Library·Mahābhārata (critical edition)·2·2.41
भीष्म उवाच नैषा चेदिपतेर् बुद्धिर् यया त्वाह्वयते ऽच्युतम् नूनम् एष जगद्भर्तुः कृष्णस्यैव विनिश्चयः
bhīṣma uvāca naiṣā cedipater buddhir yayā tvāhvayate 'cyutam nūnam eṣa jagadbhartuḥ kṛṣṇasyaiva viniścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को हि मां भीमसेनाद्य क्षिताव् अर्हति पार्थिवः क्षेप्तुं दैवपरीतात्मा यथैष कुलपांसनः
ko hi māṃ bhīmasenādya kṣitāv arhati pārthivaḥ kṣeptuṃ daivaparītātmā yathaiṣa kulapāṃsanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष ह्य् अस्य महाबाहो तेज्ॐशश् च हरेर् ध्रुवम् तम् एव पुनर् आदातुम् इच्छत् पृथुयशा हरिः
eṣa hy asya mahābāho tejoṃśaś ca harer dhruvam tam eva punar ādātum icchat pṛthuyaśā hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येनैष कुरुशार्दूल शार्दूल इव चेदिराट् गर्जत्य् अतीव दुर्बुद्धिः सर्वान् अस्मान् अचिन्तयन्
yenaiṣa kuruśārdūla śārdūla iva cedirāṭ garjaty atīva durbuddhiḥ sarvān asmān acintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच ततो न ममृषे चैद्यस् तद् भीष्मवचनं तदा उवाच चैनं संक्रुद्धः पुनर् भीष्मम् अथोत्तरम्
vaiśaṃpāyana uvāca tato na mamṛṣe caidyas tad bhīṣmavacanaṃ tadā uvāca cainaṃ saṃkruddhaḥ punar bhīṣmam athottaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिशुपाल उवाच द्विषतां नो ऽस्तु भीष्मैष प्रभावः केशवस्य यः यस्य संस्तववक्ता त्वं बन्दिवत् सततोत्थितः
śiśupāla uvāca dviṣatāṃ no 'stu bhīṣmaiṣa prabhāvaḥ keśavasya yaḥ yasya saṃstavavaktā tvaṃ bandivat satatotthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्तवाय मनो भीष्म परेषां रमते सदा यदि संस्तौषि राज्ञस् त्वम् इमं हित्वा जनार्दनम्
saṃstavāya mano bhīṣma pareṣāṃ ramate sadā yadi saṃstauṣi rājñas tvam imaṃ hitvā janārdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दरदं स्तुहि बाह्लीकम् इमं पार्थिवसत्तमम् जायमानेन येनेयम् अभवद् दारिता मही
daradaṃ stuhi bāhlīkam imaṃ pārthivasattamam jāyamānena yeneyam abhavad dāritā mahī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वङ्गाङ्गविषयाध्यक्षं सहस्राक्षसमं बले स्तुहि कर्णम् इमं भीष्म महाचापविकर्षणम्
vaṅgāṅgaviṣayādhyakṣaṃ sahasrākṣasamaṃ bale stuhi karṇam imaṃ bhīṣma mahācāpavikarṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रोणं द्रौणिं च साधु त्वं पितापुत्रौ महारथौ स्तुहि स्तुत्याव् इमौ भीष्म सततं द्विजसत्तमौ
droṇaṃ drauṇiṃ ca sādhu tvaṃ pitāputrau mahārathau stuhi stutyāv imau bhīṣma satataṃ dvijasattamau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ययोर् अन्यतरो भीष्म संक्रुद्धः सचराचराम् इमां वसुमतीं कुर्याद् अशेषाम् इति मे मतिः
yayor anyataro bhīṣma saṃkruddhaḥ sacarācarām imāṃ vasumatīṃ kuryād aśeṣām iti me matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रोणस्य हि समं युद्धे न पश्यामि नराधिपम् अश्वत्थाम्नस् तथा भीष्म न चैतौ स्तोतुम् इच्छसि
droṇasya hi samaṃ yuddhe na paśyāmi narādhipam aśvatthāmnas tathā bhīṣma na caitau stotum icchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शल्यादीन् अपि कस्मात् त्वं न स्तौषि वसुधाधिपान् स्तवाय यदि ते बुद्धिर् वर्तते भीष्म सर्वदा
śalyādīn api kasmāt tvaṃ na stauṣi vasudhādhipān stavāya yadi te buddhir vartate bhīṣma sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं हि शक्यं मया कर्तुं यद् वृद्धानां त्वया नृप पुरा कथयतां नूनं न श्रुतं धर्मवादिनाम्
kiṃ hi śakyaṃ mayā kartuṃ yad vṛddhānāṃ tvayā nṛpa purā kathayatāṃ nūnaṃ na śrutaṃ dharmavādinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मनिन्दात्मपूजा च परनिन्दा परस्तवः अनाचरितम् आर्याणां वृत्तम् एतच् चतुर्विधम्
ātmanindātmapūjā ca paranindā parastavaḥ anācaritam āryāṇāṃ vṛttam etac caturvidham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अस्तव्यम् इमं शश्वन् मोहात् संस्तौषि भक्तितः केशवं तच् च ते भीष्म न कश् चिद् अनुमन्यते
yad astavyam imaṃ śaśvan mohāt saṃstauṣi bhaktitaḥ keśavaṃ tac ca te bhīṣma na kaś cid anumanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं भोजस्य पुरुषे वर्गपाले दुरात्मनि समावेशयसे सर्वं जगत् केवलकाम्यया
kathaṃ bhojasya puruṣe vargapāle durātmani samāveśayase sarvaṃ jagat kevalakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वैषा न ते भक्तिः पकृतिं याति भारत मयैव कथितं पूर्वं भूलिङ्गशकुनिर् यथा
atha vaiṣā na te bhaktiḥ pakṛtiṃ yāti bhārata mayaiva kathitaṃ pūrvaṃ bhūliṅgaśakunir yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूलिङ्गशकुनिर् नाम पार्श्वे हिमवतः परे भीष्म तस्याः सदा वाचः श्रूयन्ते ऽर्थविगर्हिताः
bhūliṅgaśakunir nāma pārśve himavataḥ pare bhīṣma tasyāḥ sadā vācaḥ śrūyante 'rthavigarhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा साहसम् इतीदं सा सततं वाशते किल साहसं चात्मनातीव चरन्ती नावबुध्यते
mā sāhasam itīdaṃ sā satataṃ vāśate kila sāhasaṃ cātmanātīva carantī nāvabudhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा हि मांसार्गलं भीष्म मुखात् सिंहस्य खादतः दन्तान्तरविलग्नं यत् तद् आदत्ते ऽल्पचेतना
sā hi māṃsārgalaṃ bhīṣma mukhāt siṃhasya khādataḥ dantāntaravilagnaṃ yat tad ādatte 'lpacetanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इच्छतः सा हि सिंहस्य भीष्म जीवत्य् असंशयम् तद्वत् त्वम् अप्य् अधर्मज्ञ सदा वाचः प्रभाषसे
icchataḥ sā hi siṃhasya bhīṣma jīvaty asaṃśayam tadvat tvam apy adharmajña sadā vācaḥ prabhāṣase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इच्छतां पार्थिवेन्द्राणां भीष्म जीवस्य् असंशयम् लोकविद्विष्टकर्मा हि नान्यो ऽस्ति भवता समः
icchatāṃ pārthivendrāṇāṃ bhīṣma jīvasy asaṃśayam lokavidviṣṭakarmā hi nānyo 'sti bhavatā samaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच ततश् चेदिपतेः श्रुत्वा भीष्मः स कटुकं वचः उवाचेदं वचो राजंश् चेदिराजस्य शृण्वतः
vaiśaṃpāyana uvāca tataś cedipateḥ śrutvā bhīṣmaḥ sa kaṭukaṃ vacaḥ uvācedaṃ vaco rājaṃś cedirājasya śṛṇvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इच्छतां किल नामाहं जीवाम्य् एषां महीक्षिताम् यो ऽहं न गणयाम्य् एतांस् तृणानीव नराधिपान्
icchatāṃ kila nāmāhaṃ jīvāmy eṣāṃ mahīkṣitām yo 'haṃ na gaṇayāmy etāṃs tṛṇānīva narādhipān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्ते तु भीष्मेण ततः संचुक्रुधुर् नृपाः के चिज् जहृषिरे तत्र के चिद् भीष्मं जगर्हिरे
evam ukte tu bhīṣmeṇa tataḥ saṃcukrudhur nṛpāḥ ke cij jahṛṣire tatra ke cid bhīṣmaṃ jagarhire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के चिद् ऊचुर् महेष्वासाः श्रुत्वा भीष्मस्य तद् वचः पापो ऽवलिप्तो वृद्धश् च नायं भीष्मो ऽर्हति क्षमाम्
ke cid ūcur maheṣvāsāḥ śrutvā bhīṣmasya tad vacaḥ pāpo 'valipto vṛddhaś ca nāyaṃ bhīṣmo 'rhati kṣamām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्यतां दुर्मतिर् भीष्मः पशुवत् साध्व् अयं नृपैः सर्वैः समेत्य संरब्धैर् दह्यतां वा कटाग्निना
hanyatāṃ durmatir bhīṣmaḥ paśuvat sādhv ayaṃ nṛpaiḥ sarvaiḥ sametya saṃrabdhair dahyatāṃ vā kaṭāgninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेषां वचः श्रुत्वा ततः कुरुपितामहः उवाच मतिमान् भीष्मस् तान् एव वसुधाधिपान्
iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā tataḥ kurupitāmahaḥ uvāca matimān bhīṣmas tān eva vasudhādhipān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तस्योक्तस्य नेहान्तम् अहं समुपलक्षये यत् तु वक्ष्यामि तत् सर्वं शृणुध्वं वसुधाधिपाः
uktasyoktasya nehāntam ahaṃ samupalakṣaye yat tu vakṣyāmi tat sarvaṃ śṛṇudhvaṃ vasudhādhipāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पशुवद् घातनं वा मे दहनं वा कटाग्निना क्रियतां मूर्ध्नि वो न्यस्तं मयेदं सकलं पदम्
paśuvad ghātanaṃ vā me dahanaṃ vā kaṭāgninā kriyatāṃ mūrdhni vo nyastaṃ mayedaṃ sakalaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष तिष्ठति गोविन्दः पूजितो ऽस्माभिर् अच्युतः यस्य वस् त्वरते बुद्धिर् मरणाय स माधवम्
eṣa tiṣṭhati govindaḥ pūjito 'smābhir acyutaḥ yasya vas tvarate buddhir maraṇāya sa mādhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णम् आह्वयताम् अद्य युद्धे शार्ङ्गगदाधरम् यावद् अस्यैव देवस्य देहं विशतु पातितः
kṛṣṇam āhvayatām adya yuddhe śārṅgagadādharam yāvad asyaiva devasya dehaṃ viśatu pātitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.