Mahābhārata (critical edition) 2.22

वैशंपायन उवाच भीमसेनस् ततः कृष्णम् उवाच यदुनन्दनम् बुद्धिम् आस्थाय विपुलां जरासंधजिघांसया

vaiśaṃpāyana uvāca bhīmasenas tataḥ kṛṣṇam uvāca yadunandanam buddhim āsthāya vipulāṃ jarāsaṃdhajighāṃsayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नायं पापो मया कृष्ण युक्तः स्याद् अनुरोधितुम् प्राणेन यदुशार्दूल बद्धवङ्क्षणवाससा

nāyaṃ pāpo mayā kṛṣṇa yuktaḥ syād anurodhitum prāṇena yaduśārdūla baddhavaṅkṣaṇavāsasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् ततः कृष्णः प्रत्युवाच वृकोदरम् त्वरयन् पुरुषव्याघ्रो जरासंधवधेप्सया

evam uktas tataḥ kṛṣṇaḥ pratyuvāca vṛkodaram tvarayan puruṣavyāghro jarāsaṃdhavadhepsayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् ते दैवं परं सत्त्वं यच् च ते मातरिश्वनः बलं भीम जरासंधे दर्शयाशु तद् अद्य नः

yat te daivaṃ paraṃ sattvaṃ yac ca te mātariśvanaḥ balaṃ bhīma jarāsaṃdhe darśayāśu tad adya naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् तदा भीमो जरासंधम् अरिंदमः उत्क्षिप्य भ्रामयद् राजन् बलवन्तं महाबलः

evam uktas tadā bhīmo jarāsaṃdham ariṃdamaḥ utkṣipya bhrāmayad rājan balavantaṃ mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रामयित्वा शतगुणं भुजाभ्यां भरतर्षभ बभञ्ज पृष्ठे संक्षिप्य निष्पिष्य विननाद च

bhrāmayitvā śataguṇaṃ bhujābhyāṃ bharatarṣabha babhañja pṛṣṭhe saṃkṣipya niṣpiṣya vinanāda ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य निष्पिष्यमाणस्य पाण्डवस्य च गर्जतः अभवत् तुमुलो नादः सर्वप्राणिभयंकरः

tasya niṣpiṣyamāṇasya pāṇḍavasya ca garjataḥ abhavat tumulo nādaḥ sarvaprāṇibhayaṃkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वित्रेसुर् मागधाः सर्वे स्त्रीणां गर्भाश् च सुस्रुवुः भीमसेनस्य नादेन जरासंधस्य चैव ह

vitresur māgadhāḥ sarve strīṇāṃ garbhāś ca susruvuḥ bhīmasenasya nādena jarāsaṃdhasya caiva ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं नु स्विद् धिमवान् भिन्नः किं नु स्विद् दीर्यते मही इति स्म मागधा जज्ञुर् भीमसेनस्य निस्वनात्

kiṃ nu svid dhimavān bhinnaḥ kiṃ nu svid dīryate mahī iti sma māgadhā jajñur bhīmasenasya nisvanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो राजकुलद्वारि प्रसुप्तम् इव तं नृपम् रात्रौ परासुम् उत्सृज्य निश्चक्रमुर् अरिंदमाः

tato rājakuladvāri prasuptam iva taṃ nṛpam rātrau parāsum utsṛjya niścakramur ariṃdamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरासंधरथं कृष्णो योजयित्वा पताकिनम् आरोप्य भ्रातरौ चैव मोक्षयाम् आस बान्धवान्

jarāsaṃdharathaṃ kṛṣṇo yojayitvā patākinam āropya bhrātarau caiva mokṣayām āsa bāndhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते वै रत्नभुजं कृष्णं रत्नार्हं पृथिवीश्वराः राजानश् चक्रुर् आसाद्य मोक्षिता महतो भयात्

te vai ratnabhujaṃ kṛṣṇaṃ ratnārhaṃ pṛthivīśvarāḥ rājānaś cakrur āsādya mokṣitā mahato bhayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षतः शस्त्रसंपन्नो जितारिः सह राजभिः रथम् आस्थाय तं दिव्यं निर्जगाम गिरिव्रजात्

akṣataḥ śastrasaṃpanno jitāriḥ saha rājabhiḥ ratham āsthāya taṃ divyaṃ nirjagāma girivrajāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः स सोदर्यवान् नाम द्वियोधः कृष्णसारथिः अभ्यासघाती संदृश्यो दुर्जयः सर्वराजभिः

yaḥ sa sodaryavān nāma dviyodhaḥ kṛṣṇasārathiḥ abhyāsaghātī saṃdṛśyo durjayaḥ sarvarājabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीमार्जुनाभ्यां योधाभ्याम् आस्थितः कृष्णसारथिः शुशुभे रथवर्यो ऽसौ दुर्जयः सर्वधन्विभिः

bhīmārjunābhyāṃ yodhābhyām āsthitaḥ kṛṣṇasārathiḥ śuśubhe rathavaryo 'sau durjayaḥ sarvadhanvibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रविष्णू हि संग्रामे चेरतुस् तारकामये रथेन तेन तं कृष्ण उपारुह्य ययौ तदा

śakraviṣṇū hi saṃgrāme ceratus tārakāmaye rathena tena taṃ kṛṣṇa upāruhya yayau tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तप्तचामीकराभेण किङ्किणीजालमालिना मेघनिर्घोषनादेन जैत्रेणामित्रघातिना

taptacāmīkarābheṇa kiṅkiṇījālamālinā meghanirghoṣanādena jaitreṇāmitraghātinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन शक्रो दानवानां जघान नवतीर् नव तं प्राप्य समहृष्यन्त रथं ते पुरुषर्षभाः

yena śakro dānavānāṃ jaghāna navatīr nava taṃ prāpya samahṛṣyanta rathaṃ te puruṣarṣabhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कृष्णं महाबाहुं भ्रातृभ्यां सहितं तदा रथस्थं मागधा दृष्ट्वा समपद्यन्त विस्मिताः

tataḥ kṛṣṇaṃ mahābāhuṃ bhrātṛbhyāṃ sahitaṃ tadā rathasthaṃ māgadhā dṛṣṭvā samapadyanta vismitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हयैर् दिव्यैः समायुक्तो रथो वायुसमो जवे अधिष्ठितः स शुशुभे कृष्णेनातीव भारत

hayair divyaiḥ samāyukto ratho vāyusamo jave adhiṣṭhitaḥ sa śuśubhe kṛṣṇenātīva bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असङ्गी देवविहितस् तस्मिन् रथवरे ध्वजः योजनाद् ददृशे श्रीमान् इन्द्रायुधसमप्रभः

asaṅgī devavihitas tasmin rathavare dhvajaḥ yojanād dadṛśe śrīmān indrāyudhasamaprabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तयाम् आस कृष्णो ऽथ गरुत्मन्तं स चाभ्ययात् क्षणे तस्मिन् स तेनासीच् चैत्ययूप इवोच्छ्रितः

cintayām āsa kṛṣṇo 'tha garutmantaṃ sa cābhyayāt kṣaṇe tasmin sa tenāsīc caityayūpa ivocchritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यादितास्यैर् महानादैः सह भूतैर् ध्वजालयैः तस्थौ रथवरे तस्मिन् गरुत्मान् पन्नगाशनः

vyāditāsyair mahānādaiḥ saha bhūtair dhvajālayaiḥ tasthau rathavare tasmin garutmān pannagāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्निरीक्ष्यो हि भूतानां तेजसाभ्यधिकं बभौ आदित्य इव मध्याह्ने सहस्रकिरणावृतः

durnirīkṣyo hi bhūtānāṃ tejasābhyadhikaṃ babhau āditya iva madhyāhne sahasrakiraṇāvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स सज्जति वृक्षेषु शस्त्रैश् चापि न रिष्यते दिव्यो ध्वजवरो राजन् दृश्यते देवमानुषैः

na sa sajjati vṛkṣeṣu śastraiś cāpi na riṣyate divyo dhvajavaro rājan dṛśyate devamānuṣaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् आस्थाय रथं दिव्यं पर्जन्यसमनिस्वनम् निर्ययौ पुरुषव्याघ्रः पाण्डवाभ्यां सहाच्युतः

tam āsthāya rathaṃ divyaṃ parjanyasamanisvanam niryayau puruṣavyāghraḥ pāṇḍavābhyāṃ sahācyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यं लेभे वासवाद् राजा वसुस् तस्माद् बृहद्रथः बृहद्रथात् क्रमेणैव प्राप्तो बार्हद्रथं नृपम्

yaṃ lebhe vāsavād rājā vasus tasmād bṛhadrathaḥ bṛhadrathāt krameṇaiva prāpto bārhadrathaṃ nṛpam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स निर्ययौ महाबाहुः पुण्डरीकेक्षणस् ततः गिरिव्रजाद् बहिस् तस्थौ समे देशे महायशाः

sa niryayau mahābāhuḥ puṇḍarīkekṣaṇas tataḥ girivrajād bahis tasthau same deśe mahāyaśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैनं नागराः सर्वे सत्कारेणाभ्ययुस् तदा ब्राह्मणप्रमुखा राजन् विधिदृष्टेन कर्मणा

tatrainaṃ nāgarāḥ sarve satkāreṇābhyayus tadā brāhmaṇapramukhā rājan vidhidṛṣṭena karmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धनाद् विप्रमुक्ताश् च राजानो मधुसूदनम् पूजयाम् आसुर् ऊचुश् च सान्त्वपूर्वम् इदं वचः

bandhanād vipramuktāś ca rājāno madhusūdanam pūjayām āsur ūcuś ca sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैतच् चित्रं महाबाहो त्वयि देवकिनन्दन भीमार्जुनबलोपेते धर्मस्य परिपालनम्

naitac citraṃ mahābāho tvayi devakinandana bhīmārjunabalopete dharmasya paripālanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरासंधह्रदे घोरे दुःखपङ्के निमज्जताम् राज्ञां समभ्युद्धरणं यद् इदं कृतम् अद्य ते

jarāsaṃdhahrade ghore duḥkhapaṅke nimajjatām rājñāṃ samabhyuddharaṇaṃ yad idaṃ kṛtam adya te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णो समवसन्नानां गिरिदुर्गे सुदारुणे दिष्ट्या मोक्षाद् यशो दीप्तम् आप्तं ते पुरुषोत्तम

viṣṇo samavasannānāṃ giridurge sudāruṇe diṣṭyā mokṣād yaśo dīptam āptaṃ te puruṣottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं कुर्मः पुरुषव्याघ्र ब्रवीहि पुरुषर्षभ कृतम् इत्य् एव तज् ज्ञेयं नृपैर् यद्य् अपि दुष्करम्

kiṃ kurmaḥ puruṣavyāghra bravīhi puruṣarṣabha kṛtam ity eva taj jñeyaṃ nṛpair yady api duṣkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् उवाच हृषीकेशः समाश्वास्य महामनाः युधिष्ठिरो राजसूयं क्रतुम् आहर्तुम् इच्छति

tān uvāca hṛṣīkeśaḥ samāśvāsya mahāmanāḥ yudhiṣṭhiro rājasūyaṃ kratum āhartum icchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य धर्मप्रवृत्तस्य पार्थिवत्वं चिकीर्षतः सर्वैर् भवद्भिर् यज्ञार्थे साहाय्यं दीयताम् इति

tasya dharmapravṛttasya pārthivatvaṃ cikīrṣataḥ sarvair bhavadbhir yajñārthe sāhāyyaṃ dīyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रतीतमनसस् ते नृपा भरतर्षभ तथेत्य् एवाब्रुवन् सर्वे प्रतिजज्ञुश् च तां गिरम्

tataḥ pratītamanasas te nṛpā bharatarṣabha tathety evābruvan sarve pratijajñuś ca tāṃ giram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नभाजं च दाशार्हं चक्रुस् ते पृथिवीश्वराः कृच्छ्राज् जग्राह गोविन्दस् तेषां तदनुकम्पया

ratnabhājaṃ ca dāśārhaṃ cakrus te pṛthivīśvarāḥ kṛcchrāj jagrāha govindas teṣāṃ tadanukampayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरासंधात्मजश् चैव सहदेवो महारथः निर्ययौ सजनामात्यः पुरस्कृत्य पुरोहितम्

jarāsaṃdhātmajaś caiva sahadevo mahārathaḥ niryayau sajanāmātyaḥ puraskṛtya purohitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स नीचैः प्रश्रितो भूत्वा बहुरत्नपुरोगमः सहदेवो नृणां देवं वासुदेवम् उपस्थितः

sa nīcaiḥ praśrito bhūtvā bahuratnapurogamaḥ sahadevo nṛṇāṃ devaṃ vāsudevam upasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भयार्ताय ततस् तस्मै कृष्णो दत्त्वाभयं तदा अभ्यषिञ्चत तत्रैव जरासंधात्मजं तदा

bhayārtāya tatas tasmai kṛṣṇo dattvābhayaṃ tadā abhyaṣiñcata tatraiva jarāsaṃdhātmajaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वैकत्वं च कृष्णेन पार्थाभ्यां चैव सत्कृतः विवेश राजा मतिमान् पुनर् बार्हद्रथं पुरम्

gatvaikatvaṃ ca kṛṣṇena pārthābhyāṃ caiva satkṛtaḥ viveśa rājā matimān punar bārhadrathaṃ puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णस् तु सह पार्थाभ्यां श्रिया परमया ज्वलन् रत्नान्य् आदाय भूरीणि प्रययौ पुष्करेक्षणः

kṛṣṇas tu saha pārthābhyāṃ śriyā paramayā jvalan ratnāny ādāya bhūrīṇi prayayau puṣkarekṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रप्रस्थम् उपागम्य पाण्डवाभ्यां सहाच्युतः समेत्य धर्मराजानं प्रीयमाणो ऽभ्यभाषत

indraprastham upāgamya pāṇḍavābhyāṃ sahācyutaḥ sametya dharmarājānaṃ prīyamāṇo 'bhyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिष्ट्या भीमेन बलवाञ् जरासंधो निपातितः राजानो मोक्षिताश् चेमे बन्धनान् नृपसत्तम

diṣṭyā bhīmena balavāñ jarāsaṃdho nipātitaḥ rājāno mokṣitāś ceme bandhanān nṛpasattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिष्ट्या कुशलिनौ चेमौ भीमसेनधनंजयौ पुनः स्वनगरं प्राप्ताव् अक्षताव् इति भारत

diṣṭyā kuśalinau cemau bhīmasenadhanaṃjayau punaḥ svanagaraṃ prāptāv akṣatāv iti bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो युधिष्ठिरः कृष्णं पूजयित्वा यथार्हतः भीमसेनार्जुनौ चैव प्रहृष्टः परिषस्वजे

tato yudhiṣṭhiraḥ kṛṣṇaṃ pūjayitvā yathārhataḥ bhīmasenārjunau caiva prahṛṣṭaḥ pariṣasvaje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्षीणे जरासंधे भ्रातृभ्यां विहितं जयम् अजातशत्रुर् आसाद्य मुमुदे भ्रातृभिः सह

tataḥ kṣīṇe jarāsaṃdhe bhrātṛbhyāṃ vihitaṃ jayam ajātaśatrur āsādya mumude bhrātṛbhiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथावयः समागम्य राजभिस् तैश् च पाण्डवः सत्कृत्य पूजयित्वा च विससर्ज नराधिपान्

yathāvayaḥ samāgamya rājabhis taiś ca pāṇḍavaḥ satkṛtya pūjayitvā ca visasarja narādhipān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युधिष्ठिराभ्यनुज्ञातास् ते नृपा हृष्टमानसाः जग्मुः स्वदेशांस् त्वरिता यानैर् उच्चावचैस् ततः

yudhiṣṭhirābhyanujñātās te nṛpā hṛṣṭamānasāḥ jagmuḥ svadeśāṃs tvaritā yānair uccāvacais tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं पुरुषशार्दूलो महाबुद्धिर् जनार्दनः पाण्डवैर् घातयाम् आस जरासंधम् अरिं तदा

evaṃ puruṣaśārdūlo mahābuddhir janārdanaḥ pāṇḍavair ghātayām āsa jarāsaṃdham ariṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घातयित्वा जरासंधं बुद्धिपूर्वम् अरिंदमः धर्मराजम् अनुज्ञाप्य पृथां कृष्णां च भारत

ghātayitvā jarāsaṃdhaṃ buddhipūrvam ariṃdamaḥ dharmarājam anujñāpya pṛthāṃ kṛṣṇāṃ ca bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुभद्रां भीमसेनं च फल्गुनं यमजौ तथा धौम्यम् आमन्त्रयित्वा च प्रययौ स्वां पुरीं प्रति

subhadrāṃ bhīmasenaṃ ca phalgunaṃ yamajau tathā dhaumyam āmantrayitvā ca prayayau svāṃ purīṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैव रथमुख्येन तरुणादित्यवर्चसा धर्मराजविसृष्टेन दिव्येनानादयन् दिशः

tenaiva rathamukhyena taruṇādityavarcasā dharmarājavisṛṣṭena divyenānādayan diśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो युधिष्ठिरमुखाः पाण्डवा भरतर्षभ प्रदक्षिणम् अकुर्वन्त कृष्णम् अक्लिष्टकारिणम्

tato yudhiṣṭhiramukhāḥ pāṇḍavā bharatarṣabha pradakṣiṇam akurvanta kṛṣṇam akliṣṭakāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गते भगवति कृष्णे देवकिनन्दने जयं लब्ध्वा सुविपुलं राज्ञाम् अभयदास् तदा

tato gate bhagavati kṛṣṇe devakinandane jayaṃ labdhvā suvipulaṃ rājñām abhayadās tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवर्धितौजसो भूयः कर्मणा तेन भारत द्रौपद्याः पाण्डवा राजन् परां प्रीतिम् अवर्धयन्

saṃvardhitaujaso bhūyaḥ karmaṇā tena bhārata draupadyāḥ pāṇḍavā rājan parāṃ prītim avardhayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् काले तु यद् युक्तं धर्मकामार्थसंहितम् तद् राजा धर्मतश् चक्रे राज्यपालनकीर्तिमान्

tasmin kāle tu yad yuktaṃ dharmakāmārthasaṃhitam tad rājā dharmataś cakre rājyapālanakīrtimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.