रहसन्न् इव स्वर्गे निवासो राजेन्द्र विरुद्धं चापि नश्यति
maivam ity abravīt taṃ tu nāradaḥ prahasann iva svarge nivāso rājendra viruddhaṃ cāpi naśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर महाबाहो मैवं वोचः कथं चन दुर्योधनं प्रति नृपं शृणु चेदं वचो मम
yudhiṣṭhira mahābāho maivaṃ vocaḥ kathaṃ cana duryodhanaṃ prati nṛpaṃ śṛṇu cedaṃ vaco mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष दुर्योधनो राजा पूज्यते त्रिदशैः सह सद्भिश् च राजप्रवरैर् य इमे स्वर्गवासिनः
eṣa duryodhano rājā pūjyate tridaśaiḥ saha sadbhiś ca rājapravarair ya ime svargavāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीरलोकगतिं प्राप्तो युद्धे हुत्वात्मनस् तनुम् यूयं सर्वे सुरसमा येन युद्धे समासिताः
vīralokagatiṃ prāpto yuddhe hutvātmanas tanum yūyaṃ sarve surasamā yena yuddhe samāsitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एष क्षत्रधर्मेण स्थानम् एतद् अवाप्तवान् भये महति यो ऽभीतो बभूव पृथिवीपतिः
sa eṣa kṣatradharmeṇa sthānam etad avāptavān bhaye mahati yo 'bhīto babhūva pṛthivīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तन् मनसि कर्तव्यं पुत्र यद् द्यूतकारितम् द्रौपद्याश् च परिक्लेशं न चिन्तयतुम् अर्हसि
na tan manasi kartavyaṃ putra yad dyūtakāritam draupadyāś ca parikleśaṃ na cintayatum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चान्ये ऽपि परिक्लेशा युष्माकं द्यूतकारिताः संग्रामेष्व् अथ वान्यत्र न तान् संस्मर्तुम् अर्हसि
ye cānye 'pi parikleśā yuṣmākaṃ dyūtakāritāḥ saṃgrāmeṣv atha vānyatra na tān saṃsmartum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समागच्छ यथान्यायं राज्ञा दुर्योधनेन वै स्वर्गो ऽयं नेह वैराणि भवन्ति मनुजाधिप
samāgaccha yathānyāyaṃ rājñā duryodhanena vai svargo 'yaṃ neha vairāṇi bhavanti manujādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदेनैवम् उक्तस् तु कुरुराजो युधिष्ठिरः भ्रातॄन् पप्रच्छ मेधावी वाक्यम् एतद् उवाच ह
nāradenaivam uktas tu kururājo yudhiṣṭhiraḥ bhrātṝn papraccha medhāvī vākyam etad uvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि दुर्योधनस्यैते वीरलोकाः सनातनाः अधर्मज्ञस्य पापस्य पृथिवीसुहृदद्रुहः
yadi duryodhanasyaite vīralokāḥ sanātanāḥ adharmajñasya pāpasya pṛthivīsuhṛdadruhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्कृते पृथिवी नष्टा सहया सरथद्विपा वयं च मन्युना दग्धा वैरं प्रतिचिकीर्षवः
yatkṛte pṛthivī naṣṭā sahayā sarathadvipā vayaṃ ca manyunā dagdhā vairaṃ praticikīrṣavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये ते वीरा महात्मानो भ्रातरो मे महाव्रताः सत्यप्रतिज्ञा लोकस्य शूरा वै सत्यवादिनः
ye te vīrā mahātmāno bhrātaro me mahāvratāḥ satyapratijñā lokasya śūrā vai satyavādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् इदानीं के लोका द्रष्टुम् इच्छामि तान् अहम् कर्णं चैव महात्मानं कौन्तेयं सत्यसंगरम्
teṣām idānīṃ ke lokā draṣṭum icchāmi tān aham karṇaṃ caiva mahātmānaṃ kaunteyaṃ satyasaṃgaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृष्टद्युम्नं सात्यकिं च धृष्टद्युम्नस्य चात्मजान् ये च शस्त्रैर् वधं प्राप्ताः क्षत्रधर्मेण पार्थिवाः
dhṛṣṭadyumnaṃ sātyakiṃ ca dhṛṣṭadyumnasya cātmajān ye ca śastrair vadhaṃ prāptāḥ kṣatradharmeṇa pārthivāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व नु ते पार्थिवा ब्रह्मन् नैतान् पश्यामि नारद विराटद्रुपदौ चैव धृष्टकेतुमुखांश् च तान्
kva nu te pārthivā brahman naitān paśyāmi nārada virāṭadrupadau caiva dhṛṣṭaketumukhāṃś ca tān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखण्डिनं च पाञ्चाल्यं द्रौपदेयांश् च सर्वशः अभिमन्युं च दुर्धर्षं द्रष्टुम् इच्छामि नारद
śikhaṇḍinaṃ ca pāñcālyaṃ draupadeyāṃś ca sarvaśaḥ abhimanyuṃ ca durdharṣaṃ draṣṭum icchāmi nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच नेह पश्यामि विबुधा राधेयम् अमितौजसम् भ्रातरौ च महात्मानौ युधामन्यूत्तमौजसौ
yudhiṣṭhira uvāca neha paśyāmi vibudhā rādheyam amitaujasam bhrātarau ca mahātmānau yudhāmanyūttamaujasau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जुहुवुर् ये शरीराणि रणवह्नौ महारथाः राजानो राजपुत्राश् च ये मदर्थे हता रणे
juhuvur ye śarīrāṇi raṇavahnau mahārathāḥ rājāno rājaputrāś ca ye madarthe hatā raṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व ते महारथाः सर्वे शार्दूलसमविक्रमाः तैर् अप्य् अयं जितो लोकः कच्चित् पुरुषसत्तमैः
kva te mahārathāḥ sarve śārdūlasamavikramāḥ tair apy ayaṃ jito lokaḥ kaccit puruṣasattamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि लोकान् इमान् प्राप्तास् ते च सर्वे महारथाः स्थितं वित्त हि मां देवाः सहितं तैर् महात्मभिः
yadi lokān imān prāptās te ca sarve mahārathāḥ sthitaṃ vitta hi māṃ devāḥ sahitaṃ tair mahātmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कच्चिन् न तैर् अवाप्तो ऽयं नृपैर् लोको ऽक्षयः शुभः न तैर् अहं विना वत्स्ये ज्ञातिभिर् भ्रातृभिस् तथा
kaccin na tair avāpto 'yaṃ nṛpair loko 'kṣayaḥ śubhaḥ na tair ahaṃ vinā vatsye jñātibhir bhrātṛbhis tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुर् हि वचनं श्रुत्वा तदा सलिलकर्मणि कर्णस्य क्रियतां तोयम् इति तप्यामि तेन वै
mātur hi vacanaṃ śrutvā tadā salilakarmaṇi karṇasya kriyatāṃ toyam iti tapyāmi tena vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं च परितप्यामि पुनः पुनर् अहं सुराः यन् मातुः सदृशौ पादौ तस्याहम् अमितौजसः
idaṃ ca paritapyāmi punaḥ punar ahaṃ surāḥ yan mātuḥ sadṛśau pādau tasyāham amitaujasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वैव तं नानुगतः कर्णं परबलार्दनम् न ह्य् अस्मान् कर्णसहिताञ् जयेच् छक्रो ऽपि संयुगे
dṛṣṭvaiva taṃ nānugataḥ karṇaṃ parabalārdanam na hy asmān karṇasahitāñ jayec chakro 'pi saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अहं यत्रतत्रस्थं द्रष्टुम् इच्छामि सूर्यजम् अविज्ञातो मया यो ऽसौ घातितः सव्यसाचिना
tam ahaṃ yatratatrasthaṃ draṣṭum icchāmi sūryajam avijñāto mayā yo 'sau ghātitaḥ savyasācinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीमं च भीमविक्रान्तं प्राणेभ्यो ऽपि प्रियं मम अर्जुनं चेन्द्रसंकाशं यमौ तौ च यमोपमौ
bhīmaṃ ca bhīmavikrāntaṃ prāṇebhyo 'pi priyaṃ mama arjunaṃ cendrasaṃkāśaṃ yamau tau ca yamopamau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रष्टुम् इच्छामि तां चाहं पाञ्चालीं धर्मचारिणीम् न चेह स्थातुम् इच्छामि सत्यम् एतद् ब्रवीमि वः
draṣṭum icchāmi tāṃ cāhaṃ pāñcālīṃ dharmacāriṇīm na ceha sthātum icchāmi satyam etad bravīmi vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं मे भ्रातृविहीनस्य स्वर्गेण सुरसत्तमाः यत्र ते स मम स्वर्गो नायं स्वर्गो मतो मम
kiṃ me bhrātṛvihīnasya svargeṇa surasattamāḥ yatra te sa mama svargo nāyaṃ svargo mato mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ऊचुः यदि वै तत्र ते श्रद्धा गम्यतां पुत्र माचिरम् प्रिये हि तव वर्तामो देवराजस्य शासनात्
devā ūcuḥ yadi vai tatra te śraddhā gamyatāṃ putra māciram priye hi tava vartāmo devarājasya śāsanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच इत्य् उक्त्वा तं ततो देवा देवदूतम् उपादिशन् युधिष्ठिरस्य सुहृदो दर्शयेति परंतप
vaiśaṃpāyana uvāca ity uktvā taṃ tato devā devadūtam upādiśan yudhiṣṭhirasya suhṛdo darśayeti paraṃtapa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कुन्तीसुतो राजा देवदूतश् च जग्मतुः सहितौ राजशार्दूल यत्र ते पुरुषर्षभाः
tataḥ kuntīsuto rājā devadūtaś ca jagmatuḥ sahitau rājaśārdūla yatra te puruṣarṣabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्रतो देवदूतस् तु ययौ राजा च पृष्ठतः पन्थानम् अशुभं दुर्गं सेवितं पापकर्मभिः
agrato devadūtas tu yayau rājā ca pṛṣṭhataḥ panthānam aśubhaṃ durgaṃ sevitaṃ pāpakarmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमसा संवृतं घोरं केशशैवलशाद्वलम् युक्तं पापकृतां गन्धैर् मांसशोणितकर्दमम्
tamasā saṃvṛtaṃ ghoraṃ keśaśaivalaśādvalam yuktaṃ pāpakṛtāṃ gandhair māṃsaśoṇitakardamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंशोत्थानं सझिल्लीकं मक्षिकामशकावृतम् इतश् चेतश् च कुणपैः समन्तात् परिवारितम्
daṃśotthānaṃ sajhillīkaṃ makṣikāmaśakāvṛtam itaś cetaś ca kuṇapaiḥ samantāt parivāritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्थिकेशसमाकीर्णं कृमिकीटसमाकुलम् ज्वलनेन प्रदीप्तेन समन्तात् परिवेष्टितम्
asthikeśasamākīrṇaṃ kṛmikīṭasamākulam jvalanena pradīptena samantāt pariveṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयोमुखैश् च काकोलैर् गृध्रैश् च समभिद्रुतम् सूचीमुखैस् तथा प्रेतैर् विन्ध्यशैलोपमैर् वृतम्
ayomukhaiś ca kākolair gṛdhraiś ca samabhidrutam sūcīmukhais tathā pretair vindhyaśailopamair vṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेदोरुधिरयुक्तैश् च छिन्नबाहूरुपाणिभिः निकृत्तोदरपादैश् च तत्र तत्र प्रवेरितैः
medorudhirayuktaiś ca chinnabāhūrupāṇibhiḥ nikṛttodarapādaiś ca tatra tatra praveritaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तत् कुणपदुर्गन्धम् अशिवं रोमहर्षणम् जगाम राजा धर्मात्मा मध्ये बहु विचिन्तयन्
sa tat kuṇapadurgandham aśivaṃ romaharṣaṇam jagāma rājā dharmātmā madhye bahu vicintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्शोष्णोदकैः पूर्णां नदीं चापि सुदुर्गमाम् असिपत्रवनं चैव निशितक्षुरसंवृतम्
dadarśoṣṇodakaiḥ pūrṇāṃ nadīṃ cāpi sudurgamām asipatravanaṃ caiva niśitakṣurasaṃvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करम्भवालुकास् तप्ता आयसीश् च शिलाः पृथक् लोहकुम्भीश् च तैलस्य क्वाथ्यमानाः समन्ततः
karambhavālukās taptā āyasīś ca śilāḥ pṛthak lohakumbhīś ca tailasya kvāthyamānāḥ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूटशाल्मलिकं चापि दुस्पर्शं तीक्ष्णकण्टकम् ददर्श चापि कौन्तेयो यातनाः पापकर्मिणाम्
kūṭaśālmalikaṃ cāpi dusparśaṃ tīkṣṇakaṇṭakam dadarśa cāpi kaunteyo yātanāḥ pāpakarmiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तं दुर्गन्धम् आलक्ष्य देवदूतम् उवाच ह कियद् अध्वानम् अस्माभिर् गन्तव्यम् इदम् ईदृशम्
sa taṃ durgandham ālakṣya devadūtam uvāca ha kiyad adhvānam asmābhir gantavyam idam īdṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व च ते भ्रातरो मह्यं तन् ममाख्यातुम् अर्हसि देशो ऽयं कश् च देवानाम् एतद् इच्छामि वेदितुम्
kva ca te bhrātaro mahyaṃ tan mamākhyātum arhasi deśo 'yaṃ kaś ca devānām etad icchāmi veditum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स संनिववृते श्रुत्वा धर्मराजस्य भाषितम् देवदूतो ऽब्रवीच् चैनम् एतावद् गमनं तव
sa saṃnivavṛte śrutvā dharmarājasya bhāṣitam devadūto 'bravīc cainam etāvad gamanaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवर्तितव्यं हि मया तथास्म्य् उक्तो दिवौकसैः यदि श्रान्तो ऽसि राजेन्द्र त्वम् अथागन्तुम् अर्हसि
nivartitavyaṃ hi mayā tathāsmy ukto divaukasaiḥ yadi śrānto 'si rājendra tvam athāgantum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिरस् तु निर्विण्णस् तेन गन्धेन मूर्छितः निवर्तने धृतमनाः पर्यावर्तत भारत
yudhiṣṭhiras tu nirviṇṇas tena gandhena mūrchitaḥ nivartane dhṛtamanāḥ paryāvartata bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स संनिवृत्तो धर्मात्मा दुःखशोकसमन्वितः शुश्राव तत्र वदतां दीना वाचः समन्ततः
sa saṃnivṛtto dharmātmā duḥkhaśokasamanvitaḥ śuśrāva tatra vadatāṃ dīnā vācaḥ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भो भो धर्मज राजर्षे पुण्याभिजन पाण्डव अनुग्रहार्थम् अस्माकं तिष्ठ तावन् मुहूर्तकम्
bho bho dharmaja rājarṣe puṇyābhijana pāṇḍava anugrahārtham asmākaṃ tiṣṭha tāvan muhūrtakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयाति त्वयि दुर्धर्षे वाति पुण्यः समीरणः तव गन्धानुगस् तात येनास्मान् सुखम् आगमत्
āyāti tvayi durdharṣe vāti puṇyaḥ samīraṇaḥ tava gandhānugas tāta yenāsmān sukham āgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते वयं पार्थ दीर्घस्य कालस्य पुरुषर्षभ सुखम् आसादयिष्यामस् त्वां दृष्ट्वा राजसत्तम
te vayaṃ pārtha dīrghasya kālasya puruṣarṣabha sukham āsādayiṣyāmas tvāṃ dṛṣṭvā rājasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संतिष्ठस्व महाबाहो मुहूर्तम् अपि भारत त्वयि तिष्ठति कौरव्य यातनास्मान् न बाधते
saṃtiṣṭhasva mahābāho muhūrtam api bhārata tvayi tiṣṭhati kauravya yātanāsmān na bādhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं बहुविधा वाचः कृपणा वेदनावताम् तस्मिन् देशे स शुश्राव समन्ताद् वदतां नृप
evaṃ bahuvidhā vācaḥ kṛpaṇā vedanāvatām tasmin deśe sa śuśrāva samantād vadatāṃ nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा दयावान् दीनभाषिणाम् अहो कृच्छ्रम् इति प्राह तस्थौ स च युधिष्ठिरः
teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā dayāvān dīnabhāṣiṇām aho kṛcchram iti prāha tasthau sa ca yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ता गिरः पुरस्ताद् वै श्रुतपूर्वाः पुनः पुनः ग्लानानां दुःखितानां च नाभ्यजानत पाण्डवः
sa tā giraḥ purastād vai śrutapūrvāḥ punaḥ punaḥ glānānāṃ duḥkhitānāṃ ca nābhyajānata pāṇḍavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबुध्यमानस् ता वाचो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः उवाच के भवन्तो वै किमर्थम् इह तिष्ठथ
abudhyamānas tā vāco dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ uvāca ke bhavanto vai kimartham iha tiṣṭhatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तास् ते ततः सर्वे समन्ताद् अवभाषिरे कर्णो ऽहं भीमसेनो ऽहम् अर्जुनो ऽहम् इति प्रभो
ity uktās te tataḥ sarve samantād avabhāṣire karṇo 'haṃ bhīmaseno 'ham arjuno 'ham iti prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नकुलः सहदेवो ऽहं धृष्टद्युम्नो ऽहम् इत्य् उत द्रौपदी द्रौपदेयाश् च इत्य् एवं ते विचुक्रुशुः
nakulaḥ sahadevo 'haṃ dhṛṣṭadyumno 'ham ity uta draupadī draupadeyāś ca ity evaṃ te vicukruśuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता वाचः सा तदा श्रुत्वा तद्देशसदृशीर् नृप ततो विममृशे राजा किं न्व् इदं दैवकारितम्
tā vācaḥ sā tadā śrutvā taddeśasadṛśīr nṛpa tato vimamṛśe rājā kiṃ nv idaṃ daivakāritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं नु तत् कलुषं कर्म कृतम् एभिर् महात्मभिः कर्णेन द्रौपदेयैर् वा पाञ्चाल्या वा सुमध्यया
kiṃ nu tat kaluṣaṃ karma kṛtam ebhir mahātmabhiḥ karṇena draupadeyair vā pāñcālyā vā sumadhyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य इमे पापगन्धे ऽस्मिन् देशे सन्ति सुदारुणे न हि जानामि सर्वेषां दुष्कृतं पुण्यकर्मणाम्
ya ime pāpagandhe 'smin deśe santi sudāruṇe na hi jānāmi sarveṣāṃ duṣkṛtaṃ puṇyakarmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं कृत्वा धृतराष्ट्रस्य पुत्रो राजा सुयोधनः तथा श्रिया युतः पापः सह सर्वैः पदानुगैः
kiṃ kṛtvā dhṛtarāṣṭrasya putro rājā suyodhanaḥ tathā śriyā yutaḥ pāpaḥ saha sarvaiḥ padānugaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेन्द्र इव लक्ष्मीवान् आस्ते परमपूजितः कस्येदानीं विकारो ऽयं यद् इमे नरकं गताः
mahendra iva lakṣmīvān āste paramapūjitaḥ kasyedānīṃ vikāro 'yaṃ yad ime narakaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वधर्मविदः शूराः सत्यागमपरायणाः क्षात्रधर्मपराः प्राज्ञा यज्वानो भूरिदक्षिणाः
sarvadharmavidaḥ śūrāḥ satyāgamaparāyaṇāḥ kṣātradharmaparāḥ prājñā yajvāno bhūridakṣiṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं नु सुप्तो ऽस्मि जागर्मि चेतयानो न चेतये अहो चित्तविकारो ऽयं स्याद् वा मे चित्तविभ्रमः
kiṃ nu supto 'smi jāgarmi cetayāno na cetaye aho cittavikāro 'yaṃ syād vā me cittavibhramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं बहुविधं राजा विममर्श युधिष्ठिरः दुःखशोकसमाविष्टश् चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियः
evaṃ bahuvidhaṃ rājā vimamarśa yudhiṣṭhiraḥ duḥkhaśokasamāviṣṭaś cintāvyākulitendriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधम् आहारयच् चैव तीव्रं धर्मसुतो नृपः देवांश् च गर्हयाम् आस धर्मं चैव युधिष्ठिरः
krodham āhārayac caiva tīvraṃ dharmasuto nṛpaḥ devāṃś ca garhayām āsa dharmaṃ caiva yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तीव्रगन्धसंतप्तो देवदूतम् उवाच ह गम्यतां भद्र येषां त्वं दूतस् तेषाम् उपान्तिकम्
sa tīvragandhasaṃtapto devadūtam uvāca ha gamyatāṃ bhadra yeṣāṃ tvaṃ dūtas teṣām upāntikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्य् अहं तत्र यास्म्यामि स्थितो ऽस्मीति निवेद्यताम् मत्संश्रयाद् इमे दूत सुखिनो भ्रातरो हि मे
na hy ahaṃ tatra yāsmyāmi sthito 'smīti nivedyatām matsaṃśrayād ime dūta sukhino bhrātaro hi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः स तदा दूतः पाण्डुपुत्रेण धीमता जगाम तत्र यत्रास्ते देवराजः शतक्रतुः
ity uktaḥ sa tadā dūtaḥ pāṇḍuputreṇa dhīmatā jagāma tatra yatrāste devarājaḥ śatakratuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेदयाम् आस च तद् धर्मराजचिकीर्षितम् यथोक्तं धर्मपुत्रेण सर्वम् एव जनाधिप
nivedayām āsa ca tad dharmarājacikīrṣitam yathoktaṃ dharmaputreṇa sarvam eva janādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच स्थिते मुहूर्तं पार्थे तु धर्मराजे युधिष्ठिरे आजग्मुस् तत्र कौरव्य देवाः शक्रपुरोगमाः
vaiśaṃpāyana uvāca sthite muhūrtaṃ pārthe tu dharmarāje yudhiṣṭhire ājagmus tatra kauravya devāḥ śakrapurogamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं विग्रहवान् धर्मो राजानं प्रसमीक्षितुम् तत्राजगाम यत्रासौ कुरुराजो युधिष्ठिरः
svayaṃ vigrahavān dharmo rājānaṃ prasamīkṣitum tatrājagāma yatrāsau kururājo yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु भास्वरदेहेषु पुण्याभिजनकर्मसु समागतेषु देवेषु व्यगमत् तत् तमो नृप
teṣu bhāsvaradeheṣu puṇyābhijanakarmasu samāgateṣu deveṣu vyagamat tat tamo nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नादृश्यन्त च तास् तत्र यातनाः पापकर्मिणाम् नदी वैतरणी चैव कूटशाल्मलिना सह
nādṛśyanta ca tās tatra yātanāḥ pāpakarmiṇām nadī vaitaraṇī caiva kūṭaśālmalinā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोहकुम्भ्यः शिलाश् चैव नादृश्यन्त भयानकाः विकृतानि शरीराणि यानि तत्र समन्ततः ददर्श राजा कौन्तेयस् तान्य् अदृश्यानि चाभवन्
lohakumbhyaḥ śilāś caiva nādṛśyanta bhayānakāḥ vikṛtāni śarīrāṇi yāni tatra samantataḥ dadarśa rājā kaunteyas tāny adṛśyāni cābhavan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वायुः सुखस्पर्शः पुण्यगन्धवहः शिवः ववौ देवसमीपस्थः शीतलो ऽतीव भारत
tato vāyuḥ sukhasparśaḥ puṇyagandhavahaḥ śivaḥ vavau devasamīpasthaḥ śītalo 'tīva bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरुतः सह शक्रेण वसवश् चाश्विनौ सह साध्या रुद्रास् तथादित्या ये चान्ये ऽपि दिवौकसः
marutaḥ saha śakreṇa vasavaś cāśvinau saha sādhyā rudrās tathādityā ye cānye 'pi divaukasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे तत्र समाजग्मुः सिद्धाश् च परमर्षयः यत्र राजा महातेजा धर्मपुत्रः स्थितो ऽभवत्
sarve tatra samājagmuḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ yatra rājā mahātejā dharmaputraḥ sthito 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शक्रः सुरपतिः श्रिया परमया युतः युधिष्ठिरम् उवाचेदं सान्त्वपूर्वम् इदं वचः
tataḥ śakraḥ surapatiḥ śriyā paramayā yutaḥ yudhiṣṭhiram uvācedaṃ sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर महाबाहो प्रीता देवगणास् तव एह्य् एहि पुरुषव्याघ्र कृतम् एतावता विभो सिद्धिः प्राप्ता त्वया राजंल् लोकाश् चाप्य् अक्षयास् तव
yudhiṣṭhira mahābāho prītā devagaṇās tava ehy ehi puruṣavyāghra kṛtam etāvatā vibho siddhiḥ prāptā tvayā rājaṃl lokāś cāpy akṣayās tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च मन्युस् त्वया कार्यः शृणु चेदं वचो मम अवश्यं नरकस् तात द्रष्टव्यः सर्वराजभिः
na ca manyus tvayā kāryaḥ śṛṇu cedaṃ vaco mama avaśyaṃ narakas tāta draṣṭavyaḥ sarvarājabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभानाम् अशुभानां च द्वौ राशी पुरुषर्षभ यः पूर्वं सुकृतं भुङ्क्ते पश्चान् निरयम् एति सः पूर्वं नरकभाग्यस् तु पश्चात् स्वर्गम् उपैति सः
śubhānām aśubhānāṃ ca dvau rāśī puruṣarṣabha yaḥ pūrvaṃ sukṛtaṃ bhuṅkte paścān nirayam eti saḥ pūrvaṃ narakabhāgyas tu paścāt svargam upaiti saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयिष्ठं पापकर्मा यः स पूर्वं स्वर्गम् अश्नुते तेन त्वम् एवं गमितो मया श्रेयोर्थिना नृप
bhūyiṣṭhaṃ pāpakarmā yaḥ sa pūrvaṃ svargam aśnute tena tvam evaṃ gamito mayā śreyorthinā nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याजेन हि त्वया द्रोण उपचीर्णः सुतं प्रति व्याजेनैव ततो राजन् दर्शितो नरकस् तव
vyājena hi tvayā droṇa upacīrṇaḥ sutaṃ prati vyājenaiva tato rājan darśito narakas tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैव त्वं तथा भीमस् तथा पार्थो यमौ तथा द्रौपदी च तथा कृष्णा व्याजेन नरकं गताः
yathaiva tvaṃ tathā bhīmas tathā pārtho yamau tathā draupadī ca tathā kṛṣṇā vyājena narakaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगच्छ नरशार्दूल मुक्तास् ते चैव किल्बिषात् स्वपक्षाश् चैव ये तुभ्यं पार्थिवा निहता रणे सर्वे स्वर्गम् अनुप्राप्तास् तान् पश्य पुरुषर्षभ
āgaccha naraśārdūla muktās te caiva kilbiṣāt svapakṣāś caiva ye tubhyaṃ pārthivā nihatā raṇe sarve svargam anuprāptās tān paśya puruṣarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णश् चैव महेष्वासः सर्वशस्त्रभृतां वरः स गतः परमां सिद्धिं यदर्थं परितप्यसे
karṇaś caiva maheṣvāsaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ sa gataḥ paramāṃ siddhiṃ yadarthaṃ paritapyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं पश्य पुरुषव्याघ्रम् आदित्यतनयं विभो स्वस्थानस्थं महाबाहो जहि शोकं नरर्षभ
taṃ paśya puruṣavyāghram ādityatanayaṃ vibho svasthānasthaṃ mahābāho jahi śokaṃ nararṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रातॄंश् चान्यांस् तथा पश्य स्वपक्षांश् चैव पार्थिवान् स्वं स्वं स्थानम् अनुप्राप्तान् व्येतु ते मानसो ज्वरः
bhrātṝṃś cānyāṃs tathā paśya svapakṣāṃś caiva pārthivān svaṃ svaṃ sthānam anuprāptān vyetu te mānaso jvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुभूय पूर्वं त्वं कृच्छ्रम् इतः प्रभृति कौरव विहरस्व मया सार्धं गतशोको निरामयः
anubhūya pūrvaṃ tvaṃ kṛcchram itaḥ prabhṛti kaurava viharasva mayā sārdhaṃ gataśoko nirāmayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणां तात पुण्यानां जितानां तपसा स्वयम् दानानां च महाबाहो फलं प्राप्नुहि पाण्डव
karmaṇāṃ tāta puṇyānāṃ jitānāṃ tapasā svayam dānānāṃ ca mahābāho phalaṃ prāpnuhi pāṇḍava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य त्वां देवगन्धर्वा दिव्याश् चाप्सरसो दिवि उपसेवन्तु कल्याणं विरजोम्बरवाससः
adya tvāṃ devagandharvā divyāś cāpsaraso divi upasevantu kalyāṇaṃ virajombaravāsasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजसूयजितांल् लोकान् अश्वमेधाभिवर्धितान् प्राप्नुहि त्वं महाबाहो तपसश् च फलं महत्
rājasūyajitāṃl lokān aśvamedhābhivardhitān prāpnuhi tvaṃ mahābāho tapasaś ca phalaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपर्य् उपरि राज्ञां हि तव लोका युधिष्ठिर हरिश्चन्द्रसमाः पार्थ येषु त्वं विहरिष्यसि
upary upari rājñāṃ hi tava lokā yudhiṣṭhira hariścandrasamāḥ pārtha yeṣu tvaṃ vihariṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मान्धाता यत्र राजर्षिर् यत्र राजा भगीरथः दौःषन्तिर् यत्र भरतस् तत्र त्वं विहरिष्यसि
māndhātā yatra rājarṣir yatra rājā bhagīrathaḥ dauḥṣantir yatra bharatas tatra tvaṃ vihariṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा देवनदी पुण्या पार्थ त्रैलोक्यपावनी आकाशगङ्गा राजेन्द्र तत्राप्लुत्य गमिष्यसि
eṣā devanadī puṇyā pārtha trailokyapāvanī ākāśagaṅgā rājendra tatrāplutya gamiṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र स्नातस्य ते भावो मानुषो विगमिष्यति गतशोको निरायासो मुक्तवैरो भविष्यसि
atra snātasya te bhāvo mānuṣo vigamiṣyati gataśoko nirāyāso muktavairo bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ब्रुवति देवेन्द्रे कौरवेन्द्रं युधिष्ठिरम् धर्मो विग्रहवान् साक्षाद् उवाच सुतम् आत्मनः
evaṃ bruvati devendre kauravendraṃ yudhiṣṭhiram dharmo vigrahavān sākṣād uvāca sutam ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भो भो राजन् महाप्राज्ञ प्रीतो ऽस्मि तव पुत्रक मद्भक्त्या सत्यवाक्येन क्षमया च दमेन च
bho bho rājan mahāprājña prīto 'smi tava putraka madbhaktyā satyavākyena kṣamayā ca damena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा तृतीया जिज्ञासा तव राजन् कृता मया न शक्यसे चालयितुं स्वभावात् पार्थ हेतुभिः
eṣā tṛtīyā jijñāsā tava rājan kṛtā mayā na śakyase cālayituṃ svabhāvāt pārtha hetubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं परीक्षितो हि त्वम् आसीर् द्वैतवनं प्रति अरणीसहितस्यार्थे तच् च निस्तीर्णवान् असि
pūrvaṃ parīkṣito hi tvam āsīr dvaitavanaṃ prati araṇīsahitasyārthe tac ca nistīrṇavān asi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोदर्येषु विनष्टेषु द्रौपद्यां तत्र भारत श्वरूपधारिणा पुत्र पुनस् त्वं मे परीक्षितः
sodaryeṣu vinaṣṭeṣu draupadyāṃ tatra bhārata śvarūpadhāriṇā putra punas tvaṃ me parīkṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं तृतीयं भ्रातॄणाम् अर्थे यत् स्थातुम् इच्छसि विशुद्धो ऽसि महाभाग सुखी विगतकल्मषः
idaṃ tṛtīyaṃ bhrātṝṇām arthe yat sthātum icchasi viśuddho 'si mahābhāga sukhī vigatakalmaṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च ते भ्रातरः पार्थ नरकस्था विशां पते मायैषा देवराजेन महेन्द्रेण प्रयोजिता
na ca te bhrātaraḥ pārtha narakasthā viśāṃ pate māyaiṣā devarājena mahendreṇa prayojitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यं नरकस् तात द्रष्टव्यः सर्वराजभिः ततस् त्वया प्राप्तम् इदं मुहूर्तं दुःखम् उत्तमम्
avaśyaṃ narakas tāta draṣṭavyaḥ sarvarājabhiḥ tatas tvayā prāptam idaṃ muhūrtaṃ duḥkham uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सव्यसाची भीमो वा यमौ वा पुरुषर्षभौ कर्णो वा सत्यवाक् शूरो नरकार्हाश् चिरं नृप
na savyasācī bhīmo vā yamau vā puruṣarṣabhau karṇo vā satyavāk śūro narakārhāś ciraṃ nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कृष्णा राजपुत्री च नरकार्हा युधिष्ठिर एह्य् एहि भरतश्रेष्ठ पश्य गङ्गां त्रिलोकगाम्
na kṛṣṇā rājaputrī ca narakārhā yudhiṣṭhira ehy ehi bharataśreṣṭha paśya gaṅgāṃ trilokagām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तः स राजर्षिस् तव पूर्वपितामहः जगाम सह धर्मेण सर्वैश् च त्रिदशालयैः
evam uktaḥ sa rājarṣis tava pūrvapitāmahaḥ jagāma saha dharmeṇa sarvaiś ca tridaśālayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गङ्गां देवनदीं पुण्यां पावनीम् ऋषिसंस्तुताम् अवगाह्य तु तां राजा तनुं तत्याज मानुषीम्
gaṅgāṃ devanadīṃ puṇyāṃ pāvanīm ṛṣisaṃstutām avagāhya tu tāṃ rājā tanuṃ tatyāja mānuṣīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दिव्यवपुर् भूत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः निर्वैरो गतसंतापो जले तस्मिन् समाप्लुतः
tato divyavapur bhūtvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ nirvairo gatasaṃtāpo jale tasmin samāplutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.