Library·Mahābhārata (critical edition)·2·2.19
वासुदेव उवाच एष पार्थ महान् स्वादुः पशुमान् नित्यम् अम्बुमान् निरामयः सुवेश्माढ्यो निवेशो मागधः शुभः
vāsudeva uvāca eṣa pārtha mahān svāduḥ paśumān nityam ambumān nirāmayaḥ suveśmāḍhyo niveśo māgadhaḥ śubhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैहारो विपुलः शैलो वराहो वृषभस् तथा तथैवर्षिगिरिस् तात शुभाश् चैत्यकपञ्चमाः
vaihāro vipulaḥ śailo varāho vṛṣabhas tathā tathaivarṣigiris tāta śubhāś caityakapañcamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते पञ्च महाशृङ्गाः पर्वताः शीतलद्रुमाः रक्षन्तीवाभिसंहत्य संहताङ्गा गिरिव्रजम्
ete pañca mahāśṛṅgāḥ parvatāḥ śītaladrumāḥ rakṣantīvābhisaṃhatya saṃhatāṅgā girivrajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पवेष्टितशाखाग्रैर् गन्धवद्भिर् मनोरमैः निगूढा इव लोध्राणां वनैः कामिजनप्रियैः
puṣpaveṣṭitaśākhāgrair gandhavadbhir manoramaiḥ nigūḍhā iva lodhrāṇāṃ vanaiḥ kāmijanapriyaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्रायां गौतमो यत्र महात्मा संशितव्रतः औशीनर्याम् अजनयत् काक्षीवादीन् सुतान् ऋषिः
śūdrāyāṃ gautamo yatra mahātmā saṃśitavrataḥ auśīnaryām ajanayat kākṣīvādīn sutān ṛṣiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौतमः क्षयणाद् अस्माद् अथासौ तत्र वेश्मनि भजते मागधं वंशं स नृपाणाम् अनुग्रहात्
gautamaḥ kṣayaṇād asmād athāsau tatra veśmani bhajate māgadhaṃ vaṃśaṃ sa nṛpāṇām anugrahāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गवङ्गादयश् चैव राजानः सुमहाबलाः गौतमक्षयम् अभ्येत्य रमन्ते स्म पुरार्जुन
aṅgavaṅgādayaś caiva rājānaḥ sumahābalāḥ gautamakṣayam abhyetya ramante sma purārjuna
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनराजीस् तु पश्येमाः प्रियालानां मनोरमाः लोध्राणां च शुभाः पार्थ गौतमौकःसमीपजाः
vanarājīs tu paśyemāḥ priyālānāṃ manoramāḥ lodhrāṇāṃ ca śubhāḥ pārtha gautamaukaḥsamīpajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्बुदः शक्रवापी च पन्नगौ शत्रुतापनौ स्वस्तिकस्यालयश् चात्र मणिनागस्य चोत्तमः
arbudaḥ śakravāpī ca pannagau śatrutāpanau svastikasyālayaś cātra maṇināgasya cottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरिहार्या मेघानां मागधेयं मणेः कृते कौशिको मणिमांश् चैव ववृधाते ह्य् अनुग्रहम्
aparihāryā meghānāṃ māgadheyaṃ maṇeḥ kṛte kauśiko maṇimāṃś caiva vavṛdhāte hy anugraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थसिद्धिं त्व् अनपगां जरासंधो ऽभिमन्यते वयम् आसादने तस्य दर्पम् अद्य निहन्म हि
arthasiddhiṃ tv anapagāṃ jarāsaṃdho 'bhimanyate vayam āsādane tasya darpam adya nihanma hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच एवम् उक्त्वा ततः सर्वे भ्रातरो विपुलौजसः वार्ष्णेयः पाण्डवेयौ च प्रतस्थुर् मागधं पुरम्
vaiśaṃpāyana uvāca evam uktvā tataḥ sarve bhrātaro vipulaujasaḥ vārṣṇeyaḥ pāṇḍaveyau ca pratasthur māgadhaṃ puram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टपुष्टजनोपेतं चातुर्वर्ण्यजनाकुलम् स्फीतोत्सवम् अनाधृष्यम् आसेदुश् च गिरिव्रजम्
tuṣṭapuṣṭajanopetaṃ cāturvarṇyajanākulam sphītotsavam anādhṛṣyam āseduś ca girivrajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽथ द्वारम् अनासाद्य पुरस्य गिरिम् उच्छ्रितम् बार्हद्रथैः पूज्यमानं तथा नगरवासिभिः
te 'tha dvāram anāsādya purasya girim ucchritam bārhadrathaiḥ pūjyamānaṃ tathā nagaravāsibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र माषादम् ऋषभम् आससाद बृहद्रथः तं हत्वा माषनालाश् च तिस्रो भेरीर् अकारयत्
yatra māṣādam ṛṣabham āsasāda bṛhadrathaḥ taṃ hatvā māṣanālāś ca tisro bherīr akārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनह्य चर्मणा तेन स्थापयाम् आस स्वे पुरे यत्र ताः प्राणदन् भेर्यो दिव्यपुष्पावचूर्णिताः
ānahya carmaṇā tena sthāpayām āsa sve pure yatra tāḥ prāṇadan bheryo divyapuṣpāvacūrṇitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मागधानां सुरुचिरं चैत्यकान्तं समाद्रवन् शिरसीव जिघांसन्तो जरासंधजिघांसवः
māgadhānāṃ suruciraṃ caityakāntaṃ samādravan śirasīva jighāṃsanto jarāsaṃdhajighāṃsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिरं सुविपुलं शृङ्गं सुमहान्तं पुरातनम् अर्चितं माल्यदामैश् च सततं सुप्रतिष्ठितम्
sthiraṃ suvipulaṃ śṛṅgaṃ sumahāntaṃ purātanam arcitaṃ mālyadāmaiś ca satataṃ supratiṣṭhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपुलैर् बाहुभिर् वीरास् ते ऽभिहत्याभ्यपातयन् ततस् ते मागधं दृष्ट्वा पुरं प्रविविशुस् तदा
vipulair bāhubhir vīrās te 'bhihatyābhyapātayan tatas te māgadhaṃ dṛṣṭvā puraṃ praviviśus tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्न् एव काले तु जरासंधं समर्चयन् पर्यग्नि कुर्वंश् च नृपं द्विरदस्थं पुरोहिताः
etasminn eva kāle tu jarāsaṃdhaṃ samarcayan paryagni kurvaṃś ca nṛpaṃ dviradasthaṃ purohitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नातकव्रतिनस् ते तु बाहुशस्त्रा निरायुधाः युयुत्सवः प्रविविशुर् जरासंधेन भारत
snātakavratinas te tu bāhuśastrā nirāyudhāḥ yuyutsavaḥ praviviśur jarāsaṃdhena bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्ष्यमाल्यापणानां च ददृशुः श्रियम् उत्तमाम् स्फीतां सर्वगुणोपेतां सर्वकामसमृद्धिनीम्
bhakṣyamālyāpaṇānāṃ ca dadṛśuḥ śriyam uttamām sphītāṃ sarvaguṇopetāṃ sarvakāmasamṛddhinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां तु दृष्ट्वा समृद्धिं ते वीथ्यां तस्यां नरोत्तमाः राजमार्गेण गच्छन्तः कृष्णभीमधनंजयाः
tāṃ tu dṛṣṭvā samṛddhiṃ te vīthyāṃ tasyāṃ narottamāḥ rājamārgeṇa gacchantaḥ kṛṣṇabhīmadhanaṃjayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाद् गृहीत्वा माल्यानि मालाकारान् महाबलाः विरागवसनाः सर्वे स्रग्विणो मृष्टकुण्डलाः
balād gṛhītvā mālyāni mālākārān mahābalāḥ virāgavasanāḥ sarve sragviṇo mṛṣṭakuṇḍalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेशनम् अथाजग्मुर् जरासंधस्य धीमतः गोवासम् इव वीक्षन्तः सिंहा हैमवता यथा
niveśanam athājagmur jarāsaṃdhasya dhīmataḥ govāsam iva vīkṣantaḥ siṃhā haimavatā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैलस्तम्भनिभास् तेषां चन्दनागुरुभूषिताः अशोभन्त महाराज बाहवो बाहुशालिनाम्
śailastambhanibhās teṣāṃ candanāgurubhūṣitāḥ aśobhanta mahārāja bāhavo bāhuśālinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् दृष्ट्वा द्विरदप्रख्याञ् शालस्कन्धान् इवोद्गतान् व्यूढोरस्कान् मागधानां विस्मयः समजायत
tān dṛṣṭvā dviradaprakhyāñ śālaskandhān ivodgatān vyūḍhoraskān māgadhānāṃ vismayaḥ samajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते त्व् अतीत्य जनाकीर्णास् तिस्रः कक्ष्या नरर्षभाः अहंकारेण राजानम् उपतस्थुर् महाबलाः
te tv atītya janākīrṇās tisraḥ kakṣyā nararṣabhāḥ ahaṃkāreṇa rājānam upatasthur mahābalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् पाद्यमधुपर्कार्हान् मानार्हान् सत्कृतिं गतान् प्रत्युत्थाय जरासंध उपतस्थे यथाविधि
tān pādyamadhuparkārhān mānārhān satkṛtiṃ gatān pratyutthāya jarāsaṃdha upatasthe yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच चैतान् राजासौ स्वागतं वो ऽस्त्व् इति प्रभुः तस्य ह्य् एतद् व्रतं राजन् बभूव भुवि विश्रुतम्
uvāca caitān rājāsau svāgataṃ vo 'stv iti prabhuḥ tasya hy etad vrataṃ rājan babhūva bhuvi viśrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नातकान् ब्राह्मणान् प्राप्ताञ् श्रुत्वा स समितिंजयः अप्य् अर्धरात्रे नृपतिः प्रत्युद्गच्छति भारत
snātakān brāhmaṇān prāptāñ śrutvā sa samitiṃjayaḥ apy ardharātre nṛpatiḥ pratyudgacchati bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तांस् त्व् अपूर्वेण वेषेण दृष्ट्वा नृपतिसत्तमः उपतस्थे जरासंधो विस्मितश् चाभवत् तदा
tāṃs tv apūrveṇa veṣeṇa dṛṣṭvā nṛpatisattamaḥ upatasthe jarāsaṃdho vismitaś cābhavat tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तु दृष्ट्वैव राजानं जरासंधं नरर्षभाः इदम् ऊचुर् अमित्रघ्नाः सर्वे भरतसत्तम
te tu dṛṣṭvaiva rājānaṃ jarāsaṃdhaṃ nararṣabhāḥ idam ūcur amitraghnāḥ sarve bharatasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वस्त्य् अस्तु कुशलं राजन्न् इति सर्वे व्यवस्थिताः तं नृपं नृपशार्दूल विप्रैक्षन्त परस्परम्
svasty astu kuśalaṃ rājann iti sarve vyavasthitāḥ taṃ nṛpaṃ nṛpaśārdūla vipraikṣanta parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् अब्रवीज् जरासंधस् तदा यादवपाण्डवान् आस्यताम् इति राजेन्द्र ब्राह्मणच्छद्मसंवृतान्
tān abravīj jarāsaṃdhas tadā yādavapāṇḍavān āsyatām iti rājendra brāhmaṇacchadmasaṃvṛtān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोपविविशुः सर्वे त्रयस् ते पुरुषर्षभाः संप्रदीप्तास् त्रयो लक्ष्म्या महाध्वर इवाग्नयः
athopaviviśuḥ sarve trayas te puruṣarṣabhāḥ saṃpradīptās trayo lakṣmyā mahādhvara ivāgnayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् उवाच जरासंधः सत्यसंधो नराधिपः विगर्हमाणः कौरव्य वेषग्रहणकारणात्
tān uvāca jarāsaṃdhaḥ satyasaṃdho narādhipaḥ vigarhamāṇaḥ kauravya veṣagrahaṇakāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न स्नातकव्रता विप्रा बहिर्माल्यानुलेपनाः भवन्तीति नृलोके ऽस्मिन् विदितं मम सर्वशः
na snātakavratā viprā bahirmālyānulepanāḥ bhavantīti nṛloke 'smin viditaṃ mama sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते यूयं पुष्पवन्तश् च भुजैर् ज्याघातलक्षणैः बिभ्रतः क्षात्रम् ओजश् च ब्राह्मण्यं प्रतिजानथ
te yūyaṃ puṣpavantaś ca bhujair jyāghātalakṣaṇaiḥ bibhrataḥ kṣātram ojaś ca brāhmaṇyaṃ pratijānatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विरागवसना बहिर्माल्यानुलेपनाः सत्यं वदत के यूयं सत्यं राजसु शोभते
evaṃ virāgavasanā bahirmālyānulepanāḥ satyaṃ vadata ke yūyaṃ satyaṃ rājasu śobhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चैत्यकं च गिरेः शृङ्गं भित्त्वा किम् इव सद्म नः अद्वारेण प्रविष्टाः स्थ निर्भया राजकिल्बिषात्
caityakaṃ ca gireḥ śṛṅgaṃ bhittvā kim iva sadma naḥ advāreṇa praviṣṭāḥ stha nirbhayā rājakilbiṣāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्म चैतद् विलिङ्गस्य किं वाद्य प्रसमीक्षितम् वदध्वं वाचि वीर्यं च ब्राह्मणस्य विशेषतः
karma caitad viliṅgasya kiṃ vādya prasamīkṣitam vadadhvaṃ vāci vīryaṃ ca brāhmaṇasya viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं च माम् उपस्थाय कस्माच् च विधिनार्हणाम् प्रणीतां नो न गृह्णीत कार्यं किं चास्मदागमे
evaṃ ca mām upasthāya kasmāc ca vidhinārhaṇām praṇītāṃ no na gṛhṇīta kāryaṃ kiṃ cāsmadāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तस् ततः कृष्णः प्रत्युवाच महामनाः स्निग्धगम्भीरया वाचा वाक्यं वाक्यविशारदः
evam uktas tataḥ kṛṣṇaḥ pratyuvāca mahāmanāḥ snigdhagambhīrayā vācā vākyaṃ vākyaviśāradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नातकव्रतिनो राजन् ब्राह्मणाः क्षत्रिया विशः विशेषनियमाश् चैषाम् अविशेषाश् च सन्त्य् उत
snātakavratino rājan brāhmaṇāḥ kṣatriyā viśaḥ viśeṣaniyamāś caiṣām aviśeṣāś ca santy uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषवांश् च सततं क्षत्रियः श्रियम् अर्छति पुष्पवत्सु ध्रुवा श्रीश् च पुष्पवन्तस् ततो वयम्
viśeṣavāṃś ca satataṃ kṣatriyaḥ śriyam archati puṣpavatsu dhruvā śrīś ca puṣpavantas tato vayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियो बाहुवीर्यस् तु न तथा वाक्यवीर्यवान् अप्रगल्भं वचस् तस्य तस्माद् बार्हद्रथे स्मृतम्
kṣatriyo bāhuvīryas tu na tathā vākyavīryavān apragalbhaṃ vacas tasya tasmād bārhadrathe smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्ववीर्यं क्षत्रियाणां च बाह्वोर् धाता न्यवेशयत् तद् दिदृक्षसि चेद् राजन् द्रष्टास्य् अद्य न संशयः
svavīryaṃ kṣatriyāṇāṃ ca bāhvor dhātā nyaveśayat tad didṛkṣasi ced rājan draṣṭāsy adya na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्वारेण रिपोर् गेहं द्वारेण सुहृदो गृहम् प्रविशन्ति सदा सन्तो द्वारं नो वर्जितं ततः
advāreṇa ripor gehaṃ dvāreṇa suhṛdo gṛham praviśanti sadā santo dvāraṃ no varjitaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यवन्तो गृहान् एत्य शत्रुतो नार्हणां वयम् प्रतिगृह्णीम तद् विद्धि एतन् नः शाश्वतं व्रतम्
kāryavanto gṛhān etya śatruto nārhaṇāṃ vayam pratigṛhṇīma tad viddhi etan naḥ śāśvataṃ vratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.