Mahābhārata (critical edition) 2.35

वैशंपायन उवाच ततो युधिष्ठिरो राजा शिशुपालम् उपाद्रवत् उवाच चैनं मधुरं सान्त्वपूर्वम् इदं वचः

vaiśaṃpāyana uvāca tato yudhiṣṭhiro rājā śiśupālam upādravat uvāca cainaṃ madhuraṃ sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेदं युक्तं महीपाल यादृशं वै त्वम् उक्तवान् अधर्मश् च परो राजन् पारुष्यं च निरर्थकम्

nedaṃ yuktaṃ mahīpāla yādṛśaṃ vai tvam uktavān adharmaś ca paro rājan pāruṣyaṃ ca nirarthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि धर्मं परं जातु नावबुध्येत पार्थिव भीष्मः शांतनवस् त्व् एनं मावमंस्था अतो ऽन्यथा

na hi dharmaṃ paraṃ jātu nāvabudhyeta pārthiva bhīṣmaḥ śāṃtanavas tv enaṃ māvamaṃsthā ato 'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्य चेमान् महीपालांस् त्वत्तो वृद्धतमान् बहून् मृष्यन्ते चार्हणां कृष्णे तद्वत् त्वं क्षन्तुम् अर्हसि

paśya cemān mahīpālāṃs tvatto vṛddhatamān bahūn mṛṣyante cārhaṇāṃ kṛṣṇe tadvat tvaṃ kṣantum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेद तत्त्वेन कृष्णं हि भीष्मश् चेदिपते भृशम् न ह्य् एनं त्वं तथा वेत्थ यथैनं वेद कौरवः

veda tattvena kṛṣṇaṃ hi bhīṣmaś cedipate bhṛśam na hy enaṃ tvaṃ tathā vettha yathainaṃ veda kauravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीष्म उवाच नास्मा अनुनयो देयो नायम् अर्हति सान्त्वनम् लोकवृद्धतमे कृष्णे यो ऽर्हणां नानुमन्यते

bhīṣma uvāca nāsmā anunayo deyo nāyam arhati sāntvanam lokavṛddhatame kṛṣṇe yo 'rhaṇāṃ nānumanyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रियः क्षत्रियं जित्वा रणे रणकृतां वरः यो मुञ्चति वशे कृत्वा गुरुर् भवति तस्य सः

kṣatriyaḥ kṣatriyaṃ jitvā raṇe raṇakṛtāṃ varaḥ yo muñcati vaśe kṛtvā gurur bhavati tasya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्यां च समितौ राज्ञाम् एकम् अप्य् अजितं युधि न पश्यामि महीपालं सात्वतीपुत्रतेजसा

asyāṃ ca samitau rājñām ekam apy ajitaṃ yudhi na paśyāmi mahīpālaṃ sātvatīputratejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि केवलम् अस्माकम् अयम् अर्च्यतमो ऽच्युतः त्रयाणाम् अपि लोकानाम् अर्चनीयो जनार्दनः

na hi kevalam asmākam ayam arcyatamo 'cyutaḥ trayāṇām api lokānām arcanīyo janārdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णेन हि जिता युद्धे बहवः क्षत्रियर्षभाः जगत् सर्वं च वार्ष्णेये निखिलेन प्रतिष्ठितम्

kṛṣṇena hi jitā yuddhe bahavaḥ kṣatriyarṣabhāḥ jagat sarvaṃ ca vārṣṇeye nikhilena pratiṣṭhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् सत्स्व् अपि वृद्धेषु कृष्णम् अर्चाम नेतरान् एवं वक्तुं न चार्हस् त्वं मा भूत् ते बुद्धिर् ईदृशी

tasmāt satsv api vṛddheṣu kṛṣṇam arcāma netarān evaṃ vaktuṃ na cārhas tvaṃ mā bhūt te buddhir īdṛśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानवृद्धा मया राजन् बहवः पर्युपासिताः तेषां कथयतां शौरेर् अहं गुणवतो गुणान् समागतानाम् अश्रौषं बहून् बहुमतान् सताम्

jñānavṛddhā mayā rājan bahavaḥ paryupāsitāḥ teṣāṃ kathayatāṃ śaurer ahaṃ guṇavato guṇān samāgatānām aśrauṣaṃ bahūn bahumatān satām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्माण्य् अपि च यान्य् अस्य जन्मप्रभृति धीमतः बहुशः कथ्यमानानि नरैर् भूयः श्रुतानि मे

karmāṇy api ca yāny asya janmaprabhṛti dhīmataḥ bahuśaḥ kathyamānāni narair bhūyaḥ śrutāni me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न केवलं वयं कामाच् चेदिराज जनार्दनम् न संबन्धं पुरस्कृत्य कृतार्थं वा कथं चन

na kevalaṃ vayaṃ kāmāc cedirāja janārdanam na saṃbandhaṃ puraskṛtya kṛtārthaṃ vā kathaṃ cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्चामहे ऽर्चितं सद्भिर् भुवि भौमसुखावहम् यशः शौर्यं जयं चास्य विज्ञायार्चां प्रयुज्महे

arcāmahe 'rcitaṃ sadbhir bhuvi bhaumasukhāvaham yaśaḥ śauryaṃ jayaṃ cāsya vijñāyārcāṃ prayujmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि कश् चिद् इहास्माभिः सुबालो ऽप्य् अपरीक्षितः गुणैर् वृद्धान् अतिक्रम्य हरिर् अर्च्यतमो मतः

na hi kaś cid ihāsmābhiḥ subālo 'py aparīkṣitaḥ guṇair vṛddhān atikramya harir arcyatamo mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानवृद्धो द्विजातीनां क्षत्रियाणां बलाधिकः पूज्ये ताव् इह गोविन्दे हेतू द्वाव् अपि संस्थितौ

jñānavṛddho dvijātīnāṃ kṣatriyāṇāṃ balādhikaḥ pūjye tāv iha govinde hetū dvāv api saṃsthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदवेदाङ्गविज्ञानं बलं चाप्य् अमितं तथा नृणां हि लोके कस्यास्ति विशिष्टं केशवाद् ऋते

vedavedāṅgavijñānaṃ balaṃ cāpy amitaṃ tathā nṛṇāṃ hi loke kasyāsti viśiṣṭaṃ keśavād ṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानं दाक्ष्यं श्रुतं शौर्यं ह्रीः कीर्तिर् बुद्धिर् उत्तमा संनतिः श्रीर् धृतिस् तुष्टिः पुष्टिश् च नियताच्युते

dānaṃ dākṣyaṃ śrutaṃ śauryaṃ hrīḥ kīrtir buddhir uttamā saṃnatiḥ śrīr dhṛtis tuṣṭiḥ puṣṭiś ca niyatācyute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् इमं सर्वसंपन्नम् आचार्यं पितरं गुरुम् अर्च्यम् अर्चितम् अर्चार्हं सर्वे संमन्तुम् अर्हथ

tam imaṃ sarvasaṃpannam ācāryaṃ pitaraṃ gurum arcyam arcitam arcārhaṃ sarve saṃmantum arhatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋत्विग् गुरुर् विवाह्यश् च स्नातको नृपतिः प्रियः सर्वम् एतद् धृषीकेशे तस्माद् अभ्यर्चितो ऽच्युतः

ṛtvig gurur vivāhyaś ca snātako nṛpatiḥ priyaḥ sarvam etad dhṛṣīkeśe tasmād abhyarcito 'cyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्ण एव हि लोकानाम् उत्पत्तिर् अपि चाप्ययः कृष्णस्य हि कृते भूतम् इदं विश्वं समर्पितम्

kṛṣṇa eva hi lokānām utpattir api cāpyayaḥ kṛṣṇasya hi kṛte bhūtam idaṃ viśvaṃ samarpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष प्रकृतिर् अव्यक्ता कर्ता चैव सनातनः परश् च सर्वभूतेभ्यस् तस्माद् वृद्धतमो ऽच्युतः

eṣa prakṛtir avyaktā kartā caiva sanātanaḥ paraś ca sarvabhūtebhyas tasmād vṛddhatamo 'cyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिर् मनो महान् वायुस् तेजो ऽम्भः खं मही च या चतुर्विधं च यद् भूतं सर्वं कृष्णे प्रतिष्ठितम्

buddhir mano mahān vāyus tejo 'mbhaḥ khaṃ mahī ca yā caturvidhaṃ ca yad bhūtaṃ sarvaṃ kṛṣṇe pratiṣṭhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदित्यश् चन्द्रमाश् चैव नक्षत्राणि ग्रहाश् च ये दिशश् चोपदिशश् चैव सर्वं कृष्णे प्रतिष्ठितम्

ādityaś candramāś caiva nakṣatrāṇi grahāś ca ye diśaś copadiśaś caiva sarvaṃ kṛṣṇe pratiṣṭhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं तु पुरुषो बालः शिशुपालो न बुध्यते सर्वत्र सर्वदा कृष्णं तस्माद् एवं प्रभाषते

ayaṃ tu puruṣo bālaḥ śiśupālo na budhyate sarvatra sarvadā kṛṣṇaṃ tasmād evaṃ prabhāṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो हि धर्मं विचिनुयाद् उत्कृष्टं मतिमान् नरः स वै पश्येद् यथाधर्मं न तथा चेदिराड् अयम्

yo hi dharmaṃ vicinuyād utkṛṣṭaṃ matimān naraḥ sa vai paśyed yathādharmaṃ na tathā cedirāḍ ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सवृद्धबालेष्व् अथ वा पार्थिवेषु महात्मसु को नार्हं मन्यते कृष्णं को वाप्य् एनं न पूजयेत्

savṛddhabāleṣv atha vā pārthiveṣu mahātmasu ko nārhaṃ manyate kṛṣṇaṃ ko vāpy enaṃ na pūjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथेमां दुष्कृतां पूजां शिशुपालो व्यवस्यति दुष्कृतायां यथान्यायं तथायं कर्तुम् अर्हति

athemāṃ duṣkṛtāṃ pūjāṃ śiśupālo vyavasyati duṣkṛtāyāṃ yathānyāyaṃ tathāyaṃ kartum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.