Library·Mahābhārata (critical edition)·2·2.12
वैशंपायन उवाच ऋषेस् तद् वचनं श्रुत्वा निशश्वास युधिष्ठिरः चिन्तयन् राजसूयाप्तिं न लेभे शर्म भारत
vaiśaṃpāyana uvāca ṛṣes tad vacanaṃ śrutvā niśaśvāsa yudhiṣṭhiraḥ cintayan rājasūyāptiṃ na lebhe śarma bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजर्षीणां हि तं श्रुत्वा महिमानं महात्मनाम् यज्वनां कर्मभिः पुण्यैर् लोकप्राप्तिं समीक्ष्य च
rājarṣīṇāṃ hi taṃ śrutvā mahimānaṃ mahātmanām yajvanāṃ karmabhiḥ puṇyair lokaprāptiṃ samīkṣya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिश्चन्द्रं च राजर्षिं रोचमानं विशेषतः यज्वानं यज्ञम् आहर्तुं राजसूयम् इयेष सः
hariścandraṃ ca rājarṣiṃ rocamānaṃ viśeṣataḥ yajvānaṃ yajñam āhartuṃ rājasūyam iyeṣa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिरस् ततः सर्वान् अर्चयित्वा सभासदः प्रत्यर्चितश् च तैः सर्वैर् यज्ञायैव मनो दधे
yudhiṣṭhiras tataḥ sarvān arcayitvā sabhāsadaḥ pratyarcitaś ca taiḥ sarvair yajñāyaiva mano dadhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजसूयं राजेन्द्र कुरूणाम् ऋषभः क्रतुम् आहर्तुं प्रवणं चक्रे मनः संचिन्त्य सो ऽसकृत्
sa rājasūyaṃ rājendra kurūṇām ṛṣabhaḥ kratum āhartuṃ pravaṇaṃ cakre manaḥ saṃcintya so 'sakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयश् चाद्भुतवीर्यौजा धर्मम् एवानुपालयन् किं हितं सर्वलोकानां भवेद् इति मनो दधे
bhūyaś cādbhutavīryaujā dharmam evānupālayan kiṃ hitaṃ sarvalokānāṃ bhaved iti mano dadhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुगृह्णन् प्रजाः सर्वाः सर्वधर्मविदां वरः अविशेषेण सर्वेषां हितं चक्रे युधिष्ठिरः
anugṛhṇan prajāḥ sarvāḥ sarvadharmavidāṃ varaḥ aviśeṣeṇa sarveṣāṃ hitaṃ cakre yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं गते ततस् तस्मिन् पितरीवाश्वसञ् जनाः न तस्य विद्यते द्वेष्टा ततो ऽस्याजातशत्रुता
evaṃ gate tatas tasmin pitarīvāśvasañ janāḥ na tasya vidyate dveṣṭā tato 'syājātaśatrutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मन्त्रिणः समानाय्य भ्रातॄंश् च वदतां वरः राजसूयं प्रति तदा पुनः पुनर् अपृच्छत
sa mantriṇaḥ samānāyya bhrātṝṃś ca vadatāṃ varaḥ rājasūyaṃ prati tadā punaḥ punar apṛcchata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते पृच्छ्यमानाः सहिता वचो ऽर्थ्यं मन्त्रिणस् तदा युधिष्ठिरं महाप्राज्ञं यियक्षुम् इदम् अब्रुवन्
te pṛcchyamānāḥ sahitā vaco 'rthyaṃ mantriṇas tadā yudhiṣṭhiraṃ mahāprājñaṃ yiyakṣum idam abruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येनाभिषिक्तो नृपतिर् वारुणं गुणम् ऋच्छति तेन राजापि सन् कृत्स्नं सम्राड्गुणम् अभीप्सति
yenābhiṣikto nṛpatir vāruṇaṃ guṇam ṛcchati tena rājāpi san kṛtsnaṃ samrāḍguṇam abhīpsati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य सम्राड्गुणार्हस्य भवतः कुरुनन्दन राजसूयस्य समयं मन्यन्ते सुहृदस् तव
tasya samrāḍguṇārhasya bhavataḥ kurunandana rājasūyasya samayaṃ manyante suhṛdas tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य यज्ञस्य समयः स्वाधीनः क्षत्रसंपदा साम्ना षड् अग्नयो यस्मिंश् चीयन्ते संशितव्रतैः
tasya yajñasya samayaḥ svādhīnaḥ kṣatrasaṃpadā sāmnā ṣaḍ agnayo yasmiṃś cīyante saṃśitavrataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्वीहोमान् उपादाय सर्वान् यः प्राप्नुते क्रतून् अभिषेकं च यज्ञान्ते सर्वजित् तेन चोच्यते
darvīhomān upādāya sarvān yaḥ prāpnute kratūn abhiṣekaṃ ca yajñānte sarvajit tena cocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समर्थो ऽसि महाबाहो सर्वे ते वशगा वयम् अविचार्य महाराज राजसूये मनः कुरु
samartho 'si mahābāho sarve te vaśagā vayam avicārya mahārāja rājasūye manaḥ kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एवं सुहृदः सर्वे पृथक् च सह चाब्रुवन् स धर्म्यं पाण्डवस् तेषां वचः श्रुत्वा विशां पते धृष्टम् इष्टं वरिष्ठं च जग्राह मनसारिहा
ity evaṃ suhṛdaḥ sarve pṛthak ca saha cābruvan sa dharmyaṃ pāṇḍavas teṣāṃ vacaḥ śrutvā viśāṃ pate dhṛṣṭam iṣṭaṃ variṣṭhaṃ ca jagrāha manasārihā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा सुहृद्वचस् तच् च जानंश् चाप्य् आत्मनः क्षमम् पुनः पुनर् मनो दध्रे राजसूयाय भारत
śrutvā suhṛdvacas tac ca jānaṃś cāpy ātmanaḥ kṣamam punaḥ punar mano dadhre rājasūyāya bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भ्रातृभिः पुनर् धीमान् ऋत्विग्भिश् च महात्मभिः धौम्यद्वैपायनाद्यैश् च मन्त्रयाम् आस मन्त्रिभिः
sa bhrātṛbhiḥ punar dhīmān ṛtvigbhiś ca mahātmabhiḥ dhaumyadvaipāyanādyaiś ca mantrayām āsa mantribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच इयं या राजसूयस्य सम्राडर्हस्य सुक्रतोः श्रद्दधानस्य वदतः स्पृहा मे सा कथं भवेत्
yudhiṣṭhira uvāca iyaṃ yā rājasūyasya samrāḍarhasya sukratoḥ śraddadhānasya vadataḥ spṛhā me sā kathaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच एवम् उक्तास् तु ते तेन राज्ञा राजीवलोचन इदम् ऊचुर् वचः काले धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् अर्हस् त्वम् असि धर्मज्ञ राजसूयं महाक्रतुम्
vaiśaṃpāyana uvāca evam uktās tu te tena rājñā rājīvalocana idam ūcur vacaḥ kāle dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram arhas tvam asi dharmajña rājasūyaṃ mahākratum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैवम् उक्ते नृपताव् ऋत्विग्भिर् ऋषिभिस् तथा मन्त्रिणो भ्रातरश् चास्य तद् वचः प्रत्यपूजयन्
athaivam ukte nṛpatāv ṛtvigbhir ṛṣibhis tathā mantriṇo bhrātaraś cāsya tad vacaḥ pratyapūjayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु राजा महाप्राज्ञः पुनर् एवात्मनात्मवान् भूयो विममृशे पार्थो लोकानां हितकाम्यया
sa tu rājā mahāprājñaḥ punar evātmanātmavān bhūyo vimamṛśe pārtho lokānāṃ hitakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामर्थ्ययोगं संप्रेक्ष्य देशकालौ व्ययागमौ विमृश्य सम्यक् च धिया कुर्वन् प्राज्ञो न सीदति
sāmarthyayogaṃ saṃprekṣya deśakālau vyayāgamau vimṛśya samyak ca dhiyā kurvan prājño na sīdati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि यज्ञसमारम्भः केवलात्मविपत्तये भवतीति समाज्ञाय यत्नतः कार्यम् उद्वहन्
na hi yajñasamārambhaḥ kevalātmavipattaye bhavatīti samājñāya yatnataḥ kāryam udvahan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स निश्चयार्थं कार्यस्य कृष्णम् एव जनार्दनम् सर्वलोकात् परं मत्वा जगाम मनसा हरिम्
sa niścayārthaṃ kāryasya kṛṣṇam eva janārdanam sarvalokāt paraṃ matvā jagāma manasā harim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रमेयं महाबाहुं कामाज् जातम् अजं नृषु पाण्डवस् तर्कयाम् आस कर्मभिर् देवसंमितैः
aprameyaṃ mahābāhuṃ kāmāj jātam ajaṃ nṛṣu pāṇḍavas tarkayām āsa karmabhir devasaṃmitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्य किं चिद् अविज्ञातं नास्य किं चिद् अकर्मजम् न स किं चिन् न विषहेद् इति कृष्णम् अमन्यत
nāsya kiṃ cid avijñātaṃ nāsya kiṃ cid akarmajam na sa kiṃ cin na viṣahed iti kṛṣṇam amanyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु तां नैष्ठिकीं बुद्धिं कृत्वा पार्थो युधिष्ठिरः गुरुवद् भूतगुरवे प्राहिणोद् दूतम् अञ्जसा
sa tu tāṃ naiṣṭhikīṃ buddhiṃ kṛtvā pārtho yudhiṣṭhiraḥ guruvad bhūtagurave prāhiṇod dūtam añjasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीघ्रगेन रथेनाशु स दूतः प्राप्य यादवान् द्वारकावासिनं कृष्णं द्वारवत्यां समासदत्
śīghragena rathenāśu sa dūtaḥ prāpya yādavān dvārakāvāsinaṃ kṛṣṇaṃ dvāravatyāṃ samāsadat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शनाकाङ्क्षिणं पार्थं दर्शनाकाङ्क्षयाच्युतः इन्द्रसेनेन सहित इन्द्रप्रस्थं ययौ तदा
darśanākāṅkṣiṇaṃ pārthaṃ darśanākāṅkṣayācyutaḥ indrasenena sahita indraprasthaṃ yayau tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यतीत्य विविधान् देशांस् त्वरावान् क्षिप्रवाहनः इन्द्रप्रस्थगतं पार्थम् अभ्यगच्छज् जनार्दनः
vyatītya vividhān deśāṃs tvarāvān kṣipravāhanaḥ indraprasthagataṃ pārtham abhyagacchaj janārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स गृहे भ्रातृवद् भ्रात्रा धर्मराजेन पूजितः भीमेन च ततो ऽपश्यत् स्वसारं प्रीतिमान् पितुः
sa gṛhe bhrātṛvad bhrātrā dharmarājena pūjitaḥ bhīmena ca tato 'paśyat svasāraṃ prītimān pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीतः प्रियेण सुहृदा रेमे स सहितस् तदा अर्जुनेन यमाभ्यां च गुरुवत् पर्युपस्थितः
prītaḥ priyeṇa suhṛdā reme sa sahitas tadā arjunena yamābhyāṃ ca guruvat paryupasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं विश्रान्तं शुभे देशे क्षणिनं कल्यम् अच्युतम् धर्मराजः समागम्य ज्ञापयत् स्वं प्रयोजनम्
taṃ viśrāntaṃ śubhe deśe kṣaṇinaṃ kalyam acyutam dharmarājaḥ samāgamya jñāpayat svaṃ prayojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच प्रार्थितो राजसूयो मे न चासौ केवलेप्सया प्राप्यते येन तत् ते ह विदितं कृष्ण सर्वशः
yudhiṣṭhira uvāca prārthito rājasūyo me na cāsau kevalepsayā prāpyate yena tat te ha viditaṃ kṛṣṇa sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन् सर्वं संभवति यश् च सर्वत्र पूज्यते यश् च सर्वेश्वरो राजा राजसूयं स विन्दति
yasmin sarvaṃ saṃbhavati yaś ca sarvatra pūjyate yaś ca sarveśvaro rājā rājasūyaṃ sa vindati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं राजसूयं सुहृदः कार्यम् आहुः समेत्य मे तत्र मे निश्चिततमं तव कृष्ण गिरा भवेत्
taṃ rājasūyaṃ suhṛdaḥ kāryam āhuḥ sametya me tatra me niścitatamaṃ tava kṛṣṇa girā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के चिद् धि सौहृदाद् एव दोषं न परिचक्षते अर्थहेतोस् तथैवान्ये प्रियम् एव वदन्त्य् उत
ke cid dhi sauhṛdād eva doṣaṃ na paricakṣate arthahetos tathaivānye priyam eva vadanty uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियम् एव परीप्सन्ते के चिद् आत्मनि यद् धितम् एवंप्रायाश् च दृश्यन्ते जनवादाः प्रयोजने
priyam eva parīpsante ke cid ātmani yad dhitam evaṃprāyāś ca dṛśyante janavādāḥ prayojane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं तु हेतून् अतीत्यैतान् कामक्रोधौ व्यतीत्य च परमं नः क्षमं लोके यथावद् वक्तुम् अर्हसि
tvaṃ tu hetūn atītyaitān kāmakrodhau vyatītya ca paramaṃ naḥ kṣamaṃ loke yathāvad vaktum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.